Lu Hà Và Nguyễn Đình Chiểu Chùm Số 6

Lu Hà Và Nguyễn Đình Chiểu Chùm Số 6

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 51

Cũng lắm chước trừ tà diệt quái

Đạo của ta vạn đại thánh hiền

Tôn sư sách thuốc khảo biên

Sử gia hoạt pháp lưu truyền tới nay

Mầu nhiệm thay chẳng hay chấp nhất

Yêu thuật tà thành thật lắc đầu

Được thời độc sĩ theo sau

Múa may phù phép đua nhau lừa người

Dân mê muội lẽ trời chẳng tỏ

Sợ chết thời lọ mọ vời sư

Phong tà dịch hạch như từ

Hố sâu lầm lạc thói hư mặc đời

Dù đau đớn tả tơi thân xác

Phép bí tung tự tác dị đoan

Oan gia trái chủ lăng loàn

Nhà chùa hốt của mưu toan hại người

Sư hổ mang ăn chơi đàng điếm

Vãi dâm ô mưu chiếm nhang đèn

Chính tà ngụy biện bao phen

Vô thần giả mạo bon chen tượng thờ

Phép y trị nào mơ mộng hão

Khoa nội thày chỉ bảo thuốc thường

Bệnh tà áp dụng biến phương

Cao thâm học thuật tìm đường cứu nguy

Lẽ tự nhiên xét suy tạo vật

Nghĩa trọng coi chân thật khinh tài

Bệnh sinh nội tiết trong ngoài

Học cho tường tận trừ loài yêu tinh

Hương trừ quái quỷ kinh gõ mõ

Hồ ly tinh sợ chó săn đi

Mồ hoang mả dại chim di

Xà yêu sợ tỏi lạị nghi hùng hoàng

Thổi bồ kết xênh xang lỗ mũi

Tưởng hắt hơi lụi cụi rồi thông

Cải cay lệ chảy long tong

Hoa tiêu tắc khí cầu mong hơi rời

Nước đái rùa chữa người cấm khẩu

Xương chuột cho cô cậu mọc răng

Cây kim từ thạch dính nhằng

Biết ngay hạt cải lăng xăng chốn nào?

Có hổ phách lẽ nào chẳng thấy

Mật rái kia nước ấy rẽ liền

Keo loan xương nối đáng tiền

Tiết đông nhờ cậy ngó sen  đó mà

Bỏ xác cua sơn ta tan rữa

Thanh quế kia vì nhựa nấu tan

Ngọc mềm mỡ cóc rã tàn

Như bùn trong bát ngút ngàn nghiệm suy

Kể sơ qua cũng tùy  nhận thức

Hết thảy đều đã được chứng minh

Hết lòng cứu chữa bệnh tình

Lương y từ mẫu chúng sinh đạo hành.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

28.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 52

Tiều mới hỏi trời sanh đất dưỡng

Bốn dạng thường sinh trưởng mà ra

Trăm sông nghìn núi bao la

Xin nghe các chứng đàn bà có thai

Tháng kinh can thái lai tĩnh dưỡng

Hai tháng sau ba tượng tâm bào

Thứ tư kinh tiểu trường trao

Năm thì tỳ dưỡng sáu vào vị hương

Bảy kinh phế thông thường tháng tám

Chín tháng kinh thận dám nối liền

Đủ ngày trọn tháng dĩ nhiên

Mười kinh, mười tháng về miền bàng quang

Nhóm xung nhâm âm dương thủ túc

Cùng tam tiêu phủ phục dưỡng thai

Con người đệ nhất trần ai

Lời hay Sào thị có bài sách biên

Tâm làm mẫu chính chuyên tạng chủ

Lấy tam tiêu ấy phủ thênh thang

Tổng quan thai gốc máu sang

Máu nhờ tâm chủ giữ đàng mạch kinh

Mạch máu ấy nuôi hình thai nghén

Thủ thiếu âm chẳng chẹn bởi tâm

Thai nhi phát triển tới tầm

Chia đâu phiên thứ giáng cầm chủ trương 

Trong kinh lạc âm dương suy ngẫm

Đắp đổi nhau dựa dẫm năm hành

Có ông Phùng thị nổi danh

Gốc theo kinh chỉ sử xanh luận bàn

Bậc lương y chứa chan nhân loại

Tay nghề hay chẳng ngại thấp cao

Kinh truyền:”tâm với tâm bào”

Thật ra hai mạch lại vào một nơi

Ta cũng biết máu hơi kinh lạc

Đủ mười hai nào khác trong mình

Có thai tiếp đến bế kinh

Vần xoay nhóm máu đồng tình nuôi thai

Luận bào thai mấy ai Sào thị

Tuy vắn dài Phùng thị khác nhau

Đọc nhiều thông tuệ cái đầu

Lời nào xác đáng nhu cầu sáng soi

Ngư cho rằng giống nòi đã đặng

Nuôi thai nhi mang nặng đẻ đau

Vuông tròn sinh đẻ theo sau

Cớ sao lắm kẻ thai nhau chẳng lành?

Năm ba tháng chẳng thành con cái

Nghiệp tạo nên oan trái gì đây

Môn buồn phúc đức vơi đầy

Thai hư ngày tháng hao gầy phụ nhân

Theo Thuần Khôn tinh thần chao đảo

Chẳng khiêng khem chao đảo lo âu

Máu hơi chẳng đủ dãi dầu

Xung nhâm mạch yếu cơ cầu mặc nhiên.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

28.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 53

Thai nguyên gốc chẳng bền thể dục

Bệnh hoạn nhiều tứ túc khó thành

Trách ai chửa nghén chẳng lành

Liền mang tiểu sản mong manh nơi mình

Bán sản nên điêu linh ảm đạm

Trái non kia u ám trên cành

Xầm xì đức hạnh tiết danh

Gốc cây lỏng lẻo trái đành rụng non

Máu hơi thiếu đẻ con ốm yếu

Thân hao gày thất thểu ra gì?

Vướng vòng nhục dục sân si

Ăn chơi bất kể vật chi dữ lành

Phường trí trá hư danh bất hảo

Thuốc lang băm lếu láo bất kinh

Xót xa thế thái nhân tình

Lầm mang độc vị hại tinh huyết người

Thợ trời giúp tình đời đây đó

Lời cấm xưa chớ có coi thường

Nguyên trùng miêu đỉa bất lương

Có thai nên tránh nhiễu nhương mặc dầu

Thật nguy hiểm ô đầu, phụ tử

Với thiên hùng ba đậu thủy ngân

Ngô công dã cát sát nhân

Tam lăng ngưu tất tâm thần đáng thương

Đại giả thạch xạ hương  đại kích

Nguyên hoa kia kình địch thư hoàng

Nha tiêu xà thuế tiêu mang

Mẫu đơn tạo giác quế càng độc tăng

Đừng bán hạ lăng nhăng thông thảo

Can tất còn giải trảo mai cua

Than ôi bồ kết chu sa

Đào nhân rắn rết chẳng tha mạng người

Gốc cỏ tranh ma chơi hồn quỷ

Mao căn kia bi lụy hòe hoa

Khiên ngưu địa đảm nhạt nhòa

Thân tàn ma dại mù lòa thuốc thang

Tiều chắp tay phải càng thận trọng

Người mang thai phận mỏng cánh chuồn

Giữ gìn thể xác linh hồn

Nội tâm tĩnh tại nỗi buồn tiêu tan

Còn những bệnh băng hàn thân giá

Thuốc nóng càng triệt phá thai nhi

Ta còn có biện pháp gì?

Thai tiền hợp dụng duy trì dài lâu

Thuốc trợ thai nhiệm mầu công hiệu

Môn cho rằng thông hiểu chước y

Nếu như biến chứng bất kỳ

Chớ quen thường trị phải suy cho cùng

Như đau lạnh tử cung nhức nhối

Quế phụ càng bối rối can khương

Bàng quang máu chứa bất thường

Đại hoàng khỏi hốt thoát tường đào nhân

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

29.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 54

Phương thuốc trị tâm thân ưng chịu

Chỗ đau nào mắc míu tới thai?

Xưa nay y biến kỳ tài

Thuận theo thiên ý vạn loài muôn phương

Chương thai dựng bất thường tắc nghẽn

Cứu chữa người thai nghén tận tình

Sách ghi gọi chứng: “ ám kinh“

May không nhơ uế tháng mình mang thai

Có người bảo: “cấu thai” là vậy

Nghén rồi kinh nguyệt thấy tuôn ra

Máu ra thai nghén chẳng sa

Có tên “thai lậu” gọi là huyết dư

Có người nghén năm dư ấy chớ

Thai nằm yên dễ sợ mới sinh

Bởi vì khí huyết trong mình

Gần mười tám tháng bụng phình chửa to

Thật lạ lùng đáng lo ngại lắm

Chứng “quỷ thai” thê thảm buồn thay

“Trưng hà” “bĩ khối” lắt lay

Nhớt nhau hơi huyết đọa đày như thai

Máu đầy chứa ngày dài hư thiệt

Thật kinh hoàng “súc huyết”tang thương

Than ôi! Bệnh biến khôn lường

Giống thai quái đản dị thường xiết bao

Bốn mươi chín tuổi cao thiên quý

Đã dứt đường tục lụy mang thai

Vợ chàng Tịnh Phổ là ai? 

Đã hơn sáu chục tuổi ngoài thai mang

Bốn mươi chín tuổi nàng túy lúy

Mới vu quy thiên quý thông thường

Tô Khanh gái rượu phấn hồng

Mới mười hai tuổi lấy chồng có thai

Coi hai chuyện biên ngoài dấu sử

Đừng đắn đo phận sự thế thôi

Biết bao kinh nghiệm trau dồi

Liệu đường biến hiện để rồi kê đơn

Luận y học gặp cơn tai biến

Phải xét suy biểu hiện trong ngoài

Nguyên nhân động đến nội thai

An lòng thân chủ nguôi ngoai mấy bài

Tiều quả quyết trước thai chẩn mạch

Thật rõ ràng dám trách chi ai

Xưa nay nhắc nhở mãi hoài

Gái thì bên hữu tả trai đã đành

Tả di hoạt tật sanh trai đó

Gái hữu di hoạt có thấy không

Chỉ e rắc rối chất chồng

Thai đôi bụng chửa má hồng phôi phai

Coi mạch chủ hai tay sáu bộ

Môn bảo rằng ba bộ mạch đi

Máy trời tạo hóa vân vi

Âm dương hai chữ thịnh suy khác hình.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

30.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 55

Gốc tạng phủ thần linh soi sáng

Thuận ngũ hành năm tháng tạo ra

Vần xoay trong cõi người ta

Vợ chồng con cái mẹ cha an lành

Ngôi chồng vợ tung hoành thuận nghịch

Mẹ cùng con cảm kích dựng xây

Bộ âm tạo mạch dương vầy

Chồng thừa ngôi vợ bấy chầy vào trong

Lại như vợ mở cung cửa lớn

Lấn ngôi chồng bộn rộn ngóng trông

Bộ dương để mạch âm thông

Thong dong tới bậc minh công là hoành

Thừa ngôi mẹ nghịch danh con ngỏ

Mẹ thừa con thuận ở tình nhau

Ung dung bắt mạch xoát cầu

Máy âm dương nhóm biết đầu gái trai

Ba bộ dương mạch ai đó thịnh

Là con trai dự tính chẳng sai

Ba âm mạch thịnh gái thai

Trai đôi tả đới  tung hoài mãi thôi

Hữu đới hoành gái đôi hóa dịch

Thành trai ba  mạch nghịch tả dương

Gái ba mạch thuận là thường

Hữu âm hình tướng vấn vương truyền lòng

Huyền, khẩn, lao, hoạt, cường yên vị

Chết rõ ràng trầm tế vân vi

Cao tay mạch tượng lỗi gì

Biết ngay thai yểu còn nghi ngại gì?

Bụng bà chửa thai nhi nằm đó

Mấy chứng thai xưa có khảo biên

Sách ghi tử giản tử huyền

Than ôi! Tử thũng, tử phiền, tử lâm

Bao chứng tử hoài nhâm tử khí

Hơi nghén gây tỳ vị đau trong

Tiều rằng chứng giản là phong

Mong manh mạng sống đau lòng nhân gian

Đàm nhiều chứng nguy nan tà ác

Khí hư ra xơ xác âm hao

Hai tay co quắp đau bào

Lậu thai bụng lớn máu trào túa ra

Thai lậu động khác xa là chứng

Thai bình thường mẹ nựng con ta

Tình thương mẫu tử thiết tha

Động là khí bách lậu là nhiệt thương

Lời thai luận biến thường nhiệt thấp

Nội thương bàn hô hấp thấy ai

Khử tà mới giữ được thai

Phong đàm thuốc ấy đúng loài trị an

Chứng huyễn hoặc mê man bất tỉnh

Phải lo toan định tính rõ ràng

Làm sao cho hết mơ màng

Nghén chưa đủ số bụng nàng đớn đau

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

30.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 56

Bảy tám tháng sau thì chuyển bụng

Nào biết đâu như chứng giả đò

Thày lang bốc thuốc thăm dò

Khù khờ phép tắc lò mò linh tinh

Nửa bốc thuốc thôi sinh ngần ngại

Tháng còn non sợ hại cả hai

Nửa thời hốt thuốc an thai

Còn thừa ngày tháng hoa khai lỗi kỳ

Tiếng sao khỏi lang y họa rước

Thuốc nào hay xin được lưu truyền

Nhập Môn quan sát trước tiên

Luận y thai nghén sách biên tỏ tường

Mười tháng chửa thông thường thai lệ

Cho đến ngày cửa sẽ mở ra

Tử cung co thắt rên la

Lưng đau nhức nhối mắt hoa tối trời

Như dưa chín cuống rời khỏi gốc

Nằm đơ ra hồng hộc cạn dòng

Trái thơm quả ngọt long đong

Gọi là chính sản cầu mong an lành

Bảy tám tháng mong manh yếu ớt

Chứng lộng thai xanh nhợt đuối hơi

Gọi là thí nguyệt nhặt lơi

Bụng đau xâm xỉa tả tơi mặt mày

Kinh nghiệm cho xưa nay khuyên bảo

Con nằm yên mẹ dạo bước chơi

Vẫn chưa đủ tháng chẳng rời

Mẹ yên tâm nhé nụ cười hân hoan

Trời sinh voi chứa chan ngọn cỏ

Luật tự nhiên xin chớ lo phiền

Hỏi tra ngày tháng trước tiên

Ly kinh một mạch coi liền là hay

Chứng lộng thai lắt lay chính sản

Thật hiểm nguy đừng dạn dĩ ngay

Thôi sinh phạm lỗi tắt ngày

Khai hoa chẳng đợi quắt quay kiếp người

Hại thế nhân hại đời thày nữa

Kê đơn liều chẳng chữa người ta

Hãy coi cái kén trứng gà

Đủ ngày mỏ khoét vỏ ra con này

Thuốc an thai dễ hay gây nạn

Đẻ đến ngày thày cản con ra

Nỗi niềm mong đợi thiết tha

Lang băm quậy phá cảnh nhà nát tan

Lộng thai chính sản, bàn tay nắm

Bậc lương y đâu dám kê liều

Cứu người cũng có lắm chiêu

Ly kinh mạch quyết bao điều tử sinh

Một hơi sáu lần ly kinh đến

Hoạt tế trầm mạch chẹn cũng đành

Nửa đêm đau dữ sắp sanh

Ngày mai sẽ thấy sáng danh Chúa trời.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

1.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 57

Tiều mới hỏi chửa thời rồi đẻ

Bởi cớ sao còn kẻ oán than

Nhân sinh sao lắm gian nan

Tự nhiên xúc vật bình an hơn người

Môn cho rằng cảnh đời lỗi đạo

Chẳng kiêng dè bợm trạo sinh nhai

Đàn bà vô ý mang thai

Trách trời oán đất đơn sai tại mình

Thuốc phụ khoa thánh minh căn dặn

Phải tuân theo đều đặn thường xuyên

Bảy điều sư tổ từng khuyên

Giữ thân né tránh sầu miên nhọc nhằn

Chớ xông pha săn văn công việc

Khí huyết tăng bày biện linh tinh

Hai là tới trước kỳ sinh

Dăm ba ngày sẽ thình lình trở thai

Điều thứ ba ép nài ăn uống

Khiến thai nhi to tướng béo phì

Thứ tư dâm dục tù tì

Chăn loan gối phụng tỉ ti ái tình

Thành lao lực đốt tinh phá khí

Bào khô khan dị nghị xa gần

Mặc cho âm hộ rộng dần

Lăng xăng thăm hỏi gây phần loạn sinh

Thứ năm ngại sợ mình thai động

Chữ ưu nghi lại lộng vào thân

Khiến ai vấn bốc tần ngần

Sản hoàng hai chữ bần thần não nhân

Nghe mụ đỡ rặn khan vội vã

Khiến con ra ngược cả bụng cương

Sáu là nguy hại nội thương

Phều phào ốm yếu mình thường thiếu hơi

Nguồn khô cạn rặn hơi quá sớm

Con khó ra lại chớm máu tươi

Bảy phần phận sự chơi vơi

Sách y ghi chép tới nơi tận tình

Cõi nhân gian tử sinh hợp lẽ

Theo luật trời nặng nhẹ phân minh

Truyền thừa xem pháp tướng tinh

Mặt chừng là mẹ lưỡi hình dáng con

Mặt tươi tắn vuông tròn lưỡi thắm

Lưỡi thâm khô ảm đạm mặt xanh

Giá băng mẹ chết thôi đành

Lưỡi xanh mặt đỏ con thành hồn ma

Mặt xanh lưỡi đỏ là mẹ sống 

Còn lưỡi xanh mặt đỏ giống nòi tiêu

Hài nhi thất thểu phiêu diêu

Hồn mây thê thảm bóng chiều tịch dương

Phép y lý mạch tường sáng tỏ

Phương pháp nào chỉ rõ cho hay

Tiều rằng mạng sống trong tay

Ngàn cân sợi tóc gió bay lá vàng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

2.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 58

Đường Nhập Môn vẻ vang sản hậu

Một khoa riêng trần cấu bấy nay

Tổ sư có lắm vị hay

Chứng nào thuốc ấy uống ngay khỏi liền

Nghe tâm pháp thày truyền hậu thế

Nguyên ba điều ta kể ra đây

Một là máu trống hỏa đầy

Cuồng kinh nóng táo thân gầy xác xơ

Chứng bại huyết bơ phờ mệt nhọc

Vọng hành tăng kêu khóc đầu đau

Chân tay bụng cứng bám nhau

Ăn nhiều uống lắm trước sau tới cùng

Hay nôn mửa ba xung ba cấp

Chiếu chăn thành hầm hập rên la

Xung vì bại huyết mà ra

Xung tâm, xung phế thật là thảm thương

Cấp mới đẻ thê lương phiền não

Thổ tả càng nhệu nhạo mùi hôi

Tổ xưa dùng thuốc chữa rồi

Có ba việc cấm than ôi tạc lòng

Thang phật thủ xin mong đừng bốc

Vị xuyên khung cực độc chẳng lành

Xuyên khung tán khí đã đành

Lại hay phát hãn rắp ranh hư nhèm

Thang tứ vật hay kèm trong thuốc

Địa hoàng quen thược dược dụng sinh

Chẳng hiềm sống lạnh máu kinh

Ngặt thời phải dụng chín mình chế đi

Khí huyết suy sau khi chửa đẻ

Thược dược chua lạnh sẻ tửu sao

Cấm dùng thang tiểu sài hồ

Hoàng cầm tính mát ngăn hồ huyết đi

Bệnh dày vò tật di dơ dáy

Lời huấn kinh thày dạy chớ quên

Mấy mùi dược tính chẳng hiền

Chớ cho xâm nhập vào miền tam tiêu

Biểu chứng phạm bao điều giả tượng

Có rất nhiều hình tướng y thư

Xưa nay có mấy tôn sư

Trị khoa hậu sản như từ Đan Khê

Dòng Chu tử hành nghề tỏ rõ

Đẻ về sau khá bổ máu hơi

Gốc làm mạch chủ thảnh thơi

Quản chi tạp chứng về nơi ngọn ngành

Thật cao minh ngọn xanh bền gốc

Bá thuật cùng thuốc bốc thiên uyên

Ngợi khen mạch quyết lưu truyền

Bao người sản hậu nhân duyên mất còn

Ngư lại hỏi trẻ con lẫm chẫm

Một hai ba tuổi nhẩm chưa đầy

Đau thời coi hổ khẩu tay

Cho hay thực chỉ vằn bày chứng cai.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

2.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 59

Phép coi gái hữu trai bên tả

Trỏ lóng ba ngón ngả ba quan

Phong quan lóng gốc thế gian

Lóng nhì ải khí ba bàn mệnh quan

Vằn xanh ngang gió can quá mức

Bỗng đỏ vằn nóng nực ran mình

Vằn xanh đỏ loạn chứng kinh

Vằn hồng bợt nhạt ấm mình bụng đau

Vằn lóng gốc trị mau khỏi bệnh

Phải nhanh tay chớ chểnh mảng lâu

Vằn qua ngón giữa chuyển mầu

Hơi tà chạy đến càng rẫu rĩ than

Bắn lên trảo, giáp nan giải lắm

Chứng nguy này thê thảm hài nhi

Vằn đen như mực loạn bì

Lấn vào ba ải đông y hoảng rồi

Biết chừng ấy mà thôi chẳng rõ

Còn cách nào đâu đó bệnh tình

Môn rằng: Con trẻ mới sinh

Máu hơi còn yếu mạch hình khó coi

Giáp năm cũng có người mắc chứng

Thật đớn đau đi đứng hay ngồi

Xem ra bệnh đã nặng rồi

Gân xương mạch lạc lần hồi mở ra

Kỳ Nhân Sư nhi khoa giỏi trị

Khí sắc coi vị trí mạch kinh

Tướng xem trên huyệt Tình minh

Thấy trong tạng phủ bệnh tình chữa ngay

Xem ngón tay bấy nay biếng nhác

Thày rờ xem mạch Sác có không

Sác cùng chẳng sác coi ròng

Sác cao bốc nhiệt sác không khí hàn

Một ngón tay thong dong ba mạch

Hơi thở đều tách bạch điều hòa

Hai lần là thoát chẳng ngoa

Ba lần là thốt  nhạt nhòa mồ hôi

Bốn lần tổn than ôi năm đó

Gọi là hư chăng chớ vấn vương

Sáu lần không bệnh bình thường

Bảy lần bệnh nhẹ tám đương cận cài

Từ chín đến mười hai sẽ chết

Phép coi này nhất thiết tinh thông

Ngư bàn sách ấy thuần dương

Về phần trẻ nhỏ bệnh thường nhiệt dâm

Tiểu nhi ca tình thâm nòi giống

Bệnh trẻ con kinh động thống phong

Tich đờm cổ họng không thông

Cam sài giun sán mênh mông vô cùng

Sao kể hết chập chùng biển cả

Kiếp con người vàng đá phôi phai

Khen cho con tạo cắm cài

Âm dương kín chữ trần ai muôn hình.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

3.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 60

Ngư suy ngẫm âm tinh thấu đặng

Chữ âm này để tặng tiểu nhi

Chờ ngày thiên quý tới kỳ

Tinh thông sáng tỏ đền nghì âm dương

Sách ghi rõ thông thường bổ dưỡng

Đọc kỹ thì thuận nhượng thơ ngây

Tính âm luận ngữ chưa đầy

Trẻ con người lớn bệnh gây chẳng đồng

Vốn chẳng hại bên trong tình bảy

Sáu dâm kia hết thảy luận tà

Một mai ngoại cảm chẳng qua

Cam, kinh, thổ, tả, tích hòa trường đông

Thời hàn cảm thử phong tích nhiệt

Đậu chẩn sang cấp thiết đơn ban

Cản ngăn tạp bệnh lan tràn

Có mười lăm chứng nguy nan rập rình

Ta đơn cử tử sinh cụ thể

Mạch chẩn chờ xin kể ra đây

Trên mi mắt nổi vằn dây

Đỏ lừ chạy suốt lấp đầy con ngươi

Sưng mỏ ác phù nơi dưới ngực

Kể cả khi đau nhức phập phồng

Mũi khô đen sạm bụng gồng

Gân xanh chằng chịt lộn tròng mắt lên

Nhìn không chuyển thường xuyên đờ đẫn

Móng sạm đen chen lấn chân tay

Đột nhiên mất tiếng ai hay

Lưỡi thè ngoài miệng nhớt nhày chảy ra

Trẻ nghiến răng kêu la hay cắn

Thở phì phò ỉa rặn phân chim

Ngáp như cá, bỗng im lìm

Giun thò miệng mũi bóng chìm hồn ma

Chết tức tưởi mẹ cha bất lực

Thày thuốc càng ráng sức cứu người

Than ôi, mười đứa chết mười

Bệnh này khó chữa cảnh đời thê lương

Mười sáu chứng khác thường khinh trọng

Bệnh chứng này trông ngóng nhiều phương

Chẳng qua hư thực hai đường

Chứng hư chứng thực từng chương rạch ròi

Chẳng sai ngoa hẳn hoi công luận

Mười bệnh thường lấn bấn mãi hoài

Chín hư một thực gái trai

Ví như đầu tháng dằng dai vẫn còn

Khắp muôn nơi trăng non ló rạng

Mở lòng gương thực trạng chưa ra

Dạng tròn vành vạch sơn hà

Bổ nhiều, tả ít, theo tà thực hư

Thuốc nhi khoa nhẫn từ sư tổ

Để ngày nay chứng tỏ mọi đằng

Cao thâm y thuật thung thăng

Cảm ơn liệt vị cung hằng sáng soi

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

Lu Hà Và Nguyễn Đình Chiểu Chùm Số 6

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 51

Cũng lắm chước trừ tà diệt quái

Đạo của ta vạn đại thánh hiền

Tôn sư sách thuốc khảo biên

Sử gia hoạt pháp lưu truyền tới nay

Mầu nhiệm thay chẳng hay chấp nhất

Yêu thuật tà thành thật lắc đầu

Được thời độc sĩ theo sau

Múa may phù phép đua nhau lừa người

Dân mê muội lẽ trời chẳng tỏ

Sợ chết thời lọ mọ vời sư

Phong tà dịch hạch như từ

Hố sâu lầm lạc thói hư mặc đời

Dù đau đớn tả tơi thân xác

Phép bí tung tự tác dị đoan

Oan gia trái chủ lăng loàn

Nhà chùa hốt của mưu toan hại người

Sư hổ mang ăn chơi đàng điếm

Vãi dâm ô mưu chiếm nhang đèn

Chính tà ngụy biện bao phen

Vô thần giả mạo bon chen tượng thờ

Phép y trị nào mơ mộng hão

Khoa nội thày chỉ bảo thuốc thường

Bệnh tà áp dụng biến phương

Cao thâm học thuật tìm đường cứu nguy

Lẽ tự nhiên xét suy tạo vật

Nghĩa trọng coi chân thật khinh tài

Bệnh sinh nội tiết trong ngoài

Học cho tường tận trừ loài yêu tinh

Hương trừ quái quỷ kinh gõ mõ

Hồ ly tinh sợ chó săn đi

Mồ hoang mả dại chim di

Xà yêu sợ tỏi lạị nghi hùng hoàng

Thổi bồ kết xênh xang lỗ mũi

Tưởng hắt hơi lụi cụi rồi thông

Cải cay lệ chảy long tong

Hoa tiêu tắc khí cầu mong hơi rời

Nước đái rùa chữa người cấm khẩu

Xương chuột cho cô cậu mọc răng

Cây kim từ thạch dính nhằng

Biết ngay hạt cải lăng xăng chốn nào?

Có hổ phách lẽ nào chẳng thấy

Mật rái kia nước ấy rẽ liền

Keo loan xương nối đáng tiền

Tiết đông nhờ cậy ngó sen  đó mà

Bỏ xác cua sơn ta tan rữa

Thanh quế kia vì nhựa nấu tan

Ngọc mềm mỡ cóc rã tàn

Như bùn trong bát ngút ngàn nghiệm suy

Kể sơ qua cũng tùy  nhận thức

Hết thảy đều đã được chứng minh

Hết lòng cứu chữa bệnh tình

Lương y từ mẫu chúng sinh đạo hành.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

28.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 52

Tiều mới hỏi trời sanh đất dưỡng

Bốn dạng thường sinh trưởng mà ra

Trăm sông nghìn núi bao la

Xin nghe các chứng đàn bà có thai

Tháng kinh can thái lai tĩnh dưỡng

Hai tháng sau ba tượng tâm bào

Thứ tư kinh tiểu trường trao

Năm thì tỳ dưỡng sáu vào vị hương

Bảy kinh phế thông thường tháng tám

Chín tháng kinh thận dám nối liền

Đủ ngày trọn tháng dĩ nhiên

Mười kinh, mười tháng về miền bàng quang

Nhóm xung nhâm âm dương thủ túc

Cùng tam tiêu phủ phục dưỡng thai

Con người đệ nhất trần ai

Lời hay Sào thị có bài sách biên

Tâm làm mẫu chính chuyên tạng chủ

Lấy tam tiêu ấy phủ thênh thang

Tổng quan thai gốc máu sang

Máu nhờ tâm chủ giữ đàng mạch kinh

Mạch máu ấy nuôi hình thai nghén

Thủ thiếu âm chẳng chẹn bởi tâm

Thai nhi phát triển tới tầm

Chia đâu phiên thứ giáng cầm chủ trương 

Trong kinh lạc âm dương suy ngẫm

Đắp đổi nhau dựa dẫm năm hành

Có ông Phùng thị nổi danh

Gốc theo kinh chỉ sử xanh luận bàn

Bậc lương y chứa chan nhân loại

Tay nghề hay chẳng ngại thấp cao

Kinh truyền:”tâm với tâm bào”

Thật ra hai mạch lại vào một nơi

Ta cũng biết máu hơi kinh lạc

Đủ mười hai nào khác trong mình

Có thai tiếp đến bế kinh

Vần xoay nhóm máu đồng tình nuôi thai

Luận bào thai mấy ai Sào thị

Tuy vắn dài Phùng thị khác nhau

Đọc nhiều thông tuệ cái đầu

Lời nào xác đáng nhu cầu sáng soi

Ngư cho rằng giống nòi đã đặng

Nuôi thai nhi mang nặng đẻ đau

Vuông tròn sinh đẻ theo sau

Cớ sao lắm kẻ thai nhau chẳng lành?

Năm ba tháng chẳng thành con cái

Nghiệp tạo nên oan trái gì đây

Môn buồn phúc đức vơi đầy

Thai hư ngày tháng hao gầy phụ nhân

Theo Thuần Khôn tinh thần chao đảo

Chẳng khiêng khem chao đảo lo âu

Máu hơi chẳng đủ dãi dầu

Xung nhâm mạch yếu cơ cầu mặc nhiên.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

28.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 53

Thai nguyên gốc chẳng bền thể dục

Bệnh hoạn nhiều tứ túc khó thành

Trách ai chửa nghén chẳng lành

Liền mang tiểu sản mong manh nơi mình

Bán sản nên điêu linh ảm đạm

Trái non kia u ám trên cành

Xầm xì đức hạnh tiết danh

Gốc cây lỏng lẻo trái đành rụng non

Máu hơi thiếu đẻ con ốm yếu

Thân hao gày thất thểu ra gì?

Vướng vòng nhục dục sân si

Ăn chơi bất kể vật chi dữ lành

Phường trí trá hư danh bất hảo

Thuốc lang băm lếu láo bất kinh

Xót xa thế thái nhân tình

Lầm mang độc vị hại tinh huyết người

Thợ trời giúp tình đời đây đó

Lời cấm xưa chớ có coi thường

Nguyên trùng miêu đỉa bất lương

Có thai nên tránh nhiễu nhương mặc dầu

Thật nguy hiểm ô đầu, phụ tử

Với thiên hùng ba đậu thủy ngân

Ngô công dã cát sát nhân

Tam lăng ngưu tất tâm thần đáng thương

Đại giả thạch xạ hương  đại kích

Nguyên hoa kia kình địch thư hoàng

Nha tiêu xà thuế tiêu mang

Mẫu đơn tạo giác quế càng độc tăng

Đừng bán hạ lăng nhăng thông thảo

Can tất còn giải trảo mai cua

Than ôi bồ kết chu sa

Đào nhân rắn rết chẳng tha mạng người

Gốc cỏ tranh ma chơi hồn quỷ

Mao căn kia bi lụy hòe hoa

Khiên ngưu địa đảm nhạt nhòa

Thân tàn ma dại mù lòa thuốc thang

Tiều chắp tay phải càng thận trọng

Người mang thai phận mỏng cánh chuồn

Giữ gìn thể xác linh hồn

Nội tâm tĩnh tại nỗi buồn tiêu tan

Còn những bệnh băng hàn thân giá

Thuốc nóng càng triệt phá thai nhi

Ta còn có biện pháp gì?

Thai tiền hợp dụng duy trì dài lâu

Thuốc trợ thai nhiệm mầu công hiệu

Môn cho rằng thông hiểu chước y

Nếu như biến chứng bất kỳ

Chớ quen thường trị phải suy cho cùng

Như đau lạnh tử cung nhức nhối

Quế phụ càng bối rối can khương

Bàng quang máu chứa bất thường

Đại hoàng khỏi hốt thoát tường đào nhân

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

29.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 54

Phương thuốc trị tâm thân ưng chịu

Chỗ đau nào mắc míu tới thai?

Xưa nay y biến kỳ tài

Thuận theo thiên ý vạn loài muôn phương

Chương thai dựng bất thường tắc nghẽn

Cứu chữa người thai nghén tận tình

Sách ghi gọi chứng: “ ám kinh“

May không nhơ uế tháng mình mang thai

Có người bảo: “cấu thai” là vậy

Nghén rồi kinh nguyệt thấy tuôn ra

Máu ra thai nghén chẳng sa

Có tên “thai lậu” gọi là huyết dư

Có người nghén năm dư ấy chớ

Thai nằm yên dễ sợ mới sinh

Bởi vì khí huyết trong mình

Gần mười tám tháng bụng phình chửa to

Thật lạ lùng đáng lo ngại lắm

Chứng “quỷ thai” thê thảm buồn thay

“Trưng hà” “bĩ khối” lắt lay

Nhớt nhau hơi huyết đọa đày như thai

Máu đầy chứa ngày dài hư thiệt

Thật kinh hoàng “súc huyết”tang thương

Than ôi! Bệnh biến khôn lường

Giống thai quái đản dị thường xiết bao

Bốn mươi chín tuổi cao thiên quý

Đã dứt đường tục lụy mang thai

Vợ chàng Tịnh Phổ là ai? 

Đã hơn sáu chục tuổi ngoài thai mang

Bốn mươi chín tuổi nàng túy lúy

Mới vu quy thiên quý thông thường

Tô Khanh gái rượu phấn hồng

Mới mười hai tuổi lấy chồng có thai

Coi hai chuyện biên ngoài dấu sử

Đừng đắn đo phận sự thế thôi

Biết bao kinh nghiệm trau dồi

Liệu đường biến hiện để rồi kê đơn

Luận y học gặp cơn tai biến

Phải xét suy biểu hiện trong ngoài

Nguyên nhân động đến nội thai

An lòng thân chủ nguôi ngoai mấy bài

Tiều quả quyết trước thai chẩn mạch

Thật rõ ràng dám trách chi ai

Xưa nay nhắc nhở mãi hoài

Gái thì bên hữu tả trai đã đành

Tả di hoạt tật sanh trai đó

Gái hữu di hoạt có thấy không

Chỉ e rắc rối chất chồng

Thai đôi bụng chửa má hồng phôi phai

Coi mạch chủ hai tay sáu bộ

Môn bảo rằng ba bộ mạch đi

Máy trời tạo hóa vân vi

Âm dương hai chữ thịnh suy khác hình.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

30.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 55

Gốc tạng phủ thần linh soi sáng

Thuận ngũ hành năm tháng tạo ra

Vần xoay trong cõi người ta

Vợ chồng con cái mẹ cha an lành

Ngôi chồng vợ tung hoành thuận nghịch

Mẹ cùng con cảm kích dựng xây

Bộ âm tạo mạch dương vầy

Chồng thừa ngôi vợ bấy chầy vào trong

Lại như vợ mở cung cửa lớn

Lấn ngôi chồng bộn rộn ngóng trông

Bộ dương để mạch âm thông

Thong dong tới bậc minh công là hoành

Thừa ngôi mẹ nghịch danh con ngỏ

Mẹ thừa con thuận ở tình nhau

Ung dung bắt mạch xoát cầu

Máy âm dương nhóm biết đầu gái trai

Ba bộ dương mạch ai đó thịnh

Là con trai dự tính chẳng sai

Ba âm mạch thịnh gái thai

Trai đôi tả đới  tung hoài mãi thôi

Hữu đới hoành gái đôi hóa dịch

Thành trai ba  mạch nghịch tả dương

Gái ba mạch thuận là thường

Hữu âm hình tướng vấn vương truyền lòng

Huyền, khẩn, lao, hoạt, cường yên vị

Chết rõ ràng trầm tế vân vi

Cao tay mạch tượng lỗi gì

Biết ngay thai yểu còn nghi ngại gì?

Bụng bà chửa thai nhi nằm đó

Mấy chứng thai xưa có khảo biên

Sách ghi tử giản tử huyền

Than ôi! Tử thũng, tử phiền, tử lâm

Bao chứng tử hoài nhâm tử khí

Hơi nghén gây tỳ vị đau trong

Tiều rằng chứng giản là phong

Mong manh mạng sống đau lòng nhân gian

Đàm nhiều chứng nguy nan tà ác

Khí hư ra xơ xác âm hao

Hai tay co quắp đau bào

Lậu thai bụng lớn máu trào túa ra

Thai lậu động khác xa là chứng

Thai bình thường mẹ nựng con ta

Tình thương mẫu tử thiết tha

Động là khí bách lậu là nhiệt thương

Lời thai luận biến thường nhiệt thấp

Nội thương bàn hô hấp thấy ai

Khử tà mới giữ được thai

Phong đàm thuốc ấy đúng loài trị an

Chứng huyễn hoặc mê man bất tỉnh

Phải lo toan định tính rõ ràng

Làm sao cho hết mơ màng

Nghén chưa đủ số bụng nàng đớn đau

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

30.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 56

Bảy tám tháng sau thì chuyển bụng

Nào biết đâu như chứng giả đò

Thày lang bốc thuốc thăm dò

Khù khờ phép tắc lò mò linh tinh

Nửa bốc thuốc thôi sinh ngần ngại

Tháng còn non sợ hại cả hai

Nửa thời hốt thuốc an thai

Còn thừa ngày tháng hoa khai lỗi kỳ

Tiếng sao khỏi lang y họa rước

Thuốc nào hay xin được lưu truyền

Nhập Môn quan sát trước tiên

Luận y thai nghén sách biên tỏ tường

Mười tháng chửa thông thường thai lệ

Cho đến ngày cửa sẽ mở ra

Tử cung co thắt rên la

Lưng đau nhức nhối mắt hoa tối trời

Như dưa chín cuống rời khỏi gốc

Nằm đơ ra hồng hộc cạn dòng

Trái thơm quả ngọt long đong

Gọi là chính sản cầu mong an lành

Bảy tám tháng mong manh yếu ớt

Chứng lộng thai xanh nhợt đuối hơi

Gọi là thí nguyệt nhặt lơi

Bụng đau xâm xỉa tả tơi mặt mày

Kinh nghiệm cho xưa nay khuyên bảo

Con nằm yên mẹ dạo bước chơi

Vẫn chưa đủ tháng chẳng rời

Mẹ yên tâm nhé nụ cười hân hoan

Trời sinh voi chứa chan ngọn cỏ

Luật tự nhiên xin chớ lo phiền

Hỏi tra ngày tháng trước tiên

Ly kinh một mạch coi liền là hay

Chứng lộng thai lắt lay chính sản

Thật hiểm nguy đừng dạn dĩ ngay

Thôi sinh phạm lỗi tắt ngày

Khai hoa chẳng đợi quắt quay kiếp người

Hại thế nhân hại đời thày nữa

Kê đơn liều chẳng chữa người ta

Hãy coi cái kén trứng gà

Đủ ngày mỏ khoét vỏ ra con này

Thuốc an thai dễ hay gây nạn

Đẻ đến ngày thày cản con ra

Nỗi niềm mong đợi thiết tha

Lang băm quậy phá cảnh nhà nát tan

Lộng thai chính sản, bàn tay nắm

Bậc lương y đâu dám kê liều

Cứu người cũng có lắm chiêu

Ly kinh mạch quyết bao điều tử sinh

Một hơi sáu lần ly kinh đến

Hoạt tế trầm mạch chẹn cũng đành

Nửa đêm đau dữ sắp sanh

Ngày mai sẽ thấy sáng danh Chúa trời.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

1.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 57

Tiều mới hỏi chửa thời rồi đẻ

Bởi cớ sao còn kẻ oán than

Nhân sinh sao lắm gian nan

Tự nhiên xúc vật bình an hơn người

Môn cho rằng cảnh đời lỗi đạo

Chẳng kiêng dè bợm trạo sinh nhai

Đàn bà vô ý mang thai

Trách trời oán đất đơn sai tại mình

Thuốc phụ khoa thánh minh căn dặn

Phải tuân theo đều đặn thường xuyên

Bảy điều sư tổ từng khuyên

Giữ thân né tránh sầu miên nhọc nhằn

Chớ xông pha săn văn công việc

Khí huyết tăng bày biện linh tinh

Hai là tới trước kỳ sinh

Dăm ba ngày sẽ thình lình trở thai

Điều thứ ba ép nài ăn uống

Khiến thai nhi to tướng béo phì

Thứ tư dâm dục tù tì

Chăn loan gối phụng tỉ ti ái tình

Thành lao lực đốt tinh phá khí

Bào khô khan dị nghị xa gần

Mặc cho âm hộ rộng dần

Lăng xăng thăm hỏi gây phần loạn sinh

Thứ năm ngại sợ mình thai động

Chữ ưu nghi lại lộng vào thân

Khiến ai vấn bốc tần ngần

Sản hoàng hai chữ bần thần não nhân

Nghe mụ đỡ rặn khan vội vã

Khiến con ra ngược cả bụng cương

Sáu là nguy hại nội thương

Phều phào ốm yếu mình thường thiếu hơi

Nguồn khô cạn rặn hơi quá sớm

Con khó ra lại chớm máu tươi

Bảy phần phận sự chơi vơi

Sách y ghi chép tới nơi tận tình

Cõi nhân gian tử sinh hợp lẽ

Theo luật trời nặng nhẹ phân minh

Truyền thừa xem pháp tướng tinh

Mặt chừng là mẹ lưỡi hình dáng con

Mặt tươi tắn vuông tròn lưỡi thắm

Lưỡi thâm khô ảm đạm mặt xanh

Giá băng mẹ chết thôi đành

Lưỡi xanh mặt đỏ con thành hồn ma

Mặt xanh lưỡi đỏ là mẹ sống 

Còn lưỡi xanh mặt đỏ giống nòi tiêu

Hài nhi thất thểu phiêu diêu

Hồn mây thê thảm bóng chiều tịch dương

Phép y lý mạch tường sáng tỏ

Phương pháp nào chỉ rõ cho hay

Tiều rằng mạng sống trong tay

Ngàn cân sợi tóc gió bay lá vàng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

2.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 58

Đường Nhập Môn vẻ vang sản hậu

Một khoa riêng trần cấu bấy nay

Tổ sư có lắm vị hay

Chứng nào thuốc ấy uống ngay khỏi liền

Nghe tâm pháp thày truyền hậu thế

Nguyên ba điều ta kể ra đây

Một là máu trống hỏa đầy

Cuồng kinh nóng táo thân gầy xác xơ

Chứng bại huyết bơ phờ mệt nhọc

Vọng hành tăng kêu khóc đầu đau

Chân tay bụng cứng bám nhau

Ăn nhiều uống lắm trước sau tới cùng

Hay nôn mửa ba xung ba cấp

Chiếu chăn thành hầm hập rên la

Xung vì bại huyết mà ra

Xung tâm, xung phế thật là thảm thương

Cấp mới đẻ thê lương phiền não

Thổ tả càng nhệu nhạo mùi hôi

Tổ xưa dùng thuốc chữa rồi

Có ba việc cấm than ôi tạc lòng

Thang phật thủ xin mong đừng bốc

Vị xuyên khung cực độc chẳng lành

Xuyên khung tán khí đã đành

Lại hay phát hãn rắp ranh hư nhèm

Thang tứ vật hay kèm trong thuốc

Địa hoàng quen thược dược dụng sinh

Chẳng hiềm sống lạnh máu kinh

Ngặt thời phải dụng chín mình chế đi

Khí huyết suy sau khi chửa đẻ

Thược dược chua lạnh sẻ tửu sao

Cấm dùng thang tiểu sài hồ

Hoàng cầm tính mát ngăn hồ huyết đi

Bệnh dày vò tật di dơ dáy

Lời huấn kinh thày dạy chớ quên

Mấy mùi dược tính chẳng hiền

Chớ cho xâm nhập vào miền tam tiêu

Biểu chứng phạm bao điều giả tượng

Có rất nhiều hình tướng y thư

Xưa nay có mấy tôn sư

Trị khoa hậu sản như từ Đan Khê

Dòng Chu tử hành nghề tỏ rõ

Đẻ về sau khá bổ máu hơi

Gốc làm mạch chủ thảnh thơi

Quản chi tạp chứng về nơi ngọn ngành

Thật cao minh ngọn xanh bền gốc

Bá thuật cùng thuốc bốc thiên uyên

Ngợi khen mạch quyết lưu truyền

Bao người sản hậu nhân duyên mất còn

Ngư lại hỏi trẻ con lẫm chẫm

Một hai ba tuổi nhẩm chưa đầy

Đau thời coi hổ khẩu tay

Cho hay thực chỉ vằn bày chứng cai.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

2.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 59

Phép coi gái hữu trai bên tả

Trỏ lóng ba ngón ngả ba quan

Phong quan lóng gốc thế gian

Lóng nhì ải khí ba bàn mệnh quan

Vằn xanh ngang gió can quá mức

Bỗng đỏ vằn nóng nực ran mình

Vằn xanh đỏ loạn chứng kinh

Vằn hồng bợt nhạt ấm mình bụng đau

Vằn lóng gốc trị mau khỏi bệnh

Phải nhanh tay chớ chểnh mảng lâu

Vằn qua ngón giữa chuyển mầu

Hơi tà chạy đến càng rẫu rĩ than

Bắn lên trảo, giáp nan giải lắm

Chứng nguy này thê thảm hài nhi

Vằn đen như mực loạn bì

Lấn vào ba ải đông y hoảng rồi

Biết chừng ấy mà thôi chẳng rõ

Còn cách nào đâu đó bệnh tình

Môn rằng: Con trẻ mới sinh

Máu hơi còn yếu mạch hình khó coi

Giáp năm cũng có người mắc chứng

Thật đớn đau đi đứng hay ngồi

Xem ra bệnh đã nặng rồi

Gân xương mạch lạc lần hồi mở ra

Kỳ Nhân Sư nhi khoa giỏi trị

Khí sắc coi vị trí mạch kinh

Tướng xem trên huyệt Tình minh

Thấy trong tạng phủ bệnh tình chữa ngay

Xem ngón tay bấy nay biếng nhác

Thày rờ xem mạch Sác có không

Sác cùng chẳng sác coi ròng

Sác cao bốc nhiệt sác không khí hàn

Một ngón tay thong dong ba mạch

Hơi thở đều tách bạch điều hòa

Hai lần là thoát chẳng ngoa

Ba lần là thốt  nhạt nhòa mồ hôi

Bốn lần tổn than ôi năm đó

Gọi là hư chăng chớ vấn vương

Sáu lần không bệnh bình thường

Bảy lần bệnh nhẹ tám đương cận cài

Từ chín đến mười hai sẽ chết

Phép coi này nhất thiết tinh thông

Ngư bàn sách ấy thuần dương

Về phần trẻ nhỏ bệnh thường nhiệt dâm

Tiểu nhi ca tình thâm nòi giống

Bệnh trẻ con kinh động thống phong

Tich đờm cổ họng không thông

Cam sài giun sán mênh mông vô cùng

Sao kể hết chập chùng biển cả

Kiếp con người vàng đá phôi phai

Khen cho con tạo cắm cài

Âm dương kín chữ trần ai muôn hình.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

3.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 60

Ngư suy ngẫm âm tinh thấu đặng

Chữ âm này để tặng tiểu nhi

Chờ ngày thiên quý tới kỳ

Tinh thông sáng tỏ đền nghì âm dương

Sách ghi rõ thông thường bổ dưỡng

Đọc kỹ thì thuận nhượng thơ ngây

Tính âm luận ngữ chưa đầy

Trẻ con người lớn bệnh gây chẳng đồng

Vốn chẳng hại bên trong tình bảy

Sáu dâm kia hết thảy luận tà

Một mai ngoại cảm chẳng qua

Cam, kinh, thổ, tả, tích hòa trường đông

Thời hàn cảm thử phong tích nhiệt

Đậu chẩn sang cấp thiết đơn ban

Cản ngăn tạp bệnh lan tràn

Có mười lăm chứng nguy nan rập rình

Ta đơn cử tử sinh cụ thể

Mạch chẩn chờ xin kể ra đây

Trên mi mắt nổi vằn dây

Đỏ lừ chạy suốt lấp đầy con ngươi

Sưng mỏ ác phù nơi dưới ngực

Kể cả khi đau nhức phập phồng

Mũi khô đen sạm bụng gồng

Gân xanh chằng chịt lộn tròng mắt lên

Nhìn không chuyển thường xuyên đờ đẫn

Móng sạm đen chen lấn chân tay

Đột nhiên mất tiếng ai hay

Lưỡi thè ngoài miệng nhớt nhày chảy ra

Trẻ nghiến răng kêu la hay cắn

Thở phì phò ỉa rặn phân chim

Ngáp như cá, bỗng im lìm

Giun thò miệng mũi bóng chìm hồn ma

Chết tức tưởi mẹ cha bất lực

Thày thuốc càng ráng sức cứu người

Than ôi, mười đứa chết mười

Bệnh này khó chữa cảnh đời thê lương

Mười sáu chứng khác thường khinh trọng

Bệnh chứng này trông ngóng nhiều phương

Chẳng qua hư thực hai đường

Chứng hư chứng thực từng chương rạch ròi

Chẳng sai ngoa hẳn hoi công luận

Mười bệnh thường lấn bấn mãi hoài

Chín hư một thực gái trai

Ví như đầu tháng dằng dai vẫn còn

Khắp muôn nơi trăng non ló rạng

Mở lòng gương thực trạng chưa ra

Dạng tròn vành vạch sơn hà

Bổ nhiều, tả ít, theo tà thực hư

Thuốc nhi khoa nhẫn từ sư tổ

Để ngày nay chứng tỏ mọi đằng

Cao thâm y thuật thung thăng

Cảm ơn liệt vị cung hằng sáng soi

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

4.5.2020 Lu Hà

Lu Hà Và Nguyễn Đình Chiểu Chùm Số 6

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 51

Cũng lắm chước trừ tà diệt quái

Đạo của ta vạn đại thánh hiền

Tôn sư sách thuốc khảo biên

Sử gia hoạt pháp lưu truyền tới nay

Mầu nhiệm thay chẳng hay chấp nhất

Yêu thuật tà thành thật lắc đầu

Được thời độc sĩ theo sau

Múa may phù phép đua nhau lừa người

Dân mê muội lẽ trời chẳng tỏ

Sợ chết thời lọ mọ vời sư

Phong tà dịch hạch như từ

Hố sâu lầm lạc thói hư mặc đời

Dù đau đớn tả tơi thân xác

Phép bí tung tự tác dị đoan

Oan gia trái chủ lăng loàn

Nhà chùa hốt của mưu toan hại người

Sư hổ mang ăn chơi đàng điếm

Vãi dâm ô mưu chiếm nhang đèn

Chính tà ngụy biện bao phen

Vô thần giả mạo bon chen tượng thờ

Phép y trị nào mơ mộng hão

Khoa nội thày chỉ bảo thuốc thường

Bệnh tà áp dụng biến phương

Cao thâm học thuật tìm đường cứu nguy

Lẽ tự nhiên xét suy tạo vật

Nghĩa trọng coi chân thật khinh tài

Bệnh sinh nội tiết trong ngoài

Học cho tường tận trừ loài yêu tinh

Hương trừ quái quỷ kinh gõ mõ

Hồ ly tinh sợ chó săn đi

Mồ hoang mả dại chim di

Xà yêu sợ tỏi lạị nghi hùng hoàng

Thổi bồ kết xênh xang lỗ mũi

Tưởng hắt hơi lụi cụi rồi thông

Cải cay lệ chảy long tong

Hoa tiêu tắc khí cầu mong hơi rời

Nước đái rùa chữa người cấm khẩu

Xương chuột cho cô cậu mọc răng

Cây kim từ thạch dính nhằng

Biết ngay hạt cải lăng xăng chốn nào?

Có hổ phách lẽ nào chẳng thấy

Mật rái kia nước ấy rẽ liền

Keo loan xương nối đáng tiền

Tiết đông nhờ cậy ngó sen  đó mà

Bỏ xác cua sơn ta tan rữa

Thanh quế kia vì nhựa nấu tan

Ngọc mềm mỡ cóc rã tàn

Như bùn trong bát ngút ngàn nghiệm suy

Kể sơ qua cũng tùy  nhận thức

Hết thảy đều đã được chứng minh

Hết lòng cứu chữa bệnh tình

Lương y từ mẫu chúng sinh đạo hành.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

28.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 52

Tiều mới hỏi trời sanh đất dưỡng

Bốn dạng thường sinh trưởng mà ra

Trăm sông nghìn núi bao la

Xin nghe các chứng đàn bà có thai

Tháng kinh can thái lai tĩnh dưỡng

Hai tháng sau ba tượng tâm bào

Thứ tư kinh tiểu trường trao

Năm thì tỳ dưỡng sáu vào vị hương

Bảy kinh phế thông thường tháng tám

Chín tháng kinh thận dám nối liền

Đủ ngày trọn tháng dĩ nhiên

Mười kinh, mười tháng về miền bàng quang

Nhóm xung nhâm âm dương thủ túc

Cùng tam tiêu phủ phục dưỡng thai

Con người đệ nhất trần ai

Lời hay Sào thị có bài sách biên

Tâm làm mẫu chính chuyên tạng chủ

Lấy tam tiêu ấy phủ thênh thang

Tổng quan thai gốc máu sang

Máu nhờ tâm chủ giữ đàng mạch kinh

Mạch máu ấy nuôi hình thai nghén

Thủ thiếu âm chẳng chẹn bởi tâm

Thai nhi phát triển tới tầm

Chia đâu phiên thứ giáng cầm chủ trương 

Trong kinh lạc âm dương suy ngẫm

Đắp đổi nhau dựa dẫm năm hành

Có ông Phùng thị nổi danh

Gốc theo kinh chỉ sử xanh luận bàn

Bậc lương y chứa chan nhân loại

Tay nghề hay chẳng ngại thấp cao

Kinh truyền:”tâm với tâm bào”

Thật ra hai mạch lại vào một nơi

Ta cũng biết máu hơi kinh lạc

Đủ mười hai nào khác trong mình

Có thai tiếp đến bế kinh

Vần xoay nhóm máu đồng tình nuôi thai

Luận bào thai mấy ai Sào thị

Tuy vắn dài Phùng thị khác nhau

Đọc nhiều thông tuệ cái đầu

Lời nào xác đáng nhu cầu sáng soi

Ngư cho rằng giống nòi đã đặng

Nuôi thai nhi mang nặng đẻ đau

Vuông tròn sinh đẻ theo sau

Cớ sao lắm kẻ thai nhau chẳng lành?

Năm ba tháng chẳng thành con cái

Nghiệp tạo nên oan trái gì đây

Môn buồn phúc đức vơi đầy

Thai hư ngày tháng hao gầy phụ nhân

Theo Thuần Khôn tinh thần chao đảo

Chẳng khiêng khem chao đảo lo âu

Máu hơi chẳng đủ dãi dầu

Xung nhâm mạch yếu cơ cầu mặc nhiên.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

28.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 53

Thai nguyên gốc chẳng bền thể dục

Bệnh hoạn nhiều tứ túc khó thành

Trách ai chửa nghén chẳng lành

Liền mang tiểu sản mong manh nơi mình

Bán sản nên điêu linh ảm đạm

Trái non kia u ám trên cành

Xầm xì đức hạnh tiết danh

Gốc cây lỏng lẻo trái đành rụng non

Máu hơi thiếu đẻ con ốm yếu

Thân hao gày thất thểu ra gì?

Vướng vòng nhục dục sân si

Ăn chơi bất kể vật chi dữ lành

Phường trí trá hư danh bất hảo

Thuốc lang băm lếu láo bất kinh

Xót xa thế thái nhân tình

Lầm mang độc vị hại tinh huyết người

Thợ trời giúp tình đời đây đó

Lời cấm xưa chớ có coi thường

Nguyên trùng miêu đỉa bất lương

Có thai nên tránh nhiễu nhương mặc dầu

Thật nguy hiểm ô đầu, phụ tử

Với thiên hùng ba đậu thủy ngân

Ngô công dã cát sát nhân

Tam lăng ngưu tất tâm thần đáng thương

Đại giả thạch xạ hương  đại kích

Nguyên hoa kia kình địch thư hoàng

Nha tiêu xà thuế tiêu mang

Mẫu đơn tạo giác quế càng độc tăng

Đừng bán hạ lăng nhăng thông thảo

Can tất còn giải trảo mai cua

Than ôi bồ kết chu sa

Đào nhân rắn rết chẳng tha mạng người

Gốc cỏ tranh ma chơi hồn quỷ

Mao căn kia bi lụy hòe hoa

Khiên ngưu địa đảm nhạt nhòa

Thân tàn ma dại mù lòa thuốc thang

Tiều chắp tay phải càng thận trọng

Người mang thai phận mỏng cánh chuồn

Giữ gìn thể xác linh hồn

Nội tâm tĩnh tại nỗi buồn tiêu tan

Còn những bệnh băng hàn thân giá

Thuốc nóng càng triệt phá thai nhi

Ta còn có biện pháp gì?

Thai tiền hợp dụng duy trì dài lâu

Thuốc trợ thai nhiệm mầu công hiệu

Môn cho rằng thông hiểu chước y

Nếu như biến chứng bất kỳ

Chớ quen thường trị phải suy cho cùng

Như đau lạnh tử cung nhức nhối

Quế phụ càng bối rối can khương

Bàng quang máu chứa bất thường

Đại hoàng khỏi hốt thoát tường đào nhân

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

29.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 54

Phương thuốc trị tâm thân ưng chịu

Chỗ đau nào mắc míu tới thai?

Xưa nay y biến kỳ tài

Thuận theo thiên ý vạn loài muôn phương

Chương thai dựng bất thường tắc nghẽn

Cứu chữa người thai nghén tận tình

Sách ghi gọi chứng: “ ám kinh“

May không nhơ uế tháng mình mang thai

Có người bảo: “cấu thai” là vậy

Nghén rồi kinh nguyệt thấy tuôn ra

Máu ra thai nghén chẳng sa

Có tên “thai lậu” gọi là huyết dư

Có người nghén năm dư ấy chớ

Thai nằm yên dễ sợ mới sinh

Bởi vì khí huyết trong mình

Gần mười tám tháng bụng phình chửa to

Thật lạ lùng đáng lo ngại lắm

Chứng “quỷ thai” thê thảm buồn thay

“Trưng hà” “bĩ khối” lắt lay

Nhớt nhau hơi huyết đọa đày như thai

Máu đầy chứa ngày dài hư thiệt

Thật kinh hoàng “súc huyết”tang thương

Than ôi! Bệnh biến khôn lường

Giống thai quái đản dị thường xiết bao

Bốn mươi chín tuổi cao thiên quý

Đã dứt đường tục lụy mang thai

Vợ chàng Tịnh Phổ là ai? 

Đã hơn sáu chục tuổi ngoài thai mang

Bốn mươi chín tuổi nàng túy lúy

Mới vu quy thiên quý thông thường

Tô Khanh gái rượu phấn hồng

Mới mười hai tuổi lấy chồng có thai

Coi hai chuyện biên ngoài dấu sử

Đừng đắn đo phận sự thế thôi

Biết bao kinh nghiệm trau dồi

Liệu đường biến hiện để rồi kê đơn

Luận y học gặp cơn tai biến

Phải xét suy biểu hiện trong ngoài

Nguyên nhân động đến nội thai

An lòng thân chủ nguôi ngoai mấy bài

Tiều quả quyết trước thai chẩn mạch

Thật rõ ràng dám trách chi ai

Xưa nay nhắc nhở mãi hoài

Gái thì bên hữu tả trai đã đành

Tả di hoạt tật sanh trai đó

Gái hữu di hoạt có thấy không

Chỉ e rắc rối chất chồng

Thai đôi bụng chửa má hồng phôi phai

Coi mạch chủ hai tay sáu bộ

Môn bảo rằng ba bộ mạch đi

Máy trời tạo hóa vân vi

Âm dương hai chữ thịnh suy khác hình.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

30.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 55

Gốc tạng phủ thần linh soi sáng

Thuận ngũ hành năm tháng tạo ra

Vần xoay trong cõi người ta

Vợ chồng con cái mẹ cha an lành

Ngôi chồng vợ tung hoành thuận nghịch

Mẹ cùng con cảm kích dựng xây

Bộ âm tạo mạch dương vầy

Chồng thừa ngôi vợ bấy chầy vào trong

Lại như vợ mở cung cửa lớn

Lấn ngôi chồng bộn rộn ngóng trông

Bộ dương để mạch âm thông

Thong dong tới bậc minh công là hoành

Thừa ngôi mẹ nghịch danh con ngỏ

Mẹ thừa con thuận ở tình nhau

Ung dung bắt mạch xoát cầu

Máy âm dương nhóm biết đầu gái trai

Ba bộ dương mạch ai đó thịnh

Là con trai dự tính chẳng sai

Ba âm mạch thịnh gái thai

Trai đôi tả đới  tung hoài mãi thôi

Hữu đới hoành gái đôi hóa dịch

Thành trai ba  mạch nghịch tả dương

Gái ba mạch thuận là thường

Hữu âm hình tướng vấn vương truyền lòng

Huyền, khẩn, lao, hoạt, cường yên vị

Chết rõ ràng trầm tế vân vi

Cao tay mạch tượng lỗi gì

Biết ngay thai yểu còn nghi ngại gì?

Bụng bà chửa thai nhi nằm đó

Mấy chứng thai xưa có khảo biên

Sách ghi tử giản tử huyền

Than ôi! Tử thũng, tử phiền, tử lâm

Bao chứng tử hoài nhâm tử khí

Hơi nghén gây tỳ vị đau trong

Tiều rằng chứng giản là phong

Mong manh mạng sống đau lòng nhân gian

Đàm nhiều chứng nguy nan tà ác

Khí hư ra xơ xác âm hao

Hai tay co quắp đau bào

Lậu thai bụng lớn máu trào túa ra

Thai lậu động khác xa là chứng

Thai bình thường mẹ nựng con ta

Tình thương mẫu tử thiết tha

Động là khí bách lậu là nhiệt thương

Lời thai luận biến thường nhiệt thấp

Nội thương bàn hô hấp thấy ai

Khử tà mới giữ được thai

Phong đàm thuốc ấy đúng loài trị an

Chứng huyễn hoặc mê man bất tỉnh

Phải lo toan định tính rõ ràng

Làm sao cho hết mơ màng

Nghén chưa đủ số bụng nàng đớn đau

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

30.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 56

Bảy tám tháng sau thì chuyển bụng

Nào biết đâu như chứng giả đò

Thày lang bốc thuốc thăm dò

Khù khờ phép tắc lò mò linh tinh

Nửa bốc thuốc thôi sinh ngần ngại

Tháng còn non sợ hại cả hai

Nửa thời hốt thuốc an thai

Còn thừa ngày tháng hoa khai lỗi kỳ

Tiếng sao khỏi lang y họa rước

Thuốc nào hay xin được lưu truyền

Nhập Môn quan sát trước tiên

Luận y thai nghén sách biên tỏ tường

Mười tháng chửa thông thường thai lệ

Cho đến ngày cửa sẽ mở ra

Tử cung co thắt rên la

Lưng đau nhức nhối mắt hoa tối trời

Như dưa chín cuống rời khỏi gốc

Nằm đơ ra hồng hộc cạn dòng

Trái thơm quả ngọt long đong

Gọi là chính sản cầu mong an lành

Bảy tám tháng mong manh yếu ớt

Chứng lộng thai xanh nhợt đuối hơi

Gọi là thí nguyệt nhặt lơi

Bụng đau xâm xỉa tả tơi mặt mày

Kinh nghiệm cho xưa nay khuyên bảo

Con nằm yên mẹ dạo bước chơi

Vẫn chưa đủ tháng chẳng rời

Mẹ yên tâm nhé nụ cười hân hoan

Trời sinh voi chứa chan ngọn cỏ

Luật tự nhiên xin chớ lo phiền

Hỏi tra ngày tháng trước tiên

Ly kinh một mạch coi liền là hay

Chứng lộng thai lắt lay chính sản

Thật hiểm nguy đừng dạn dĩ ngay

Thôi sinh phạm lỗi tắt ngày

Khai hoa chẳng đợi quắt quay kiếp người

Hại thế nhân hại đời thày nữa

Kê đơn liều chẳng chữa người ta

Hãy coi cái kén trứng gà

Đủ ngày mỏ khoét vỏ ra con này

Thuốc an thai dễ hay gây nạn

Đẻ đến ngày thày cản con ra

Nỗi niềm mong đợi thiết tha

Lang băm quậy phá cảnh nhà nát tan

Lộng thai chính sản, bàn tay nắm

Bậc lương y đâu dám kê liều

Cứu người cũng có lắm chiêu

Ly kinh mạch quyết bao điều tử sinh

Một hơi sáu lần ly kinh đến

Hoạt tế trầm mạch chẹn cũng đành

Nửa đêm đau dữ sắp sanh

Ngày mai sẽ thấy sáng danh Chúa trời.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

1.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 57

Tiều mới hỏi chửa thời rồi đẻ

Bởi cớ sao còn kẻ oán than

Nhân sinh sao lắm gian nan

Tự nhiên xúc vật bình an hơn người

Môn cho rằng cảnh đời lỗi đạo

Chẳng kiêng dè bợm trạo sinh nhai

Đàn bà vô ý mang thai

Trách trời oán đất đơn sai tại mình

Thuốc phụ khoa thánh minh căn dặn

Phải tuân theo đều đặn thường xuyên

Bảy điều sư tổ từng khuyên

Giữ thân né tránh sầu miên nhọc nhằn

Chớ xông pha săn văn công việc

Khí huyết tăng bày biện linh tinh

Hai là tới trước kỳ sinh

Dăm ba ngày sẽ thình lình trở thai

Điều thứ ba ép nài ăn uống

Khiến thai nhi to tướng béo phì

Thứ tư dâm dục tù tì

Chăn loan gối phụng tỉ ti ái tình

Thành lao lực đốt tinh phá khí

Bào khô khan dị nghị xa gần

Mặc cho âm hộ rộng dần

Lăng xăng thăm hỏi gây phần loạn sinh

Thứ năm ngại sợ mình thai động

Chữ ưu nghi lại lộng vào thân

Khiến ai vấn bốc tần ngần

Sản hoàng hai chữ bần thần não nhân

Nghe mụ đỡ rặn khan vội vã

Khiến con ra ngược cả bụng cương

Sáu là nguy hại nội thương

Phều phào ốm yếu mình thường thiếu hơi

Nguồn khô cạn rặn hơi quá sớm

Con khó ra lại chớm máu tươi

Bảy phần phận sự chơi vơi

Sách y ghi chép tới nơi tận tình

Cõi nhân gian tử sinh hợp lẽ

Theo luật trời nặng nhẹ phân minh

Truyền thừa xem pháp tướng tinh

Mặt chừng là mẹ lưỡi hình dáng con

Mặt tươi tắn vuông tròn lưỡi thắm

Lưỡi thâm khô ảm đạm mặt xanh

Giá băng mẹ chết thôi đành

Lưỡi xanh mặt đỏ con thành hồn ma

Mặt xanh lưỡi đỏ là mẹ sống 

Còn lưỡi xanh mặt đỏ giống nòi tiêu

Hài nhi thất thểu phiêu diêu

Hồn mây thê thảm bóng chiều tịch dương

Phép y lý mạch tường sáng tỏ

Phương pháp nào chỉ rõ cho hay

Tiều rằng mạng sống trong tay

Ngàn cân sợi tóc gió bay lá vàng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

2.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 58

Đường Nhập Môn vẻ vang sản hậu

Một khoa riêng trần cấu bấy nay

Tổ sư có lắm vị hay

Chứng nào thuốc ấy uống ngay khỏi liền

Nghe tâm pháp thày truyền hậu thế

Nguyên ba điều ta kể ra đây

Một là máu trống hỏa đầy

Cuồng kinh nóng táo thân gầy xác xơ

Chứng bại huyết bơ phờ mệt nhọc

Vọng hành tăng kêu khóc đầu đau

Chân tay bụng cứng bám nhau

Ăn nhiều uống lắm trước sau tới cùng

Hay nôn mửa ba xung ba cấp

Chiếu chăn thành hầm hập rên la

Xung vì bại huyết mà ra

Xung tâm, xung phế thật là thảm thương

Cấp mới đẻ thê lương phiền não

Thổ tả càng nhệu nhạo mùi hôi

Tổ xưa dùng thuốc chữa rồi

Có ba việc cấm than ôi tạc lòng

Thang phật thủ xin mong đừng bốc

Vị xuyên khung cực độc chẳng lành

Xuyên khung tán khí đã đành

Lại hay phát hãn rắp ranh hư nhèm

Thang tứ vật hay kèm trong thuốc

Địa hoàng quen thược dược dụng sinh

Chẳng hiềm sống lạnh máu kinh

Ngặt thời phải dụng chín mình chế đi

Khí huyết suy sau khi chửa đẻ

Thược dược chua lạnh sẻ tửu sao

Cấm dùng thang tiểu sài hồ

Hoàng cầm tính mát ngăn hồ huyết đi

Bệnh dày vò tật di dơ dáy

Lời huấn kinh thày dạy chớ quên

Mấy mùi dược tính chẳng hiền

Chớ cho xâm nhập vào miền tam tiêu

Biểu chứng phạm bao điều giả tượng

Có rất nhiều hình tướng y thư

Xưa nay có mấy tôn sư

Trị khoa hậu sản như từ Đan Khê

Dòng Chu tử hành nghề tỏ rõ

Đẻ về sau khá bổ máu hơi

Gốc làm mạch chủ thảnh thơi

Quản chi tạp chứng về nơi ngọn ngành

Thật cao minh ngọn xanh bền gốc

Bá thuật cùng thuốc bốc thiên uyên

Ngợi khen mạch quyết lưu truyền

Bao người sản hậu nhân duyên mất còn

Ngư lại hỏi trẻ con lẫm chẫm

Một hai ba tuổi nhẩm chưa đầy

Đau thời coi hổ khẩu tay

Cho hay thực chỉ vằn bày chứng cai.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

2.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 59

Phép coi gái hữu trai bên tả

Trỏ lóng ba ngón ngả ba quan

Phong quan lóng gốc thế gian

Lóng nhì ải khí ba bàn mệnh quan

Vằn xanh ngang gió can quá mức

Bỗng đỏ vằn nóng nực ran mình

Vằn xanh đỏ loạn chứng kinh

Vằn hồng bợt nhạt ấm mình bụng đau

Vằn lóng gốc trị mau khỏi bệnh

Phải nhanh tay chớ chểnh mảng lâu

Vằn qua ngón giữa chuyển mầu

Hơi tà chạy đến càng rẫu rĩ than

Bắn lên trảo, giáp nan giải lắm

Chứng nguy này thê thảm hài nhi

Vằn đen như mực loạn bì

Lấn vào ba ải đông y hoảng rồi

Biết chừng ấy mà thôi chẳng rõ

Còn cách nào đâu đó bệnh tình

Môn rằng: Con trẻ mới sinh

Máu hơi còn yếu mạch hình khó coi

Giáp năm cũng có người mắc chứng

Thật đớn đau đi đứng hay ngồi

Xem ra bệnh đã nặng rồi

Gân xương mạch lạc lần hồi mở ra

Kỳ Nhân Sư nhi khoa giỏi trị

Khí sắc coi vị trí mạch kinh

Tướng xem trên huyệt Tình minh

Thấy trong tạng phủ bệnh tình chữa ngay

Xem ngón tay bấy nay biếng nhác

Thày rờ xem mạch Sác có không

Sác cùng chẳng sác coi ròng

Sác cao bốc nhiệt sác không khí hàn

Một ngón tay thong dong ba mạch

Hơi thở đều tách bạch điều hòa

Hai lần là thoát chẳng ngoa

Ba lần là thốt  nhạt nhòa mồ hôi

Bốn lần tổn than ôi năm đó

Gọi là hư chăng chớ vấn vương

Sáu lần không bệnh bình thường

Bảy lần bệnh nhẹ tám đương cận cài

Từ chín đến mười hai sẽ chết

Phép coi này nhất thiết tinh thông

Ngư bàn sách ấy thuần dương

Về phần trẻ nhỏ bệnh thường nhiệt dâm

Tiểu nhi ca tình thâm nòi giống

Bệnh trẻ con kinh động thống phong

Tich đờm cổ họng không thông

Cam sài giun sán mênh mông vô cùng

Sao kể hết chập chùng biển cả

Kiếp con người vàng đá phôi phai

Khen cho con tạo cắm cài

Âm dương kín chữ trần ai muôn hình.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

3.5.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 60

Ngư suy ngẫm âm tinh thấu đặng

Chữ âm này để tặng tiểu nhi

Chờ ngày thiên quý tới kỳ

Tinh thông sáng tỏ đền nghì âm dương

Sách ghi rõ thông thường bổ dưỡng

Đọc kỹ thì thuận nhượng thơ ngây

Tính âm luận ngữ chưa đầy

Trẻ con người lớn bệnh gây chẳng đồng

Vốn chẳng hại bên trong tình bảy

Sáu dâm kia hết thảy luận tà

Một mai ngoại cảm chẳng qua

Cam, kinh, thổ, tả, tích hòa trường đông

Thời hàn cảm thử phong tích nhiệt

Đậu chẩn sang cấp thiết đơn ban

Cản ngăn tạp bệnh lan tràn

Có mười lăm chứng nguy nan rập rình

Ta đơn cử tử sinh cụ thể

Mạch chẩn chờ xin kể ra đây

Trên mi mắt nổi vằn dây

Đỏ lừ chạy suốt lấp đầy con ngươi

Sưng mỏ ác phù nơi dưới ngực

Kể cả khi đau nhức phập phồng

Mũi khô đen sạm bụng gồng

Gân xanh chằng chịt lộn tròng mắt lên

Nhìn không chuyển thường xuyên đờ đẫn

Móng sạm đen chen lấn chân tay

Đột nhiên mất tiếng ai hay

Lưỡi thè ngoài miệng nhớt nhày chảy ra

Trẻ nghiến răng kêu la hay cắn

Thở phì phò ỉa rặn phân chim

Ngáp như cá, bỗng im lìm

Giun thò miệng mũi bóng chìm hồn ma

Chết tức tưởi mẹ cha bất lực

Thày thuốc càng ráng sức cứu người

Than ôi, mười đứa chết mười

Bệnh này khó chữa cảnh đời thê lương

Mười sáu chứng khác thường khinh trọng

Bệnh chứng này trông ngóng nhiều phương

Chẳng qua hư thực hai đường

Chứng hư chứng thực từng chương rạch ròi

Chẳng sai ngoa hẳn hoi công luận

Mười bệnh thường lấn bấn mãi hoài

Chín hư một thực gái trai

Ví như đầu tháng dằng dai vẫn còn

Khắp muôn nơi trăng non ló rạng

Mở lòng gương thực trạng chưa ra

Dạng tròn vành vạch sơn hà

Bổ nhiều, tả ít, theo tà thực hư

Thuốc nhi khoa nhẫn từ sư tổ

Để ngày nay chứng tỏ mọi đằng

Cao thâm y thuật thung thăng

Cảm ơn liệt vị cung hằng sáng soi

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

4.5.2020 Lu Hà

4.5.2020 Lu Hà

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: