Nguồn gốc hành vi sai trái của Nga (P2)

Nguồn gốc hành vi sai trái của Nga (P2)

Print Friendly, PDF & Email

Nguồn: Boris Bondarev, “The Sources of Russian Misconduct,” Foreign Affairs, tháng 11-12/2022

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Bài liên quan: Phần 1

BIẾN CHẤT

Vị trí tiếp theo của tôi là trong Cục Chống phổ biến và Kiểm soát vũ khí của Bộ Ngoại giao Nga. Ngoài các vấn đề liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tôi được giao tập trung vào kiểm soát xuất khẩu vũ khí – quản lý việc chuyển giao quốc tế hàng hóa và công nghệ có thể được sử dụng cho mục đích quốc phòng và dân sự. Đó là một công việc giúp tôi có cái nhìn rõ ràng hơn về quân đội Nga, ngay khi vai trò của nó vừa mới được nâng cao.

Tháng 03/2014, Nga sáp nhập Crimea và bắt đầu kích động nổi dậy ở Donbas. Khi tin tức về việc sáp nhập được công bố, tôi đang có mặt tại Hội nghị Kiểm soát Xuất khẩu Vũ khí Quốc tế ở Dubai. Trong giờ nghỉ trưa, đồng nghiệp từ các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ tiếp cận tôi, họ đều muốn biết chuyện gì đang xảy ra. Tôi đã nói với họ sự thật: “Tôi cũng chỉ biết nhiều bằng các anh thôi.” Đó không phải là lần cuối cùng Moscow đưa ra các quyết định chính sách đối ngoại lớn mà không thông báo cho các nhà ngoại giao của mình.

Trong các đồng nghiệp của tôi, phản ứng đối với vụ sáp nhập Crimea trải dài từ ý kiến phản đối đến tích cực. Ukraine đang dần hướng về phương Tây, nhưng Crimea là một trong số ít những nơi mà quan điểm lịch sử của Putin là có cơ sở: Bán đảo Crimea, được chuyển giao trong nội bộ Liên Xô từ Nga sang Ukraine vào năm 1954, về mặt văn hóa gần gũi với Moscow hơn là Kyiv. (Hơn 75% dân số của khu vực này có tiếng mẹ đẻ là tiếng Nga.) Cuộc tiếp quản nhanh chóng và không đổ máu ở Crimea chỉ bị phản đối rất ít và thậm chí còn rất được ủng hộ ở Nga. Ngoại trưởng Lavrov đã sử dụng nó như một cơ hội để thể hiện bản thân, khi ông có một bài phát biểu đổ lỗi cho “những người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan” ở Ukraine về hành vi của Nga. Tôi và nhiều đồng nghiệp lại cho rằng sẽ mang tính chiến lược hơn nếu Putin biến Crimea thành một quốc gia độc lập, vì chúng tôi có thể thuyết phục mọi người rằng quyết định đó ít gây hấn hơn. Tuy nhiên, sự tế nhị không có trong từ điển của Putin. Một Crimea độc lập sẽ không mang lại cho ông vinh quang khi đòi lại những vùng đất vốn dĩ “thuộc về” Nga.

Việc tạo ra một phong trào ly khai trong nội bộ vùng Donbas đang bị chiếm đóng ở miền đông Ukraine là điều khá khó hiểu. Động thái này, diễn ra vào khoảng đầu năm 2014, đã không được người dân Nga ủng hộ nhiều như việc sáp nhập Crimea, và còn gây ra một làn sóng phản đối quốc tế khác. Nhiều nhân viên của Bộ tỏ ra khó chịu về chiến dịch của quân Nga, nhưng không ai dám nhắc đến sự khó chịu này trước mặt Điện Kremlin. Các đồng nghiệp và tôi tin rằng Putin đã chiếm Donbas để khiến Ukraine bị phân tâm, ngăn nước này tạo ra mối đe dọa quân sự nghiêm trọng đối với Nga, cũng như ngăn nước này hợp tác với NATO. Tuy nhiên, có thể có vài nhà ngoại giao đã nói với Putin rằng, bằng cách hỗ trợ cho phe ly khai, ông thực ra đã đẩy Kyiv đến gần hơn với kẻ thù của ông.

Công việc ngoại giao của tôi với các phái đoàn phương Tây vẫn tiếp tục sau vụ sáp nhập Crimea và chiến dịch Donbas. Đôi khi, tôi cảm giác như chẳng có gì thay đổi. Tôi vẫn có quan hệ tích cực với các đồng nghiệp từ Mỹ và Châu Âu khi cùng cộng tác về vấn đề kiểm soát vũ khí. Nga khi đó đã bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt, nhưng tác động của chúng đối với nền kinh tế Nga còn hạn chế. Lavrov trả lời trong một cuộc phỏng vấn năm 2014 rằng “Các lệnh trừng phạt là một dấu hiệu của sự khó chịu. Chúng không phải là công cụ của các chính sách nghiêm túc.”

Nhưng với tư cách là một nhân viên ngoại giao phụ trách mảng xuất khẩu, tôi có thể thấy rằng các hạn chế kinh tế của phương Tây đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho Nga. Ngành công nghiệp quốc phòng Nga phụ thuộc rất nhiều vào các thành phần và sản phẩm do phương Tây sản xuất. Nó sử dụng các công cụ của Mỹ và châu Âu để bảo dưỡng động cơ và động cơ máy bay không người lái. Nó dựa vào các nhà sản xuất phương Tây để chế tạo các bộ phận của thiết bị điện tử chống bức xạ, vốn rất quan trọng đối với hệ thống vệ tinh mà các quan chức Nga sử dụng để thu thập thông tin tình báo, liên lạc, và thực hiện các cuộc tấn công chính xác. Nhiều nhà sản xuất Nga đã làm việc với các công ty Pháp để mua các cảm biến cần thiết cho máy bay của chúng tôi. Ngay cả một số loại vải được sử dụng trong thiết bị bay hạng nhẹ, chẳng hạn như bóng bay thời tiết, cũng được sản xuất bởi các doanh nghiệp phương Tây. Các lệnh trừng phạt đột ngột cắt đứt khả năng tiếp cận của chúng tôi với các sản phẩm này và khiến quân đội của chúng tôi yếu hơn so với những gì phương Tây tin. Nhóm của tôi biết rõ những tổn thất này sẽ làm suy yếu sức mạnh của Nga như thế nào, nhưng chiến dịch tuyên truyền của Bộ Ngoại giao đã khiến Điện Kremlin không phát hiện ra điều đó. Hậu quả của sự thiếu hiểu biết này đang hiển hiện ở Ukraine: các lệnh trừng phạt là một lý do khiến Nga gặp nhiều khó khăn trong cuộc xâm lược của mình.

Năng lực quân sự suy giảm đã không ngăn được Bộ Ngoại giao Nga ngày càng trở nên hiếu chiến. Tại các hội nghị thượng đỉnh hoặc trong các cuộc họp với các quốc gia khác, các nhà ngoại giao Nga ngày càng dành nhiều thời gian để tấn công Mỹ và các đồng minh. Ví dụ, nhóm của tôi đã tổ chức nhiều cuộc họp song phương với Nhật Bản, tập trung vào việc hai bên có thể hợp tác như thế nào, và hầu hết những cuộc họp này đều là cơ hội để nói với Nhật Bản rằng “Đừng quên ai đã thả bom hạt nhân lên đất nước các ông.”

Tôi đã cố gắng quản lý thiệt hại. Khi các sếp của tôi soạn ra những nhận xét hoặc báo cáo mang tính hiếu chiến, tôi thường cố gắng thuyết phục họ làm dịu giọng điệu của mình, và cảnh báo không nên dùng ngôn ngữ hiếu chiến và không nên lạm dụng chiến thắng của Nga trước Đức Quốc Xã. Nhưng nội dung các tuyên bố của chúng tôi – cả nội bộ và với bên ngoài – đã dần trở nên thù địch hơn khi sếp của chúng tôi chỉnh sửa chúng một cách hung hăng. Tuyên truyền kiểu Liên Xô đã hoàn toàn trở lại với đường lối ngoại giao của Nga.

ẢO TƯỞNG

Ngày 04/03/2018, cựu điệp viên hai mang người Nga Sergei Skripal và con gái Yulia của ông đã bị đầu độc suýt chết tại nhà riêng của họ ở Vương quốc Anh. Chỉ mất mười ngày để các nhà điều tra Anh xác định Nga là thủ phạm. Ban đầu, tôi không tin vào kết luận này. Skripal, một cựu điệp viên Nga, từng bị kết án vì tiết lộ bí mật quốc gia cho chính phủ Anh, và đã đi tù vài năm trước khi được thả tự do trong một vụ trao đổi điệp viên. Tôi không hiểu tại sao ông ta vẫn còn là mối quan tâm của đất nước tôi. Nếu Moscow muốn Skripal chết, hẳn họ đã giải quyết khi ông ta còn ở trên đất Nga.

Sự hoài nghi của tôi đã trở nên hữu ích. Phòng của tôi chịu trách nhiệm về các vấn đề liên quan đến vũ khí hóa học, vì vậy chúng tôi đã dành nhiều thời gian để lập luận rằng người Nga không phải chịu trách nhiệm về vụ đầu độc – điều mà tôi đã làm với niềm tin vững chắc. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao càng từ chối trách nhiệm, niềm tin của tôi lại càng lung lay. Chúng tôi đã tuyên bố rằng vụ đầu độc không phải do Nga thực hiện, mà có sự nhúng tay của các nhà chức trách Anh bài Nga với mục đích huỷ hoại danh tiếng quốc tế của chúng tôi. Tất nhiên, Anh hoàn toàn không có lý do gì để muốn Skripal chết, vì vậy những tuyên bố của Moscow không giống một lập luận thực tế, mà giống một nỗ lực kém cỏi nhằm chuyển sự chú ý từ Nga sang phương Tây – một mục tiêu phổ biến trong tuyên truyền của Điện Kremlin. Cuối cùng, tôi đã phải chấp nhận sự thật: vụ đầu độc là tội ác do chính quyền Nga gây ra.

Nhiều người Nga vẫn phủ nhận việc Moscow phải chịu trách nhiệm. Tôi biết, rất khó để tin rằng đất nước của mình đang được điều hành bởi những tên tội phạm sẵn sàng giết người để trả thù. Nhưng những lời nói dối của Nga không thuyết phục được các quốc gia khác, những nước đã quyết liệt bỏ phiếu bác bỏ nghị quyết do Nga đề xuất tại Tổ chức Cấm Vũ khí Hóa học (OPCW) nhằm yêu cầu hủy bỏ cuộc điều tra của tổ chức liên chính phủ này về vụ tấn công. Chỉ có Algeria, Azerbaijan, Trung Quốc, Iran, và Sudan đứng về phía Moscow. Sau cùng, cuộc điều tra kết luận rằng gia đình Skripal đã bị đầu độc bởi Novichok: một chất độc thần kinh do Nga sản xuất.

Các đại biểu Nga đáng lẽ nên thành thật truyền đạt thất bại này đến cấp trên của họ. Thay vào đó, họ đã làm điều ngược lại. Quay về Moscow, tôi đã đọc được những bức điện dài lê thê từ phái đoàn Nga về cách họ đã đánh bại nhiều động thái “chống Nga,” “vô lý” và “vô căn cứ” của các nước phương Tây. Việc nghị quyết của Nga đã bị bác bỏ chỉ được tóm gọn trong một dòng báo cáo.

Lúc đầu, tôi chỉ đơn giản là khó chịu với những báo cáo này. Nhưng ngay sau đó, tôi nhận ra chúng đã được tiếp nhận rất nghiêm túc ở các cấp cao nhất của Bộ. Những nhà ngoại giao viết những câu chuyện hư cấu kiểu này đã nhận được sự tán thưởng từ cấp trên và liên tục thăng tiến trong sự nghiệp. Moscow muốn được nghe những gì họ hy vọng là sự thật – chứ không phải những gì thực sự xảy ra. Các đại sứ Nga ở khắp mọi nơi hiểu rõ điều này, và họ đã cạnh tranh nhau để gửi đi những bức điện với giọng điệu tán dương nhiều nhất.

Chiến dịch tuyên truyền thậm chí còn trở nên kỳ quặc hơn sau khi Navalny bị đầu độc bằng Novichok vào tháng 8/2020. Những bức điện gửi về khiến tôi phải sững sờ. Một người gọi các nhà ngoại giao phương Tây là “thú đi săn trở thành kẻ bị săn.” Một người khác viết về “sự nghiêm túc và không thể chối cãi trong các lập luận của chúng ta.” Người thứ ba nói về việc các nhà ngoại giao Nga đã “dễ dàng dập tắt từ trong trứng nước những nỗ lực đáng thương của phương Tây để cất lên tiếng nói của họ”.

Putin dự lễ đặt vòng hoa tại Lăng mộ Chiến sĩ Vô danh ở Moscow, tháng 2/2017 © Sergei Karpukhin / File Photo / Reuters

Cách hành xử như vậy vừa thiếu chuyên nghiệp vừa nguy hiểm. Một bộ ngoại giao lành mạnh được thiết kế để cung cấp cho các nhà lãnh đạo một cái nhìn toàn diện về thế giới, từ đó giúp họ có thể đưa ra các quyết định sáng suốt. Dù các nhà ngoại giao Nga vẫn đưa những thông tin không có lợi vào báo cáo của họ, nhưng để cấp trên không phát hiện ra thiếu sót, họ sẽ chôn vùi những sự thật này trong hàng núi luận điệu tuyên truyền. Chẳng hạn, một bức điện năm 2021 có thể chứa một dòng giải thích rằng quân đội Ukraine đã mạnh hơn so với hồi năm 2014, nhưng ngay cả lời thừa nhận đó cũng bị ẩn sau những lời lẽ dài dòng ca ngợi lực lượng vũ trang hùng mạnh của Nga.

Sự xa rời thực tế thậm chí còn trở nên cực đoan hơn vào tháng 1/2022, khi các nhà ngoại giao Mỹ và Nga gặp nhau tại Văn phòng Đại sứ Mỹ ở Geneva để thảo luận về một hiệp ước do Moscow đề xuất nhằm tái tổ chức NATO. Bộ Ngoại giao Nga khi đó ngày càng tập trung vào nguy cơ từ NATO, còn quân đội Nga đang tập hợp tại biên giới với Ukraine. Tôi được giao nhiệm vụ điều phối liên lạc cho cuộc họp – ngồi trực điện thoại để sẵn sàng hỗ trợ nếu đoàn đại biểu của chúng tôi cần bất cứ điều gì từ phái đoàn Nga tại địa phương. Tôi đã nhận được một bản sao các đề xuất của Nga. Đề xuất đó thực sự gây hoang mang, chứa đầy những điều khoản rõ ràng là không thể chấp nhận được đối với phương Tây, ví dụ như yêu cầu NATO rút toàn bộ binh sĩ và vũ khí khỏi các quốc gia gia nhập sau năm 1997, bao gồm Bulgaria, Cộng hòa Séc, Ba Lan và các nước Baltic. Tôi cho rằng tác giả của nó hoặc đang đặt nền tảng cho chiến tranh, hoặc không biết Mỹ hoặc Châu Âu hoạt động như thế nào — hoặc cả hai. Tôi đã trò chuyện với các đại biểu của chúng tôi trong giờ nghỉ giải lao và họ cũng có vẻ bối rối. Tôi đã hỏi sếp của mình về điều đó và ông cũng rất hoang mang. Không ai có thể hiểu làm thế nào chúng tôi lại đưa cho người Mỹ một tài liệu yêu cầu NATO đóng cửa vĩnh viễn với các thành viên mới. Cuối cùng, chúng tôi cũng biết được nguồn gốc của tài liệu: nó đến thẳng từ Điện Kremlin. Và vì thế, không ai được đặt câu hỏi.

Tôi vẫn hy vọng rằng các đồng nghiệp của mình sẽ bày tỏ quan ngại khi nói chuyện riêng, thay vì chỉ bối rối về việc chúng tôi đang làm. Nhưng nhiều người nói với tôi rằng họ hoàn toàn không có vấn đề gì với những lời nói dối của Điện Kremlin. Đối với một số người, đây là cách để trốn tránh trách nhiệm trước hành động của Nga; họ có thể giải thích hành vi của mình bằng cách tự nói với bản thân và những người khác rằng họ chỉ đang tuân theo mệnh lệnh. Tôi hiểu điều đó. Nhưng điều đáng lo ngại hơn là nhiều người thậm chí còn tự hào về hành vi ngày càng hung hăng của đất nước chúng tôi. Một vài lần, khi tôi cảnh báo các đồng nghiệp rằng hành động của họ quá thô bạo, không có lợi cho Nga, họ đã nhắc đến lực lượng hạt nhân của chúng tôi. “Chúng ta là một cường quốc,” một người nói với tôi. Các quốc gia khác, ông tiếp tục, “phải làm những gì chúng ta nói.”

CHUYẾN TÀU ĐIÊN RỒ

Ngay cả sau hội nghị thượng đỉnh tháng 1, tôi vẫn không tin rằng Putin sẽ phát động một cuộc chiến toàn diện. Ukraine vào năm 2022 rõ ràng là đoàn kết và thân phương Tây hơn so với năm 2014. Chẳng có ai ở Ukraine lại mang hoa ra chào đón người Nga. Những tuyên bố mang tính đối đầu của phương Tây về một cuộc xâm lược tiềm tàng của Nga cho thấy rõ rằng Mỹ và châu Âu sẽ phản ứng mạnh mẽ. Thời gian làm việc trong lĩnh vực vũ khí và xuất khẩu đã dạy tôi rằng quân đội Nga không có khả năng đè bẹp được nước láng giềng châu Âu lớn nhất, và rằng ngoài Belarus, không một quốc gia bên ngoài nào có thể cung cấp cho chúng tôi sự hỗ trợ có ý nghĩa. Tôi nghĩ rằng Putin biết điều này – dù những kẻ nịnh hót đã che giấu sự thật khỏi mắt ông.

Cuộc xâm lược khiến quyết định nghỉ việc của tôi trở nên dễ dàng về mặt đạo đức. Nhưng những vấn đề khác vẫn còn rất khó khăn. Vợ tôi đang đến thăm tôi ở Geneva khi chiến tranh nổ ra – khi đó cô ấy vừa nghỉ việc tại một hiệp hội công nghiệp có trụ sở tại Moscow – nhưng từ chức công khai có nghĩa là cả tôi và vợ sẽ không được an toàn ở Nga. Do đó, hai vợ chồng tôi nhất trí rằng cô ấy sẽ trở lại Moscow để mang theo chú mèo con của chúng tôi trước khi tôi nộp đơn từ chức. Quá trình đó đã trở nên rất phức tạp, kéo dài ba tháng. Chú mèo của chúng tôi, một chú mèo nhỏ đi lạc, cần phải bị thiến và được tiêm phòng trước khi vợ tôi có thể đưa nó đến Thụy Sĩ, nhưng Liên minh Châu Âu đã nhanh chóng cấm máy bay Nga. Để đi từ Moscow đến Geneva, vợ tôi đã phải bắt ba chuyến bay, hai lần đi taxi, và thêm hai lần băng qua biên giới Litva – cả hai lần đều đi bộ.

Trong khi đó, tôi chứng kiến các đồng nghiệp của mình ủng hộ mọi mục tiêu của Putin. Trong những ngày đầu của cuộc chiến, hầu hết trong số họ đều tự hào rạng rỡ. “Cuối cùng [cũng xảy ra chiến tranh]!” một người thốt lên. “Giờ chúng ta sẽ cho người Mỹ thấy! Giờ thì họ sẽ biết ai mới là ông chủ.” Sau một vài tuần, khi rõ ràng rằng cuộc tấn công chớp nhoáng vào Kyiv đã thất bại, lời lẽ của họ bắt đầu hạ nhiệt, nhưng sự hiếu chiến vẫn còn đó. Một quan chức là chuyên gia có uy tín về tên lửa đạn đạo nói với tôi rằng Nga cần “gửi một đầu đạn hạt nhân đến ngoại ô Washington. …Người Mỹ sẽ bĩnh ra quần rồi chạy đến bên chúng ta cầu xin hòa bình.” Ông có lẽ phần nào đang đùa. Nhưng người Nga có xu hướng nghĩ rằng người Mỹ quá yếu đuối để có thể liều mạng vì bất cứ điều gì, vậy nên khi tôi chỉ ra rằng một cuộc tấn công hạt nhân sẽ dẫn đến trả đũa thảm khốc, ông ấy đã chế giễu, “Làm gì có chuyện đó.”

Có khoảng vài chục nhà ngoại giao đã lặng lẽ rời khỏi Bộ Ngoại giao Nga. (Cho đến nay, tôi là người duy nhất công khai cắt đứt liên hệ với Moscow.) Nhưng hầu hết các đồng nghiệp mà tôi coi là hiểu chuyện và thông minh đều ở lại. “Chúng ta có thể làm gì?” một người hỏi. “Chúng ta là những người nhỏ bé.” Ông đã từ bỏ mọi lý lẽ của mình. “Những người ở Moscow biết rõ hơn,” ông nói. Những người khác thừa nhận tình hình điên rồ trong các cuộc trò chuyện riêng tư, nhưng điều đó không được phản ánh trong công việc của họ. Họ tiếp tục nói dối về sự hung bạo của người Ukraine. Tôi đã thấy các báo cáo hàng ngày đề cập đến vũ khí sinh học của Ukraine, thứ vốn dĩ không tồn tại. Tôi đi bộ quanh văn phòng của chúng tôi – cơ bản là một hành lang dài với các văn phòng riêng cho từng nhà ngoại giao – và nhận thấy rằng ngay cả nhiều đồng nghiệp mà tôi cho là thông minh cũng mở chương trình tuyên truyền tiếng Nga trên tivi của họ cả ngày. Như thể họ đang cố gắng tự thấm nhuần tư tưởng đó.

Bản chất của công việc của chúng tôi chắc chắn đã thay đổi. Trước tiên, quan hệ với các nhà ngoại giao phương Tây đã sụp đổ. Chúng tôi đã ngừng thảo luận với họ về gần như mọi vấn đề; một số đồng nghiệp từ châu Âu thậm chí còn chẳng buồn cất lời chào khi chúng tôi chạm mặt trong khuôn viên Văn phòng Liên Hiệp Quốc. Thay vào đó, chúng tôi tập trung vào các liên hệ với Trung Quốc, những người bày tỏ rằng họ “hiểu” những lo ngại về an ninh của Nga, nhưng đã cẩn thận không bình luận về cuộc chiến. Chúng tôi cũng dành nhiều thời gian hơn để làm việc với các thành viên khác của Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể — Armenia, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan, và Tajikistan — một khối gồm các quốc gia mà sếp tôi vẫn hay gọi là NATO của riêng Nga. Sau khi xâm lược nổ ra, nhóm của tôi đã tổ chức rất nhiều vòng tham vấn với các quốc gia này, lấy chủ đề vũ khí sinh học và hạt nhân, nhưng chúng tôi không nói về chiến tranh. Khi tôi trò chuyện với một nhà ngoại giao Trung Á về các phòng thí nghiệm vũ khí sinh học được cho là đang ở Ukraine, ông cho đó là chuyện nực cười. Và tôi đồng ý.

Vài tuần sau, tôi nộp đơn từ chức. Cuối cùng, tôi đã không còn đồng lõa với một hệ thống tin rằng nó sở hữu một quyền lực thần thánh để buộc nước láng giềng phải khuất phục.

SỐC VÀ TỈNH THỨC

Trong suốt cuộc chiến, các nhà lãnh đạo phương Tây đã dần nhận thức sâu sắc về những thất bại của quân đội Nga. Nhưng họ dường như không biết rằng chính sách đối ngoại của Nga cũng thất bại không kém. Nhiều quan chức châu Âu đã nói về sự cần thiết của một giải pháp thương lượng cho cuộc chiến ở Ukraine, và nếu quốc gia của họ cảm thấy mệt mỏi với việc gánh chịu chi phí năng lượng và kinh tế liên quan đến việc hỗ trợ Kyiv, họ có thể thúc ép Ukraine chấp nhận thỏa thuận. Đặc biệt, phương Tây có thể sẽ ép Kyiv chấp nhận thỏa thuận nếu Putin mạnh tay đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân.

Nhưng chừng nào Putin còn nắm quyền, sẽ chẳng có ai ở Moscow để thực sự đàm phán với Ukraine. Bộ Ngoại giao Nga không phải là một bên đàm phán đáng tin cậy, cũng như bất kỳ bộ nào khác trong chính phủ Nga. Tất cả đều là phần mở rộng của Putin và chương trình nghị sự của ông ta. Bất kỳ lệnh ngừng bắn nào cũng chỉ tạo cơ hội cho Nga tái vũ trang trước khi tấn công trở lại.

Chỉ có một thứ thực sự có thể ngăn cản Putin, và đó là một thất bại toàn diện. Điện Kremlin có thể nói dối người Nga như họ muốn và có thể ra lệnh cho các nhà ngoại giao của mình nói dối người khác. Nhưng các binh sĩ Ukraine sẽ chẳng quan tâm đến kênh truyền hình nhà nước Nga. Và rõ ràng, những thất bại của quân Nga không phải lúc nào cũng có thể giấu khỏi mắt công chúng Nga, chẳng hạn như trong vài ngày của tháng 9, người Ukraine đã chiếm lại được gần như toàn bộ tỉnh Kharkiv. Đáp lại, những nhân vật trên truyền hình Nga bắt đầu than vãn về tổn thất. Những bình luận viên chủ chiến trên mạng của Nga đã trực tiếp chỉ trích tổng thống. “Ông đang tổ chức một bữa tiệc hàng tỷ rúp đấy,” một người viết trong một bài đăng trực tuyến được lan truyền rộng rãi, chế nhạo Putin vì đã tham dự một sự kiện khai trương vòng đu quay trong khi lực lượng Nga rút lui. “Chuyện gì đang xảy ra với ông vậy?”

Putin đã phản ứng với những tổn thất này – và với những người chỉ trích ông – bằng cách đưa một lượng lớn người gia nhập quân đội. (Moscow cho biết họ đang động viên khoảng 300.000 lính, nhưng con số thực tế có thể cao hơn.) Nhưng về lâu dài, việc kêu gọi lính nhập ngũ sẽ không giải quyết được vấn đề. Lực lượng vũ trang Nga có tinh thần chiến đấu thấp và trang thiết bị kém, những vấn đề mà lệnh động viên sẽ không thể khắc phục được. Với sự hỗ trợ quy mô lớn của phương Tây, quân đội Ukraine có thể gây ra những thất bại nghiêm trọng hơn cho quân đội Nga, buộc họ phải rút lui khỏi các vùng lãnh thổ khác. Có khả năng Ukraine cuối cùng sẽ giành lợi thế trước Nga tại các khu vực của Donbas, nơi cả hai bên đã giao tranh kể từ năm 2014.

Một đứa trẻ ngồi bên ngoài một tòa nhà bị hư hại ở Kyiv, tháng 02/2022 © Umit Bektas / Reuters

Nếu điều đó xảy ra, Putin sẽ nhận ra mình đang bị dồn vào đường cùng. Ông có thể đáp trả thất bại bằng một cuộc tấn công hạt nhân. Tuy nhiên, Tổng thống Nga vẫn còn đam mê cuộc sống xa hoa của mình, và nên nhận ra rằng việc sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ mở đường cho một cuộc chiến có thể giết chết ông. (Còn nếu ông ấy không nhận ra, hy vọng cấp dưới của ông sẽ không tuân theo mệnh lệnh tự sát đó.) Putin có thể ra lệnh tổng động viên – yêu cầu gần như tất cả thanh niên Nga nhập ngũ – nhưng điều đó cũng chẳng có tác dụng gì ngoài việc tạo ra một quãng nghỉ tạm thời. Và càng nhiều người Nga thiệt mạng vì giao tranh, thì sự bất mãn trong nước đối với tổng thống Nga sẽ càng lớn. Putin cuối cùng có thể sẽ rút lui, và để các nhà tuyên truyền Nga đổ lỗi cho những người xung quanh ông ta về thất bại đáng xấu hổ, như những gì đã xảy ra sau thất bại ở Kharkiv. Nhưng điều đó có thể thúc đẩy Putin thanh trừng các cộng sự của mình, khiến các đồng minh thân cận nhất của ông gặp nguy hiểm. Kết quả có thể là một cuộc đảo chính cung đình đầu tiên của Moscow kể từ khi Nikita Khrushchev bị lật đổ vào năm 1964.

Nếu Putin bị lật đổ, tương lai của Nga sẽ vô cùng bất định. Hoàn toàn có khả năng người kế nhiệm ông sẽ cố gắng tiếp tục cuộc chiến, đặc biệt là khi các cố vấn chính của Putin đều xuất thân từ các cơ quan an ninh. Nhưng không một ai ở Nga có được tầm vóc chính trị như ông, vì vậy đất nước có thể sẽ bước vào thời kỳ bất ổn chính trị, thậm chí có thể rơi vào hỗn loạn.

Các nhà phân tích nước ngoài có thể sẽ muốn nhìn thấy Nga trải qua một cuộc khủng hoảng lớn trong nước. Nhưng họ nên suy nghĩ kỹ trước khi mong muốn Nga sụp đổ – không chỉ vì điều đó sẽ khiến kho vũ khí hạt nhân khổng lồ của Nga rơi vào bất ổn. Hầu hết người Nga đang sống trong một không gian tinh thần khó khăn, gây ra bởi nghèo đói và những chương trình tuyên truyền khổng lồ, gieo rắc lòng căm thù, sợ hãi, đồng thời tạo ra cảm giác tự tôn nhưng bất lực. Nếu Nga tan rã, hoặc trải qua một trận ‘đại hồng thủy’ kinh tế và chính trị, đó sẽ là ngưỡng chịu đựng của họ. Người Nga có thể thống nhất ủng hộ một nhà lãnh đạo khác thậm chí còn hiếu chiến hơn Putin, kích động nội chiến, gây hấn với bên ngoài, hoặc cả hai.

Nếu Ukraine chiến thắng và Putin thất bại, điều tốt nhất mà phương Tây có thể làm là đừng sỉ nhục. Thay vào đó, hãy làm điều ngược lại: cung cấp hỗ trợ. Hành động này có vẻ phản trực giác hoặc gây khó chịu, và bất kỳ viện trợ nào cũng phải đi kèm điều kiện về cải cách chính trị. Nhưng Nga sẽ cần trợ giúp tài chính sau khi thua cuộc, và bằng cách cung cấp viện trợ đáng kể, Mỹ và châu Âu có thể có được lợt thế trong cuộc tranh giành quyền lực thời hậu Putin. Chẳng hạn, họ có thể giúp một trong những nhà kỹ trị kinh tế được kính trọng ở Nga trở thành nhà lãnh đạo lâm thời, và giúp các lực lượng dân chủ của đất nước gầy dựng quyền lực. Cung cấp viện trợ cũng sẽ cho phép phương Tây tránh lặp lại hành vi của họ trong thập niên 1990, khi người Nga cảm thấy bị Mỹ lừa dối, và sẽ khiến người Nga dễ dàng chấp nhận thất bại của đế chế. Sau đó, Nga có thể tạo ra một chính sách đối ngoại mới, được thực hiện bởi một lớp các nhà ngoại giao chuyên nghiệp thực sự. Sau cùng, họ có thể làm được điều mà thế hệ các nhà ngoại giao Nga hiện tại đã không thể làm được – biến Nga trở thành một đối tác toàn cầu có trách nhiệm và trung thực.

Boris Bondarev từng là nhà ngoại giao làm việc trong Bộ Ngoại giao Nga từ năm 2002 đến năm 2022, gần đây nhất là tham tán của Phái đoàn Nga tại Liên Hiệp Quốc ở Geneva. Ông từ chức hồi tháng 5 năm nay để phản đối cuộc xâm lược Ukraine.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: