Song Thất Lục Bát Chùm Số 272

Song Thất Lục Bát Chùm Số 272

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 38

Sách y học nhân tri bách bộ

Gía gương hình theo đó kê toa

Ngư khen như gấm thêu hoa

Nhớ lời Đạo Dẫn dạy ta rành rành

Nguồn cội ấy sáng danh trời đất

Phải dựa theo vẽ thật giống ta

Đại huynh giảng lại rõ ra

Máy trời trọn lọc trong ba hình người

Từ cổ kim bao đời truyền thụ

Mười can sinh chi hóa mười hai

Nội kinh luận ngữ chẳng sai

Âm dương tứ đại muôn loài hữu sinh

Dần ứng phổi thơ minh đường đó

Ruột già kia với mão đứng nhìn

Dạ dày lại ứng với thìn

Cho hay lá lách tỵ gìn giữ cho

Mùi ruột non tim dò đường ngọ

Bọng đái thân thận dậu màng tim

Tuất đừng mải miết đi tìm

Tam tiêu ứng hợi cánh chim hải hồ

Tý với mật sửu vô gan đó

Âm với dương thân có trẻ già

Ngũ hành tuần tự phân chía

Mười hai kinh lạc trau tria góp phần

Nhiều khoa thuốc thế nhân liệu tính

Tiều chưa rành minh định ra sao?

Dẫn từng chỉ bảo khi nào

Sơ qua mấy vị hư hao tháng ngày

Học phải hành xưa nay kinh nghiệm

Đường Nhập Môn màu nhiệm sách thày

Kỳ Nhân Sư, vốn thẳng ngay

Biết bao tinh túy hàng ngày truyền cho

Đường dẫn kinh cần lo thang thuốc

Cân từng ly mà bốc cho tường

Bàng quan kinh túc thái dương

Thuận theo kinh thủ tiểu trường đọc tên

Đường cao bản dẫn lên khương hoạt

Hoàng bá thì phải thoát chớ lầm

Đừng quên kinh ấy thiếu âm

Hợp thành túc thận thủ tâm hai phần

Trong hoàng bá tế tân tri mẫu

Khương hoạt coi thận dẫu đã chuyên

Thiếu dương kinh hỏa biểu truyền

Túc thành phủ đảm nối liền tam tiêu

Vị xuyên kung là điều ghi nhớ

Với sài hồ để trợ thanh bì

Trị tiêu xuống dắt một khi

Nhờ chàng túc quyết tới thì âm can

Hai đàng kinh gian nan môn hỏa

Thủ mệnh kia chuyển hóa thanh bì

Sài hồ rễ thoát kinh đi

Xuyên khung y lý nhâm nhi một đường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

18.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 39

Kinh thủ đại đồ trường ăn chứa

Dương minh hương vị ứá cát căn

Thăng ma bạch chỉ dâng tràn

Thạch cao lên xuống dịch toan dẫn truyền

Thái âm kinh dĩ nhiên thủ phế

Túc tỳ kia hai thể đường y

Thăng ma bạch thược vào tỳ

Thung đi cát cánh vân vy phế đình

Vào bạch chỉ dẫn kinh các vị

Nhận trong ngoài chứng chỉ khỏi lầm

Ba dương rồi lại ba âm

Sáu kinh dón lại chứng nhầm thì sao?

Nhập Môn bệnh mới vào cảm cúm

Sáu kinh kia co cụm rõ ràng

Thái dương nóng huyết mê sàng

Cứng đơ xương sống đau ngang ống quần

Thiếu dương cũng phân vân nóng lạnh

Phải coi chừng từ nách xuống hông

Tai ù miệng đắng biết không?

Dương minh khát cổ hơi nồng miệng hôi

Mắt sưng tấy ôi thôi mũi đỏ

Táo bón ngồi nhăn nhó khó tiêu

Chẳng nằm từ sáng tới chiều

Nhấp nha nhấp nhổm liêu xiêu hãn dầm

Thấy nước vàng da ngâm ban mọc

Vào ra càng khó nhọc đôi chân

Thiếu âm họng lưỡi khô khan

Rên la khát nước góc màn nằm co

Quyết âm càng hung no gân giật

Dái thụt vào bần bật lưỡi cong

Nhăn nheo âm hộ co vòng

Thái âm đau bụng lưng còng gối ôm

Không ỉa được chồm hôm nhà xí

Rách hậu môn tắc bí vô cùng

Tái xanh thảm hại não nùng

Ban ngày mê ngủ hãi hùng Phong Đô

Để lâu ngày dồn xô đủ dạng

Đường truyền kinh, phủ tạng chẳng tinh

Mang câu “ dẫn khẩu nhập đình “

Làm sao tránh khỏi bệnh tình phát to

Thoát sao khỏi vòng vo y học

Bậc đại phu biết trước chăm lo

Học y muốn khỏi tội to

Lâm sàng triệu chứng phải dò căn nguyên

Viết lời ca thày truyền bí quyết

Kỳ Nhân Sư khẩn thiết yêu cầu

Ta xin đọc lại từ đầu

Sẵn đây giấy mực từng câu chép vào

Trong ngoài hợp làm sao chứng tỏ

Lẽ hằng nhiên thấu rõ đổi dời

Theo niên năm vận tiết trời

Ứng cùng sáu khí ở người mà ra.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

19.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 40

Có bốn mùa ngày qua tháng lại

Trong một năm quan tái giang san

Tránh sao cảm lạnh thương hàn

Hoành hành dịch cúm lan tràn đó đây

Cũng lắm kẻ còn gây dịch bệnh

Lợi ích riêng toan tính tà quyền

Mưu đồ hủy diệt thiên nhiên

Bán hồn cho quỷ đảo điên nhân loài

Khí nào hơn nguôi ngoai trăm nỗi

Lạị vẽ bùa tội lỗi đua nhau

Thương thiên hại lý khổ đau

Ngũ hành xung khắc bạc màu tang thương

Biết bao cảnh thê lương ảm đạm

Bệnh nội thương ngoại cảm khí trời

Ngoài tiêu trong bản chơi vơi

Lần vào sáu phủ mạng người mong manh

Trong năm tạng ngũ hành chi phối

Phải phòng ngừa lạc lối tinh thần

Toàn thân co rật bất an

Phải chăng bởi chứng thương hàn thì sao?

Ta cũng biết tạng nào mạch thể

Từ tâm can tỳ phế thận danh

Tử sinh xung khắc năm hành 

Gỉa như tâm hỏa sao đành bỏ qua

Cũng tùy theo từng mùa khí tượng

Bệnh nảy sinh theo hướng hỏa tà

Xem ra trong cõi người ta

Phải chăng thận thủy đắm sa lăng loàn

Hai tạng ấy mà bàn tận gốc

Thổ tỳ kim phế mộc chi can

Ai hay từ đệ nhất quan

Chứng nào tật ấy thương hàn gây ra

Không hiểu biết cho là quỷ ám

Bệnh nội tâm lại cảm trúng thương

Sách ghi chữ “trúng” chữ “thương”

Cho hay tà độc khí thường nhiễu nhương

Cơn mưa gió bất thường u uất

Hơi độc bay cảnh thật thê lương

Núi đầm khe suối ruộng nương

Bản làng xơ xác chán chường heo may

Bệnh phong thấp tới nay nhân thế

Thở khò khè thân thể lừ đừ

Gật gà buồn ngủ ậm ừ

Mạch phù uể oải đau nhừ chân tay

Bệnh ôn độc nổi ngay như gấm

Thân phát vằm lảm nhảm thường xuyên

Nhức đầu nóng sốt liên miên

Mồ hôi như tắm uống liền thần sa

Ngư nghĩ bụng thật là cay đắng

Dưới vòm trời  bệnh trạng khác nhau

Sư huynh cửa đạo đã lâu

Mấy tầng nhà kín buồng sâu tận tường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 41

Chứng nan giải mọi phương cứu chữa

Kỳ Nhân Sư chan chứa tình người

Không hề nhầm lẫn tới nơi

Kê đơn bắt mạch trọn đời lương y

Đường Nhập Môn Đan Kỳ theo học

Suối nai cười chim chóc thiết tha

Âú trùng thảo mộc bao la

Nho sư dạy bảo thơ ca lưu truyền

Lắm chước hay thiên nhiên ưu đãi

Pho sách dày để lại hậu sinh

Tôn sư y thuật cao minh

Sang hèn chẳng kể tận tình thuốc men

Các đệ tử luyện rèn năm tháng

Sáu phủ cùng năm tạng coi chừng

Mạch phân chớ có lừng khừng

Chỉ ưa thực tế chưa từng biện minh

Môn giảng giải khí sinh cam chịu

Phải chăm lo bìu ríu gia đình

Ốm gầy béo chắc dáng hình

Khác nhau tạng phủ cảnh tình đớn đau

Chứng hư thực ló màu từa tựa

Thày thuốc cần phải dựa như từ

Thực là khí thịnh có dư

Hư làm bất túc lừ đừ co ro

Tròng mắt đỏ hay lo tức giận

Can thực thời sân hận sảy sần

Can hư dưới nách giựt gân

Móng tay khô biếc toàn thân mỏi mòn

Thần thức lại héo hon ủ rũ

Cười dằng dai lụ khụ vô duyên

Nhức đau vai nách nối liền

Hông càng ê ẩm sầu miên u hoài

Tâm sợ sệt vật nài sướt mướt

Lưỡi cứng đờ thườn thượt âu lo

Vị tỳ khí trướng bụng to

Nặng nề mình mấy ốm o xanh rờn

Chẳng khác gì thờn bơn méo miệng

Nói không nên tắt tiếng nửa chừng

Tỳ hư âm khí chẳng dừng

Ỉa nhiều ăn ít lừng khừng vào ra 

Ruột lồi đỏ rên la đại tiện

Phế quản khan ho xuyễn mãi thôi

Hồn mây ngơ ngác nổi trôi

Lưng đau vế nhức mồ hôi ướt đầm

Nghe hơi thở vắn trầm đứt quãng

Bước chân đi loạng choạng vách tường

Miệng khô đắng chát thất thường

Đái vàng ỉa rót thảm thương vô cùng

Mặt thâm tím nổi hung vô cớ

Thận hoại thư nhăn nhó tai kêu

Chứng trong năm tạng chẳng đều

Bệnh ngoài sáu phủ tiêu điều kiệt suy

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 42

Kê đơn thuốc phải tùy thể trạng

Đảm thực thời bộ dạng khác chừng

Xem ra phủ mộc hừng hừng

Thân tâm phờ phạc lừng khừng bất an

Cũng bởi tại dịch toan hư ẩu

Vẫn thất thường bậu xậu hoài nghi

Mơ màng nhăn nhó bí dì

Tiểu trường đắng miệng li bì hỏa xung

Mấy lèo ruột bùng nhùng sôi sục 

Dãi nhớt ra lục cục dưới đì

Cơm rau hành tỏi xầm xì

No phình báng bụng thầm thì chẳng tiêu

Đại trường tụ kim nhiều khí độc

Ruột dao bào phút chốc quặn đau

Dạ dày ắt phải trước sau

Khí hàn tràn ngập mau mau ỉa liền

Thận bàng quan dẫn truyền khí trước

Cổ nóng ran khác nước liên miên

Mồ hôi nhớp nhúa đan điền

Bào trơn đái dắt ứ dền chảy tuôn

Tam tiêu chỗ hơi luồn là phủ

Ba luồng hơi tiêu hóa uống ăn

Sững hơi da sủi khô khan

Đái vàng táo bón khó khăn vô cùng

Bệnh lắm khi mịt mùng khó đoán

Phải xiêng năng kỳ hạn coi chừng

Hư dồn khoảng trống hàn ngưng

Đái dầm ỉa són lừng khừng chậm tiêu

Nơi tạng phủ tật nhiều lắm chứng

Khí âm dư chẳng những khác nhau

Huống chi bệnh mới bệnh lâu

Bệnh già bệnh trẻ gan cầu thực hư

Bệnh mãn tính khó trừ tận gốc

Bệnh người già trẻ bốc hơi tà

Từng phần biểu lý chia ra

Khi hàn lúc nhiệt như ta luận bàn

Câu biểu lý nhiệt hàn nẻo ấy

Dù thực hư phải thấy mới thôi

Lời ta đâu phải xa xôi

Thực thì tả thực hư rồi bổ hư

Cổ chí kim nhân từ y thuật

Bậc đại phu chân thật mọi thời

Chứng hư làm thực lỗi ngươi

Thực hư thày thuốc giết người không dao

Hồn tức tưởi âm hao ôn dịch

Độc dữ hơn phải tính thiệt hơn

Bệnh nhân chớ để oán hờn

Xế chiều đom chập chờn bóng ma

Lời Nhân Sư khuyên ta ghi nhớ

Thày dạy khôn tạng phủ sánh coi

Trong ngoài hư thực rạch ròi

Phẩm bình đối chứng mặn mòi tha nhân.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 43

E tả thực phân vân bối rối

Dễ sai ngoa tội lỗi sa bà

Các kinh đều có hỏa tà

Thuốc dùng xung khắc gây ra mọi đằng

Bùa linh thày rõ ràng vẽ đủ

Các đạo thường tra cửu hỏa tìm

Sài hồ bạch thược im lìm

Hỏa tà lá lách bệnh dìm mất tiêu

Vị thuốc đắng đúng chiêu gan mật

Tri mẫu kia chẳng trật đi đâu

Hỏa còn ở thận bao lâu?

Mộc thông mới thật nhiệm mầu ruột non

Hoàng cầm lại sắt son công dụng

Bệnh ruột già trị đúng căn nguyên

Sài hồ ta vẫn thường xuyên

Tam tiêu bệnh khỏi thiên nhiên lạ kỳ

Hoàng bá trị chứng suy bọng đái

Kỳ Nhân Sư vạn đại thời gian

Ngư Tiều bệnh tật nguy nan

Biết đâu ngoại cảm vô vàn nội thương?

Phải phân biệt bất thường nội ngoại

Chốn dân gian quan tái xa xôi

Nhập Môn đủ cách trị rồi

Nội thương ngoaị cảm hai hồi phân minh

Nội thương bởi thất tình lục dục

Chẳng giữ gìn phàm tục sa đà

Bệnh từ năm tạng gây ra

Ngoại thương nổi hứng xông pha cát lầm

Khiến sáu phủ tà dâm hủy hoại

Thói lăng loàn cuồng dại ăn chơi

Thâu canh sàm sỡ lả lơi

Bán nhà đổi lấy trận cười phá gia

Để ngàn năm khắc bia đội đá

Tiếng còn lưu xuân hạ thu đông

Cờ đen quạ mổ trên đồng

Vành tang nấm mộ bềnh bồng khí âm

Coi mạch lý âm dương tương khắc

Khí âm nhiều xơ xác thân tâm

Ai hay ngoại cảm mạch trầm

Mạch phù thấy rõ âm thầm khổ đau

Bệnh nội thương đua nhau ăn uống

Nhậu nhẹt nhiều mộng tưởng mê man

Mạch cường bụng trướng xưng gan

Rên la nóng lạnh than van mãi hoài

Ngoại thương cũng dằng dai nôn mửa

Chứng ố hàn bếp lửa lạnh lùng

Nội thương rét cũng vô cùng

Toàn thân lẩy bẩy mền mùng còng queo

Chứng ố phong hắt heo gió thoảng

Sợ bắn người loạng choạng cửa nhà

Ngoại thương hơi thở phì phà

Mũi thì tắc cứng hoặc ra nước bồi.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 44

Nội thương ở lưỡi môi thấy rõ

Vị giác không chứng tỏ bất hòa

Cần coi thật kỹ da xoa

Lưng bàn tay nóng ấy là ngoại thương

Chứng nội thương khác thường phải biết

Lòng bàn tay nóng thiệt chẳng sai

Ngoại thương đầu nhức nhối hoài

Tĩnh tâm truyền lý nguôi ngoai nhức đầu

Nội thương cũng nỗi đau buồn bực

Trước tưởng êm sau nhức không chừng

Ngoại thương giọng nói ngập ngừng

Lời ra trước nhẹ lừng khừng nặng hơi

Nội thương dễ tuôn lời hăm hẹ

Trước hay sau nặng nhẹ ít hơi

Đã đành dương khí đất trời

Lây lan mấy chứng bệnh thời đua nhau

Phép kìm hãm chỗ đau mà trị

Phải trước sau phối trí bao điều

Coi chừng bởi nội thương nhiều

Trị tiêu ngoại cảm mấy chiêu quen dùng

Chầy hoặc kíp cùng chung biện pháp

Phát tán ra bản hạp hữu dư

Thời chuyên tận gốc bổ hư

Gọi là bất túc chứng từ chỗ đau

Nội ngoại đều như nhau thế đó

Bản tiêu kia thuốc có màu phân

Ngoài thăng trong giáng chẳng cần

Sáu phần trị ngoại bốn phần trị trong

Ta cũng biết chẳng đồng chầy kíp

Ít phần ngoài chữa kịp phần trong

Nếu không tính mệnh long đong

Xưa nay trị liệu theo vòng kỷ cương

Học sơ sài dễ thường cùng quẫn

Lang băm hay sân hận chữa liều

Thói dơ học lỏm mấy chiêu

Trong thì bất túc ngoài đều hữu dư

Bởi hai chữ thực hư lạc lối

Y chẳng thông thuật rối tơ vò

Bất cần mạng sống chữa mò

Tốn tiền bệnh nặng ốm o dật dờ

Tiều cho rằng dễ dò sông biển

Bệnh thật tình ẩn hiện mịt mờ

Phép y thổ hãn hạ chờ

Làm sao thoát khỏi dật dờ hồn ma

Tránh sai thuốc cảnh nhà tan tác

Bệnh càng tăng xơ xác nhân tâm

Sách coi tường tận kẻo lầm

Nhân Sư truyền dạy rừng lâm giúp đời

Môn giảng giải trong người nóng lạnh

Khắp toàn thân kinh mạch hầm hầm

Gỉa hàn giả nhiệt dễ lầm

Bệnh tình phát tác ngấm ngầm dung y.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 45

Ngoài giả lạnh tứ chi khô họng

Nước đái vàng nhiệt nóng ngoài da

Trùm không khát nước đái ra

Nước trong hàn giả rõ là ấm chân

Hơi nóng giả phân vân thời lạnh

Âm đới dương chứng cách cho tường

Ngoài rờ hầm hập trong thường

Bên trong thấy lạnh chán chường khí âm

Phép y trị chớ lầm hàn nhiệt

Chàng chớ quên nhất thiết” ôn lương”

Hai bên chân giả tận tường

Vọng, văn, vấn, thiết nhiều đường âm dương

Không định kiến mọi đường cứu chữa

Phép thổ y hãn hạ ai hay

Đại phu bốc thuốc khéo tay

Cao nhân chứng thực đạo thày sáng danh

Thổ vì tà thực hành dám chẹn

Thượng tiêu còn tức nghẹn hơi ngăn

Hãn vì biểu thực tà căn

Mồ hôi dàn dụa nằm lăn ra giường

Càng vật vã bất thường gập bụng

Hạ vì tà mà trúng âm kinh

Đớn đau cũng bởi do mình

Tà như xen nửa thực tình vào trong

Nghề thuốc giỏi thong dong hòa giải

Y thuật cao phải trái giãi bày

Biểu hư phép hãn mới hay

Hợp làm thanh giải cho tày kinh dương

Lý hư kia bất lương phép hạ

Cố hợp đường tiêu bổ kinh âm

Phải chăng mấy bệnh u thâm

Hạ lầm âm thoát hãn lầm vong dương

Ôi cũng lắm sách phương thuốc khác

Bổ hòa, công, tán, xác thân cho

Tổ sư căn dặn nguyên do

Chứng coi tận mắt mạch dò ngoài trong

Còn dốt nát chẳng thông sách thuốc

Đáng bổ thì tả, gốc công làm hòa

Khiến ai mở cửa dắt tà

Chứng khinh làm trọng học ra hại người

Ngư than thở cảnh đời trôi nổi

Học thuốc sai lạc lối chân trời

Bám theo kiến thức lỗi thời

Tầm chương trích cú nhiều nơi mịt mù

Cõi hoàng tuyền âm u khí lạnh

Chốn dương trần oán trách chi ai

Nỗi buồn mãi chẳng nguôi ngoai

Cứu người một mạng xây đài vinh quang

Câu kinh luận ngỡ ngàng đâu đó

“Cang hại thừa chế” ở khí  vần

Nhãn quan chưa rõ máy thần

“Cang hại” hai chữ cổ nhân muộn phiền.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 47

Nhân chứng tự dương sai âm đấy

Trong y khoa phương ấy dễ lầm

Bỏ qua quy luật âm dương

Biện câu “cang hại“ giết lầm người đau

Chẳng có thuốc dễ mau chuyển bệnh

Ngẫm câu thừa chế chểnh mà khinh

Lạnh qua nóng lại khuyên mình

Hoặc chờ ngày đến truyền kinh tự lành

Thể theo ý mà nhanh khỏi bệnh

Xét hợp thời mà tính cho ra

Khí cang làm hại người ta

Khí thừa trách cứ nôm na vội vàng

Ngư cho rằng xênh xang tạng phủ

Lắm nguyên nhân bệnh ủ khác xa

Chúng sinh muôn cõi quan hà

Âm dương chứng ấy sao mà giống nhau

Bởi con tạo trước sau tuần tự

Máy âm dương thứ tự dãi dầm

Thị phi điều tiếng dễ lầm

Nhập Môn: Dương chứng tự âm phơi bày

Trong nóng ran ai hay lạnh ngắt

Phía ngoài da con mắt đỏ vàng

Xa xôi giọng nói mơ màng

Miệng khô lưỡi rát hai đàng nguy nan

Mạch Sác nhảy đái tràn ỉa bón

Nước tiểu vàng dương lộn giả hàn

Trùm chăn chiếu đắp kêu than

Hợp cùng thuốc mát trấn an kịp thời

Tự âm vốn bao người lầm tưởng

Chẳng phải hàn bởi trướng khí lâu

Bốc thang giải độc hàng đầu

Bớt đau đỡ nhức một câu ghi lòng

Cũng như âm tự dương ái ngại

Nóng ngoài da trong lại lạnh tanh

Đùn ra nước dãi đã đành

Dộp môi, nhớt miệng, mục thanh, mạch trì

Trùm mền kín bố vi che đậy

Nước chẳng đòi ỉa thấy bã hèm

Nói năng lảm nhảm quấy sàm

Nên dùng thuốc ấm tự làm khí dương

Thuốc ôn trị thông thường mắc chứng

Thành lý trung, tứ nghịch các phương

Chao ôi sao lắm tục công

Âm dương tương khắc chẳng thông sẽ lầm

Tự phản nhau dương âm cang cực

Cổ chí kim y chước lẽ thường

Cao nhân học tập từng chương

Bao lời ca quyết tìm đường lần ra

Dương tựa âm dễ mà lường trước

Chân tay run thao thức chẳng yên

Phều phào táo bón phân đen

Dầm dề nước tiểu bao phen đỏ hồng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

25.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 48

Ngư tiều nghĩ ngóng trông hòa khí

Thuốc chẳng cần tự trị bệnh lành

Cang kia thừa chế đã đành

Âm dương sinh tử mong manh phận người

Cả bốn mùa đất trời vần vũ

Theo ngũ hành khí tụ muôn nơi

Nắng mưa phải biết tùy thời

Đại phu bốc thuốc ở đời làm chi?

Đường Nhập Môn suy vi nhân thế

Bao danh y cứu tế độ trì

Thuốc hay chẩn mạch tương tri

Nghìn năm bia đá đền nghì thánh nhân

Thân xác bởi tinh thần khí tượng

Máy huyền vi tưởng thưởng ý trời

Than ôi vật dục khổ người

Hoặc vì tửu sắc khí hơi bất đồng

Hoặc đói lạnh sức nông lực cạn

Lao tâm nhiều ngao ngán chán sao

Nhọc nhằn thời thế lao đao

Chiến tranh bệnh dịch cường hào sai nha

Thân gầy yếu hư hao năm tháng

Hạn hán dài cay đắng làm sao

Trách trời, trời ở trên cao

Đất dày ai oán nghẹn ngào sương sa

Bởi cớ sao sơn hà tang tóc

Dân đau thương nheo nhóc sớm hôm

Triều đình quan lại đầu tôm

Hôn quân hủ bại nằm ôm mộng vàng

Miền lâm y mênh mang thảo dược

Nhen nhóm lò cứu trước chúng sinh

Khen thay y thuật thánh minh

Đủ phương pháp trị bệnh tình người ta

“Trí trung hòa” vị tha giải họa

Sách “tham thiên tán hóa” vân vi

Trọn hay:“ bất dược trúng y“

Ứng nhau nhân bệnh thiên ly cảm lòng

Ngược xuôi mãi long đong ảm đạm

Biết đi đâu trời thảm đất sầu

Mưa phùn gió bấc thân đau

Dựa theo vận khí theo sau mà lành

Bởi vận khí hoành hành ngang ngược

Bậc đại phu biết trước nhân sinh

Đến như dục vọng hại mình

Đau không uống thuốc sao bình máu hơi

Cũng đành rằng do trời vận khí

Cũng có khi vận khí nơi mình

Từ hai lẽ ấy phân minh

Đâu là y biến bệnh tình y nguyên

Biết y nguyên dễ quên thiên hạ

Bệnh gia tăng chẳng há theo trời

Mới hay y biến theo người

Thuốc hay công dụng trọn lời vấn vương

Âm dương vẫn mạch thường ba bộ

Thốn xích quan ấy đủ ra vào

Hai phương nam bắc chia sao?

Thiên hòa bất ứng năm nào bộ chi?

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

Song Thất Lục Bát Chùm Số 272

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 38

Sách y học nhân tri bách bộ

Gía gương hình theo đó kê toa

Ngư khen như gấm thêu hoa

Nhớ lời Đạo Dẫn dạy ta rành rành

Nguồn cội ấy sáng danh trời đất

Phải dựa theo vẽ thật giống ta

Đại huynh giảng lại rõ ra

Máy trời trọn lọc trong ba hình người

Từ cổ kim bao đời truyền thụ

Mười can sinh chi hóa mười hai

Nội kinh luận ngữ chẳng sai

Âm dương tứ đại muôn loài hữu sinh

Dần ứng phổi thơ minh đường đó

Ruột già kia với mão đứng nhìn

Dạ dày lại ứng với thìn

Cho hay lá lách tỵ gìn giữ cho

Mùi ruột non tim dò đường ngọ

Bọng đái thân thận dậu màng tim

Tuất đừng mải miết đi tìm

Tam tiêu ứng hợi cánh chim hải hồ

Tý với mật sửu vô gan đó

Âm với dương thân có trẻ già

Ngũ hành tuần tự phân chía

Mười hai kinh lạc trau tria góp phần

Nhiều khoa thuốc thế nhân liệu tính

Tiều chưa rành minh định ra sao?

Dẫn từng chỉ bảo khi nào

Sơ qua mấy vị hư hao tháng ngày

Học phải hành xưa nay kinh nghiệm

Đường Nhập Môn màu nhiệm sách thày

Kỳ Nhân Sư, vốn thẳng ngay

Biết bao tinh túy hàng ngày truyền cho

Đường dẫn kinh cần lo thang thuốc

Cân từng ly mà bốc cho tường

Bàng quan kinh túc thái dương

Thuận theo kinh thủ tiểu trường đọc tên

Đường cao bản dẫn lên khương hoạt

Hoàng bá thì phải thoát chớ lầm

Đừng quên kinh ấy thiếu âm

Hợp thành túc thận thủ tâm hai phần

Trong hoàng bá tế tân tri mẫu

Khương hoạt coi thận dẫu đã chuyên

Thiếu dương kinh hỏa biểu truyền

Túc thành phủ đảm nối liền tam tiêu

Vị xuyên kung là điều ghi nhớ

Với sài hồ để trợ thanh bì

Trị tiêu xuống dắt một khi

Nhờ chàng túc quyết tới thì âm can

Hai đàng kinh gian nan môn hỏa

Thủ mệnh kia chuyển hóa thanh bì

Sài hồ rễ thoát kinh đi

Xuyên khung y lý nhâm nhi một đường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

18.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 39

Kinh thủ đại đồ trường ăn chứa

Dương minh hương vị ứá cát căn

Thăng ma bạch chỉ dâng tràn

Thạch cao lên xuống dịch toan dẫn truyền

Thái âm kinh dĩ nhiên thủ phế

Túc tỳ kia hai thể đường y

Thăng ma bạch thược vào tỳ

Thung đi cát cánh vân vy phế đình

Vào bạch chỉ dẫn kinh các vị

Nhận trong ngoài chứng chỉ khỏi lầm

Ba dương rồi lại ba âm

Sáu kinh dón lại chứng nhầm thì sao?

Nhập Môn bệnh mới vào cảm cúm

Sáu kinh kia co cụm rõ ràng

Thái dương nóng huyết mê sàng

Cứng đơ xương sống đau ngang ống quần

Thiếu dương cũng phân vân nóng lạnh

Phải coi chừng từ nách xuống hông

Tai ù miệng đắng biết không?

Dương minh khát cổ hơi nồng miệng hôi

Mắt sưng tấy ôi thôi mũi đỏ

Táo bón ngồi nhăn nhó khó tiêu

Chẳng nằm từ sáng tới chiều

Nhấp nha nhấp nhổm liêu xiêu hãn dầm

Thấy nước vàng da ngâm ban mọc

Vào ra càng khó nhọc đôi chân

Thiếu âm họng lưỡi khô khan

Rên la khát nước góc màn nằm co

Quyết âm càng hung no gân giật

Dái thụt vào bần bật lưỡi cong

Nhăn nheo âm hộ co vòng

Thái âm đau bụng lưng còng gối ôm

Không ỉa được chồm hôm nhà xí

Rách hậu môn tắc bí vô cùng

Tái xanh thảm hại não nùng

Ban ngày mê ngủ hãi hùng Phong Đô

Để lâu ngày dồn xô đủ dạng

Đường truyền kinh, phủ tạng chẳng tinh

Mang câu “ dẫn khẩu nhập đình “

Làm sao tránh khỏi bệnh tình phát to

Thoát sao khỏi vòng vo y học

Bậc đại phu biết trước chăm lo

Học y muốn khỏi tội to

Lâm sàng triệu chứng phải dò căn nguyên

Viết lời ca thày truyền bí quyết

Kỳ Nhân Sư khẩn thiết yêu cầu

Ta xin đọc lại từ đầu

Sẵn đây giấy mực từng câu chép vào

Trong ngoài hợp làm sao chứng tỏ

Lẽ hằng nhiên thấu rõ đổi dời

Theo niên năm vận tiết trời

Ứng cùng sáu khí ở người mà ra.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

19.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 40

Có bốn mùa ngày qua tháng lại

Trong một năm quan tái giang san

Tránh sao cảm lạnh thương hàn

Hoành hành dịch cúm lan tràn đó đây

Cũng lắm kẻ còn gây dịch bệnh

Lợi ích riêng toan tính tà quyền

Mưu đồ hủy diệt thiên nhiên

Bán hồn cho quỷ đảo điên nhân loài

Khí nào hơn nguôi ngoai trăm nỗi

Lạị vẽ bùa tội lỗi đua nhau

Thương thiên hại lý khổ đau

Ngũ hành xung khắc bạc màu tang thương

Biết bao cảnh thê lương ảm đạm

Bệnh nội thương ngoại cảm khí trời

Ngoài tiêu trong bản chơi vơi

Lần vào sáu phủ mạng người mong manh

Trong năm tạng ngũ hành chi phối

Phải phòng ngừa lạc lối tinh thần

Toàn thân co rật bất an

Phải chăng bởi chứng thương hàn thì sao?

Ta cũng biết tạng nào mạch thể

Từ tâm can tỳ phế thận danh

Tử sinh xung khắc năm hành 

Gỉa như tâm hỏa sao đành bỏ qua

Cũng tùy theo từng mùa khí tượng

Bệnh nảy sinh theo hướng hỏa tà

Xem ra trong cõi người ta

Phải chăng thận thủy đắm sa lăng loàn

Hai tạng ấy mà bàn tận gốc

Thổ tỳ kim phế mộc chi can

Ai hay từ đệ nhất quan

Chứng nào tật ấy thương hàn gây ra

Không hiểu biết cho là quỷ ám

Bệnh nội tâm lại cảm trúng thương

Sách ghi chữ “trúng” chữ “thương”

Cho hay tà độc khí thường nhiễu nhương

Cơn mưa gió bất thường u uất

Hơi độc bay cảnh thật thê lương

Núi đầm khe suối ruộng nương

Bản làng xơ xác chán chường heo may

Bệnh phong thấp tới nay nhân thế

Thở khò khè thân thể lừ đừ

Gật gà buồn ngủ ậm ừ

Mạch phù uể oải đau nhừ chân tay

Bệnh ôn độc nổi ngay như gấm

Thân phát vằm lảm nhảm thường xuyên

Nhức đầu nóng sốt liên miên

Mồ hôi như tắm uống liền thần sa

Ngư nghĩ bụng thật là cay đắng

Dưới vòm trời  bệnh trạng khác nhau

Sư huynh cửa đạo đã lâu

Mấy tầng nhà kín buồng sâu tận tường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 41

Chứng nan giải mọi phương cứu chữa

Kỳ Nhân Sư chan chứa tình người

Không hề nhầm lẫn tới nơi

Kê đơn bắt mạch trọn đời lương y

Đường Nhập Môn Đan Kỳ theo học

Suối nai cười chim chóc thiết tha

Âú trùng thảo mộc bao la

Nho sư dạy bảo thơ ca lưu truyền

Lắm chước hay thiên nhiên ưu đãi

Pho sách dày để lại hậu sinh

Tôn sư y thuật cao minh

Sang hèn chẳng kể tận tình thuốc men

Các đệ tử luyện rèn năm tháng

Sáu phủ cùng năm tạng coi chừng

Mạch phân chớ có lừng khừng

Chỉ ưa thực tế chưa từng biện minh

Môn giảng giải khí sinh cam chịu

Phải chăm lo bìu ríu gia đình

Ốm gầy béo chắc dáng hình

Khác nhau tạng phủ cảnh tình đớn đau

Chứng hư thực ló màu từa tựa

Thày thuốc cần phải dựa như từ

Thực là khí thịnh có dư

Hư làm bất túc lừ đừ co ro

Tròng mắt đỏ hay lo tức giận

Can thực thời sân hận sảy sần

Can hư dưới nách giựt gân

Móng tay khô biếc toàn thân mỏi mòn

Thần thức lại héo hon ủ rũ

Cười dằng dai lụ khụ vô duyên

Nhức đau vai nách nối liền

Hông càng ê ẩm sầu miên u hoài

Tâm sợ sệt vật nài sướt mướt

Lưỡi cứng đờ thườn thượt âu lo

Vị tỳ khí trướng bụng to

Nặng nề mình mấy ốm o xanh rờn

Chẳng khác gì thờn bơn méo miệng

Nói không nên tắt tiếng nửa chừng

Tỳ hư âm khí chẳng dừng

Ỉa nhiều ăn ít lừng khừng vào ra 

Ruột lồi đỏ rên la đại tiện

Phế quản khan ho xuyễn mãi thôi

Hồn mây ngơ ngác nổi trôi

Lưng đau vế nhức mồ hôi ướt đầm

Nghe hơi thở vắn trầm đứt quãng

Bước chân đi loạng choạng vách tường

Miệng khô đắng chát thất thường

Đái vàng ỉa rót thảm thương vô cùng

Mặt thâm tím nổi hung vô cớ

Thận hoại thư nhăn nhó tai kêu

Chứng trong năm tạng chẳng đều

Bệnh ngoài sáu phủ tiêu điều kiệt suy

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 42

Kê đơn thuốc phải tùy thể trạng

Đảm thực thời bộ dạng khác chừng

Xem ra phủ mộc hừng hừng

Thân tâm phờ phạc lừng khừng bất an

Cũng bởi tại dịch toan hư ẩu

Vẫn thất thường bậu xậu hoài nghi

Mơ màng nhăn nhó bí dì

Tiểu trường đắng miệng li bì hỏa xung

Mấy lèo ruột bùng nhùng sôi sục 

Dãi nhớt ra lục cục dưới đì

Cơm rau hành tỏi xầm xì

No phình báng bụng thầm thì chẳng tiêu

Đại trường tụ kim nhiều khí độc

Ruột dao bào phút chốc quặn đau

Dạ dày ắt phải trước sau

Khí hàn tràn ngập mau mau ỉa liền

Thận bàng quan dẫn truyền khí trước

Cổ nóng ran khác nước liên miên

Mồ hôi nhớp nhúa đan điền

Bào trơn đái dắt ứ dền chảy tuôn

Tam tiêu chỗ hơi luồn là phủ

Ba luồng hơi tiêu hóa uống ăn

Sững hơi da sủi khô khan

Đái vàng táo bón khó khăn vô cùng

Bệnh lắm khi mịt mùng khó đoán

Phải xiêng năng kỳ hạn coi chừng

Hư dồn khoảng trống hàn ngưng

Đái dầm ỉa són lừng khừng chậm tiêu

Nơi tạng phủ tật nhiều lắm chứng

Khí âm dư chẳng những khác nhau

Huống chi bệnh mới bệnh lâu

Bệnh già bệnh trẻ gan cầu thực hư

Bệnh mãn tính khó trừ tận gốc

Bệnh người già trẻ bốc hơi tà

Từng phần biểu lý chia ra

Khi hàn lúc nhiệt như ta luận bàn

Câu biểu lý nhiệt hàn nẻo ấy

Dù thực hư phải thấy mới thôi

Lời ta đâu phải xa xôi

Thực thì tả thực hư rồi bổ hư

Cổ chí kim nhân từ y thuật

Bậc đại phu chân thật mọi thời

Chứng hư làm thực lỗi ngươi

Thực hư thày thuốc giết người không dao

Hồn tức tưởi âm hao ôn dịch

Độc dữ hơn phải tính thiệt hơn

Bệnh nhân chớ để oán hờn

Xế chiều đom chập chờn bóng ma

Lời Nhân Sư khuyên ta ghi nhớ

Thày dạy khôn tạng phủ sánh coi

Trong ngoài hư thực rạch ròi

Phẩm bình đối chứng mặn mòi tha nhân.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 43

E tả thực phân vân bối rối

Dễ sai ngoa tội lỗi sa bà

Các kinh đều có hỏa tà

Thuốc dùng xung khắc gây ra mọi đằng

Bùa linh thày rõ ràng vẽ đủ

Các đạo thường tra cửu hỏa tìm

Sài hồ bạch thược im lìm

Hỏa tà lá lách bệnh dìm mất tiêu

Vị thuốc đắng đúng chiêu gan mật

Tri mẫu kia chẳng trật đi đâu

Hỏa còn ở thận bao lâu?

Mộc thông mới thật nhiệm mầu ruột non

Hoàng cầm lại sắt son công dụng

Bệnh ruột già trị đúng căn nguyên

Sài hồ ta vẫn thường xuyên

Tam tiêu bệnh khỏi thiên nhiên lạ kỳ

Hoàng bá trị chứng suy bọng đái

Kỳ Nhân Sư vạn đại thời gian

Ngư Tiều bệnh tật nguy nan

Biết đâu ngoại cảm vô vàn nội thương?

Phải phân biệt bất thường nội ngoại

Chốn dân gian quan tái xa xôi

Nhập Môn đủ cách trị rồi

Nội thương ngoaị cảm hai hồi phân minh

Nội thương bởi thất tình lục dục

Chẳng giữ gìn phàm tục sa đà

Bệnh từ năm tạng gây ra

Ngoại thương nổi hứng xông pha cát lầm

Khiến sáu phủ tà dâm hủy hoại

Thói lăng loàn cuồng dại ăn chơi

Thâu canh sàm sỡ lả lơi

Bán nhà đổi lấy trận cười phá gia

Để ngàn năm khắc bia đội đá

Tiếng còn lưu xuân hạ thu đông

Cờ đen quạ mổ trên đồng

Vành tang nấm mộ bềnh bồng khí âm

Coi mạch lý âm dương tương khắc

Khí âm nhiều xơ xác thân tâm

Ai hay ngoại cảm mạch trầm

Mạch phù thấy rõ âm thầm khổ đau

Bệnh nội thương đua nhau ăn uống

Nhậu nhẹt nhiều mộng tưởng mê man

Mạch cường bụng trướng xưng gan

Rên la nóng lạnh than van mãi hoài

Ngoại thương cũng dằng dai nôn mửa

Chứng ố hàn bếp lửa lạnh lùng

Nội thương rét cũng vô cùng

Toàn thân lẩy bẩy mền mùng còng queo

Chứng ố phong hắt heo gió thoảng

Sợ bắn người loạng choạng cửa nhà

Ngoại thương hơi thở phì phà

Mũi thì tắc cứng hoặc ra nước bồi.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 44

Nội thương ở lưỡi môi thấy rõ

Vị giác không chứng tỏ bất hòa

Cần coi thật kỹ da xoa

Lưng bàn tay nóng ấy là ngoại thương

Chứng nội thương khác thường phải biết

Lòng bàn tay nóng thiệt chẳng sai

Ngoại thương đầu nhức nhối hoài

Tĩnh tâm truyền lý nguôi ngoai nhức đầu

Nội thương cũng nỗi đau buồn bực

Trước tưởng êm sau nhức không chừng

Ngoại thương giọng nói ngập ngừng

Lời ra trước nhẹ lừng khừng nặng hơi

Nội thương dễ tuôn lời hăm hẹ

Trước hay sau nặng nhẹ ít hơi

Đã đành dương khí đất trời

Lây lan mấy chứng bệnh thời đua nhau

Phép kìm hãm chỗ đau mà trị

Phải trước sau phối trí bao điều

Coi chừng bởi nội thương nhiều

Trị tiêu ngoại cảm mấy chiêu quen dùng

Chầy hoặc kíp cùng chung biện pháp

Phát tán ra bản hạp hữu dư

Thời chuyên tận gốc bổ hư

Gọi là bất túc chứng từ chỗ đau

Nội ngoại đều như nhau thế đó

Bản tiêu kia thuốc có màu phân

Ngoài thăng trong giáng chẳng cần

Sáu phần trị ngoại bốn phần trị trong

Ta cũng biết chẳng đồng chầy kíp

Ít phần ngoài chữa kịp phần trong

Nếu không tính mệnh long đong

Xưa nay trị liệu theo vòng kỷ cương

Học sơ sài dễ thường cùng quẫn

Lang băm hay sân hận chữa liều

Thói dơ học lỏm mấy chiêu

Trong thì bất túc ngoài đều hữu dư

Bởi hai chữ thực hư lạc lối

Y chẳng thông thuật rối tơ vò

Bất cần mạng sống chữa mò

Tốn tiền bệnh nặng ốm o dật dờ

Tiều cho rằng dễ dò sông biển

Bệnh thật tình ẩn hiện mịt mờ

Phép y thổ hãn hạ chờ

Làm sao thoát khỏi dật dờ hồn ma

Tránh sai thuốc cảnh nhà tan tác

Bệnh càng tăng xơ xác nhân tâm

Sách coi tường tận kẻo lầm

Nhân Sư truyền dạy rừng lâm giúp đời

Môn giảng giải trong người nóng lạnh

Khắp toàn thân kinh mạch hầm hầm

Gỉa hàn giả nhiệt dễ lầm

Bệnh tình phát tác ngấm ngầm dung y.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 45

Ngoài giả lạnh tứ chi khô họng

Nước đái vàng nhiệt nóng ngoài da

Trùm không khát nước đái ra

Nước trong hàn giả rõ là ấm chân

Hơi nóng giả phân vân thời lạnh

Âm đới dương chứng cách cho tường

Ngoài rờ hầm hập trong thường

Bên trong thấy lạnh chán chường khí âm

Phép y trị chớ lầm hàn nhiệt

Chàng chớ quên nhất thiết” ôn lương”

Hai bên chân giả tận tường

Vọng, văn, vấn, thiết nhiều đường âm dương

Không định kiến mọi đường cứu chữa

Phép thổ y hãn hạ ai hay

Đại phu bốc thuốc khéo tay

Cao nhân chứng thực đạo thày sáng danh

Thổ vì tà thực hành dám chẹn

Thượng tiêu còn tức nghẹn hơi ngăn

Hãn vì biểu thực tà căn

Mồ hôi dàn dụa nằm lăn ra giường

Càng vật vã bất thường gập bụng

Hạ vì tà mà trúng âm kinh

Đớn đau cũng bởi do mình

Tà như xen nửa thực tình vào trong

Nghề thuốc giỏi thong dong hòa giải

Y thuật cao phải trái giãi bày

Biểu hư phép hãn mới hay

Hợp làm thanh giải cho tày kinh dương

Lý hư kia bất lương phép hạ

Cố hợp đường tiêu bổ kinh âm

Phải chăng mấy bệnh u thâm

Hạ lầm âm thoát hãn lầm vong dương

Ôi cũng lắm sách phương thuốc khác

Bổ hòa, công, tán, xác thân cho

Tổ sư căn dặn nguyên do

Chứng coi tận mắt mạch dò ngoài trong

Còn dốt nát chẳng thông sách thuốc

Đáng bổ thì tả, gốc công làm hòa

Khiến ai mở cửa dắt tà

Chứng khinh làm trọng học ra hại người

Ngư than thở cảnh đời trôi nổi

Học thuốc sai lạc lối chân trời

Bám theo kiến thức lỗi thời

Tầm chương trích cú nhiều nơi mịt mù

Cõi hoàng tuyền âm u khí lạnh

Chốn dương trần oán trách chi ai

Nỗi buồn mãi chẳng nguôi ngoai

Cứu người một mạng xây đài vinh quang

Câu kinh luận ngỡ ngàng đâu đó

“Cang hại thừa chế” ở khí  vần

Nhãn quan chưa rõ máy thần

“Cang hại” hai chữ cổ nhân muộn phiền.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 47

Nhân chứng tự dương sai âm đấy

Trong y khoa phương ấy dễ lầm

Bỏ qua quy luật âm dương

Biện câu “cang hại“ giết lầm người đau

Chẳng có thuốc dễ mau chuyển bệnh

Ngẫm câu thừa chế chểnh mà khinh

Lạnh qua nóng lại khuyên mình

Hoặc chờ ngày đến truyền kinh tự lành

Thể theo ý mà nhanh khỏi bệnh

Xét hợp thời mà tính cho ra

Khí cang làm hại người ta

Khí thừa trách cứ nôm na vội vàng

Ngư cho rằng xênh xang tạng phủ

Lắm nguyên nhân bệnh ủ khác xa

Chúng sinh muôn cõi quan hà

Âm dương chứng ấy sao mà giống nhau

Bởi con tạo trước sau tuần tự

Máy âm dương thứ tự dãi dầm

Thị phi điều tiếng dễ lầm

Nhập Môn: Dương chứng tự âm phơi bày

Trong nóng ran ai hay lạnh ngắt

Phía ngoài da con mắt đỏ vàng

Xa xôi giọng nói mơ màng

Miệng khô lưỡi rát hai đàng nguy nan

Mạch Sác nhảy đái tràn ỉa bón

Nước tiểu vàng dương lộn giả hàn

Trùm chăn chiếu đắp kêu than

Hợp cùng thuốc mát trấn an kịp thời

Tự âm vốn bao người lầm tưởng

Chẳng phải hàn bởi trướng khí lâu

Bốc thang giải độc hàng đầu

Bớt đau đỡ nhức một câu ghi lòng

Cũng như âm tự dương ái ngại

Nóng ngoài da trong lại lạnh tanh

Đùn ra nước dãi đã đành

Dộp môi, nhớt miệng, mục thanh, mạch trì

Trùm mền kín bố vi che đậy

Nước chẳng đòi ỉa thấy bã hèm

Nói năng lảm nhảm quấy sàm

Nên dùng thuốc ấm tự làm khí dương

Thuốc ôn trị thông thường mắc chứng

Thành lý trung, tứ nghịch các phương

Chao ôi sao lắm tục công

Âm dương tương khắc chẳng thông sẽ lầm

Tự phản nhau dương âm cang cực

Cổ chí kim y chước lẽ thường

Cao nhân học tập từng chương

Bao lời ca quyết tìm đường lần ra

Dương tựa âm dễ mà lường trước

Chân tay run thao thức chẳng yên

Phều phào táo bón phân đen

Dầm dề nước tiểu bao phen đỏ hồng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

25.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 48

Ngư tiều nghĩ ngóng trông hòa khí

Thuốc chẳng cần tự trị bệnh lành

Cang kia thừa chế đã đành

Âm dương sinh tử mong manh phận người

Cả bốn mùa đất trời vần vũ

Theo ngũ hành khí tụ muôn nơi

Nắng mưa phải biết tùy thời

Đại phu bốc thuốc ở đời làm chi?

Đường Nhập Môn suy vi nhân thế

Bao danh y cứu tế độ trì

Thuốc hay chẩn mạch tương tri

Nghìn năm bia đá đền nghì thánh nhân

Thân xác bởi tinh thần khí tượng

Máy huyền vi tưởng thưởng ý trời

Than ôi vật dục khổ người

Hoặc vì tửu sắc khí hơi bất đồng

Hoặc đói lạnh sức nông lực cạn

Lao tâm nhiều ngao ngán chán sao

Nhọc nhằn thời thế lao đao

Chiến tranh bệnh dịch cường hào sai nha

Thân gầy yếu hư hao năm tháng

Hạn hán dài cay đắng làm sao

Trách trời, trời ở trên cao

Đất dày ai oán nghẹn ngào sương sa

Bởi cớ sao sơn hà tang tóc

Dân đau thương nheo nhóc sớm hôm

Triều đình quan lại đầu tôm

Hôn quân hủ bại nằm ôm mộng vàng

Miền lâm y mênh mang thảo dược

Nhen nhóm lò cứu trước chúng sinh

Khen thay y thuật thánh minh

Đủ phương pháp trị bệnh tình người ta

“Trí trung hòa” vị tha giải họa

Sách “tham thiên tán hóa” vân vi

Trọn hay:“ bất dược trúng y“

Ứng nhau nhân bệnh thiên ly cảm lòng

Ngược xuôi mãi long đong ảm đạm

Biết đi đâu trời thảm đất sầu

Mưa phùn gió bấc thân đau

Dựa theo vận khí theo sau mà lành

Bởi vận khí hoành hành ngang ngược

Bậc đại phu biết trước nhân sinh

Đến như dục vọng hại mình

Đau không uống thuốc sao bình máu hơi

Cũng đành rằng do trời vận khí

Cũng có khi vận khí nơi mình

Từ hai lẽ ấy phân minh

Đâu là y biến bệnh tình y nguyên

Biết y nguyên dễ quên thiên hạ

Bệnh gia tăng chẳng há theo trời

Mới hay y biến theo người

Thuốc hay công dụng trọn lời vấn vương

Âm dương vẫn mạch thường ba bộ

Thốn xích quan ấy đủ ra vào

Hai phương nam bắc chia sao?

Thiên hòa bất ứng năm nào bộ chi?

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

26.4.2020 Lu Hà

Song Thất Lục Bát Chùm Số 272

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 38

Sách y học nhân tri bách bộ

Gía gương hình theo đó kê toa

Ngư khen như gấm thêu hoa

Nhớ lời Đạo Dẫn dạy ta rành rành

Nguồn cội ấy sáng danh trời đất

Phải dựa theo vẽ thật giống ta

Đại huynh giảng lại rõ ra

Máy trời trọn lọc trong ba hình người

Từ cổ kim bao đời truyền thụ

Mười can sinh chi hóa mười hai

Nội kinh luận ngữ chẳng sai

Âm dương tứ đại muôn loài hữu sinh

Dần ứng phổi thơ minh đường đó

Ruột già kia với mão đứng nhìn

Dạ dày lại ứng với thìn

Cho hay lá lách tỵ gìn giữ cho

Mùi ruột non tim dò đường ngọ

Bọng đái thân thận dậu màng tim

Tuất đừng mải miết đi tìm

Tam tiêu ứng hợi cánh chim hải hồ

Tý với mật sửu vô gan đó

Âm với dương thân có trẻ già

Ngũ hành tuần tự phân chía

Mười hai kinh lạc trau tria góp phần

Nhiều khoa thuốc thế nhân liệu tính

Tiều chưa rành minh định ra sao?

Dẫn từng chỉ bảo khi nào

Sơ qua mấy vị hư hao tháng ngày

Học phải hành xưa nay kinh nghiệm

Đường Nhập Môn màu nhiệm sách thày

Kỳ Nhân Sư, vốn thẳng ngay

Biết bao tinh túy hàng ngày truyền cho

Đường dẫn kinh cần lo thang thuốc

Cân từng ly mà bốc cho tường

Bàng quan kinh túc thái dương

Thuận theo kinh thủ tiểu trường đọc tên

Đường cao bản dẫn lên khương hoạt

Hoàng bá thì phải thoát chớ lầm

Đừng quên kinh ấy thiếu âm

Hợp thành túc thận thủ tâm hai phần

Trong hoàng bá tế tân tri mẫu

Khương hoạt coi thận dẫu đã chuyên

Thiếu dương kinh hỏa biểu truyền

Túc thành phủ đảm nối liền tam tiêu

Vị xuyên kung là điều ghi nhớ

Với sài hồ để trợ thanh bì

Trị tiêu xuống dắt một khi

Nhờ chàng túc quyết tới thì âm can

Hai đàng kinh gian nan môn hỏa

Thủ mệnh kia chuyển hóa thanh bì

Sài hồ rễ thoát kinh đi

Xuyên khung y lý nhâm nhi một đường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

18.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 39

Kinh thủ đại đồ trường ăn chứa

Dương minh hương vị ứá cát căn

Thăng ma bạch chỉ dâng tràn

Thạch cao lên xuống dịch toan dẫn truyền

Thái âm kinh dĩ nhiên thủ phế

Túc tỳ kia hai thể đường y

Thăng ma bạch thược vào tỳ

Thung đi cát cánh vân vy phế đình

Vào bạch chỉ dẫn kinh các vị

Nhận trong ngoài chứng chỉ khỏi lầm

Ba dương rồi lại ba âm

Sáu kinh dón lại chứng nhầm thì sao?

Nhập Môn bệnh mới vào cảm cúm

Sáu kinh kia co cụm rõ ràng

Thái dương nóng huyết mê sàng

Cứng đơ xương sống đau ngang ống quần

Thiếu dương cũng phân vân nóng lạnh

Phải coi chừng từ nách xuống hông

Tai ù miệng đắng biết không?

Dương minh khát cổ hơi nồng miệng hôi

Mắt sưng tấy ôi thôi mũi đỏ

Táo bón ngồi nhăn nhó khó tiêu

Chẳng nằm từ sáng tới chiều

Nhấp nha nhấp nhổm liêu xiêu hãn dầm

Thấy nước vàng da ngâm ban mọc

Vào ra càng khó nhọc đôi chân

Thiếu âm họng lưỡi khô khan

Rên la khát nước góc màn nằm co

Quyết âm càng hung no gân giật

Dái thụt vào bần bật lưỡi cong

Nhăn nheo âm hộ co vòng

Thái âm đau bụng lưng còng gối ôm

Không ỉa được chồm hôm nhà xí

Rách hậu môn tắc bí vô cùng

Tái xanh thảm hại não nùng

Ban ngày mê ngủ hãi hùng Phong Đô

Để lâu ngày dồn xô đủ dạng

Đường truyền kinh, phủ tạng chẳng tinh

Mang câu “ dẫn khẩu nhập đình “

Làm sao tránh khỏi bệnh tình phát to

Thoát sao khỏi vòng vo y học

Bậc đại phu biết trước chăm lo

Học y muốn khỏi tội to

Lâm sàng triệu chứng phải dò căn nguyên

Viết lời ca thày truyền bí quyết

Kỳ Nhân Sư khẩn thiết yêu cầu

Ta xin đọc lại từ đầu

Sẵn đây giấy mực từng câu chép vào

Trong ngoài hợp làm sao chứng tỏ

Lẽ hằng nhiên thấu rõ đổi dời

Theo niên năm vận tiết trời

Ứng cùng sáu khí ở người mà ra.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

19.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 40

Có bốn mùa ngày qua tháng lại

Trong một năm quan tái giang san

Tránh sao cảm lạnh thương hàn

Hoành hành dịch cúm lan tràn đó đây

Cũng lắm kẻ còn gây dịch bệnh

Lợi ích riêng toan tính tà quyền

Mưu đồ hủy diệt thiên nhiên

Bán hồn cho quỷ đảo điên nhân loài

Khí nào hơn nguôi ngoai trăm nỗi

Lạị vẽ bùa tội lỗi đua nhau

Thương thiên hại lý khổ đau

Ngũ hành xung khắc bạc màu tang thương

Biết bao cảnh thê lương ảm đạm

Bệnh nội thương ngoại cảm khí trời

Ngoài tiêu trong bản chơi vơi

Lần vào sáu phủ mạng người mong manh

Trong năm tạng ngũ hành chi phối

Phải phòng ngừa lạc lối tinh thần

Toàn thân co rật bất an

Phải chăng bởi chứng thương hàn thì sao?

Ta cũng biết tạng nào mạch thể

Từ tâm can tỳ phế thận danh

Tử sinh xung khắc năm hành 

Gỉa như tâm hỏa sao đành bỏ qua

Cũng tùy theo từng mùa khí tượng

Bệnh nảy sinh theo hướng hỏa tà

Xem ra trong cõi người ta

Phải chăng thận thủy đắm sa lăng loàn

Hai tạng ấy mà bàn tận gốc

Thổ tỳ kim phế mộc chi can

Ai hay từ đệ nhất quan

Chứng nào tật ấy thương hàn gây ra

Không hiểu biết cho là quỷ ám

Bệnh nội tâm lại cảm trúng thương

Sách ghi chữ “trúng” chữ “thương”

Cho hay tà độc khí thường nhiễu nhương

Cơn mưa gió bất thường u uất

Hơi độc bay cảnh thật thê lương

Núi đầm khe suối ruộng nương

Bản làng xơ xác chán chường heo may

Bệnh phong thấp tới nay nhân thế

Thở khò khè thân thể lừ đừ

Gật gà buồn ngủ ậm ừ

Mạch phù uể oải đau nhừ chân tay

Bệnh ôn độc nổi ngay như gấm

Thân phát vằm lảm nhảm thường xuyên

Nhức đầu nóng sốt liên miên

Mồ hôi như tắm uống liền thần sa

Ngư nghĩ bụng thật là cay đắng

Dưới vòm trời  bệnh trạng khác nhau

Sư huynh cửa đạo đã lâu

Mấy tầng nhà kín buồng sâu tận tường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 41

Chứng nan giải mọi phương cứu chữa

Kỳ Nhân Sư chan chứa tình người

Không hề nhầm lẫn tới nơi

Kê đơn bắt mạch trọn đời lương y

Đường Nhập Môn Đan Kỳ theo học

Suối nai cười chim chóc thiết tha

Âú trùng thảo mộc bao la

Nho sư dạy bảo thơ ca lưu truyền

Lắm chước hay thiên nhiên ưu đãi

Pho sách dày để lại hậu sinh

Tôn sư y thuật cao minh

Sang hèn chẳng kể tận tình thuốc men

Các đệ tử luyện rèn năm tháng

Sáu phủ cùng năm tạng coi chừng

Mạch phân chớ có lừng khừng

Chỉ ưa thực tế chưa từng biện minh

Môn giảng giải khí sinh cam chịu

Phải chăm lo bìu ríu gia đình

Ốm gầy béo chắc dáng hình

Khác nhau tạng phủ cảnh tình đớn đau

Chứng hư thực ló màu từa tựa

Thày thuốc cần phải dựa như từ

Thực là khí thịnh có dư

Hư làm bất túc lừ đừ co ro

Tròng mắt đỏ hay lo tức giận

Can thực thời sân hận sảy sần

Can hư dưới nách giựt gân

Móng tay khô biếc toàn thân mỏi mòn

Thần thức lại héo hon ủ rũ

Cười dằng dai lụ khụ vô duyên

Nhức đau vai nách nối liền

Hông càng ê ẩm sầu miên u hoài

Tâm sợ sệt vật nài sướt mướt

Lưỡi cứng đờ thườn thượt âu lo

Vị tỳ khí trướng bụng to

Nặng nề mình mấy ốm o xanh rờn

Chẳng khác gì thờn bơn méo miệng

Nói không nên tắt tiếng nửa chừng

Tỳ hư âm khí chẳng dừng

Ỉa nhiều ăn ít lừng khừng vào ra 

Ruột lồi đỏ rên la đại tiện

Phế quản khan ho xuyễn mãi thôi

Hồn mây ngơ ngác nổi trôi

Lưng đau vế nhức mồ hôi ướt đầm

Nghe hơi thở vắn trầm đứt quãng

Bước chân đi loạng choạng vách tường

Miệng khô đắng chát thất thường

Đái vàng ỉa rót thảm thương vô cùng

Mặt thâm tím nổi hung vô cớ

Thận hoại thư nhăn nhó tai kêu

Chứng trong năm tạng chẳng đều

Bệnh ngoài sáu phủ tiêu điều kiệt suy

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 42

Kê đơn thuốc phải tùy thể trạng

Đảm thực thời bộ dạng khác chừng

Xem ra phủ mộc hừng hừng

Thân tâm phờ phạc lừng khừng bất an

Cũng bởi tại dịch toan hư ẩu

Vẫn thất thường bậu xậu hoài nghi

Mơ màng nhăn nhó bí dì

Tiểu trường đắng miệng li bì hỏa xung

Mấy lèo ruột bùng nhùng sôi sục 

Dãi nhớt ra lục cục dưới đì

Cơm rau hành tỏi xầm xì

No phình báng bụng thầm thì chẳng tiêu

Đại trường tụ kim nhiều khí độc

Ruột dao bào phút chốc quặn đau

Dạ dày ắt phải trước sau

Khí hàn tràn ngập mau mau ỉa liền

Thận bàng quan dẫn truyền khí trước

Cổ nóng ran khác nước liên miên

Mồ hôi nhớp nhúa đan điền

Bào trơn đái dắt ứ dền chảy tuôn

Tam tiêu chỗ hơi luồn là phủ

Ba luồng hơi tiêu hóa uống ăn

Sững hơi da sủi khô khan

Đái vàng táo bón khó khăn vô cùng

Bệnh lắm khi mịt mùng khó đoán

Phải xiêng năng kỳ hạn coi chừng

Hư dồn khoảng trống hàn ngưng

Đái dầm ỉa són lừng khừng chậm tiêu

Nơi tạng phủ tật nhiều lắm chứng

Khí âm dư chẳng những khác nhau

Huống chi bệnh mới bệnh lâu

Bệnh già bệnh trẻ gan cầu thực hư

Bệnh mãn tính khó trừ tận gốc

Bệnh người già trẻ bốc hơi tà

Từng phần biểu lý chia ra

Khi hàn lúc nhiệt như ta luận bàn

Câu biểu lý nhiệt hàn nẻo ấy

Dù thực hư phải thấy mới thôi

Lời ta đâu phải xa xôi

Thực thì tả thực hư rồi bổ hư

Cổ chí kim nhân từ y thuật

Bậc đại phu chân thật mọi thời

Chứng hư làm thực lỗi ngươi

Thực hư thày thuốc giết người không dao

Hồn tức tưởi âm hao ôn dịch

Độc dữ hơn phải tính thiệt hơn

Bệnh nhân chớ để oán hờn

Xế chiều đom chập chờn bóng ma

Lời Nhân Sư khuyên ta ghi nhớ

Thày dạy khôn tạng phủ sánh coi

Trong ngoài hư thực rạch ròi

Phẩm bình đối chứng mặn mòi tha nhân.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 43

E tả thực phân vân bối rối

Dễ sai ngoa tội lỗi sa bà

Các kinh đều có hỏa tà

Thuốc dùng xung khắc gây ra mọi đằng

Bùa linh thày rõ ràng vẽ đủ

Các đạo thường tra cửu hỏa tìm

Sài hồ bạch thược im lìm

Hỏa tà lá lách bệnh dìm mất tiêu

Vị thuốc đắng đúng chiêu gan mật

Tri mẫu kia chẳng trật đi đâu

Hỏa còn ở thận bao lâu?

Mộc thông mới thật nhiệm mầu ruột non

Hoàng cầm lại sắt son công dụng

Bệnh ruột già trị đúng căn nguyên

Sài hồ ta vẫn thường xuyên

Tam tiêu bệnh khỏi thiên nhiên lạ kỳ

Hoàng bá trị chứng suy bọng đái

Kỳ Nhân Sư vạn đại thời gian

Ngư Tiều bệnh tật nguy nan

Biết đâu ngoại cảm vô vàn nội thương?

Phải phân biệt bất thường nội ngoại

Chốn dân gian quan tái xa xôi

Nhập Môn đủ cách trị rồi

Nội thương ngoaị cảm hai hồi phân minh

Nội thương bởi thất tình lục dục

Chẳng giữ gìn phàm tục sa đà

Bệnh từ năm tạng gây ra

Ngoại thương nổi hứng xông pha cát lầm

Khiến sáu phủ tà dâm hủy hoại

Thói lăng loàn cuồng dại ăn chơi

Thâu canh sàm sỡ lả lơi

Bán nhà đổi lấy trận cười phá gia

Để ngàn năm khắc bia đội đá

Tiếng còn lưu xuân hạ thu đông

Cờ đen quạ mổ trên đồng

Vành tang nấm mộ bềnh bồng khí âm

Coi mạch lý âm dương tương khắc

Khí âm nhiều xơ xác thân tâm

Ai hay ngoại cảm mạch trầm

Mạch phù thấy rõ âm thầm khổ đau

Bệnh nội thương đua nhau ăn uống

Nhậu nhẹt nhiều mộng tưởng mê man

Mạch cường bụng trướng xưng gan

Rên la nóng lạnh than van mãi hoài

Ngoại thương cũng dằng dai nôn mửa

Chứng ố hàn bếp lửa lạnh lùng

Nội thương rét cũng vô cùng

Toàn thân lẩy bẩy mền mùng còng queo

Chứng ố phong hắt heo gió thoảng

Sợ bắn người loạng choạng cửa nhà

Ngoại thương hơi thở phì phà

Mũi thì tắc cứng hoặc ra nước bồi.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 44

Nội thương ở lưỡi môi thấy rõ

Vị giác không chứng tỏ bất hòa

Cần coi thật kỹ da xoa

Lưng bàn tay nóng ấy là ngoại thương

Chứng nội thương khác thường phải biết

Lòng bàn tay nóng thiệt chẳng sai

Ngoại thương đầu nhức nhối hoài

Tĩnh tâm truyền lý nguôi ngoai nhức đầu

Nội thương cũng nỗi đau buồn bực

Trước tưởng êm sau nhức không chừng

Ngoại thương giọng nói ngập ngừng

Lời ra trước nhẹ lừng khừng nặng hơi

Nội thương dễ tuôn lời hăm hẹ

Trước hay sau nặng nhẹ ít hơi

Đã đành dương khí đất trời

Lây lan mấy chứng bệnh thời đua nhau

Phép kìm hãm chỗ đau mà trị

Phải trước sau phối trí bao điều

Coi chừng bởi nội thương nhiều

Trị tiêu ngoại cảm mấy chiêu quen dùng

Chầy hoặc kíp cùng chung biện pháp

Phát tán ra bản hạp hữu dư

Thời chuyên tận gốc bổ hư

Gọi là bất túc chứng từ chỗ đau

Nội ngoại đều như nhau thế đó

Bản tiêu kia thuốc có màu phân

Ngoài thăng trong giáng chẳng cần

Sáu phần trị ngoại bốn phần trị trong

Ta cũng biết chẳng đồng chầy kíp

Ít phần ngoài chữa kịp phần trong

Nếu không tính mệnh long đong

Xưa nay trị liệu theo vòng kỷ cương

Học sơ sài dễ thường cùng quẫn

Lang băm hay sân hận chữa liều

Thói dơ học lỏm mấy chiêu

Trong thì bất túc ngoài đều hữu dư

Bởi hai chữ thực hư lạc lối

Y chẳng thông thuật rối tơ vò

Bất cần mạng sống chữa mò

Tốn tiền bệnh nặng ốm o dật dờ

Tiều cho rằng dễ dò sông biển

Bệnh thật tình ẩn hiện mịt mờ

Phép y thổ hãn hạ chờ

Làm sao thoát khỏi dật dờ hồn ma

Tránh sai thuốc cảnh nhà tan tác

Bệnh càng tăng xơ xác nhân tâm

Sách coi tường tận kẻo lầm

Nhân Sư truyền dạy rừng lâm giúp đời

Môn giảng giải trong người nóng lạnh

Khắp toàn thân kinh mạch hầm hầm

Gỉa hàn giả nhiệt dễ lầm

Bệnh tình phát tác ngấm ngầm dung y.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 45

Ngoài giả lạnh tứ chi khô họng

Nước đái vàng nhiệt nóng ngoài da

Trùm không khát nước đái ra

Nước trong hàn giả rõ là ấm chân

Hơi nóng giả phân vân thời lạnh

Âm đới dương chứng cách cho tường

Ngoài rờ hầm hập trong thường

Bên trong thấy lạnh chán chường khí âm

Phép y trị chớ lầm hàn nhiệt

Chàng chớ quên nhất thiết” ôn lương”

Hai bên chân giả tận tường

Vọng, văn, vấn, thiết nhiều đường âm dương

Không định kiến mọi đường cứu chữa

Phép thổ y hãn hạ ai hay

Đại phu bốc thuốc khéo tay

Cao nhân chứng thực đạo thày sáng danh

Thổ vì tà thực hành dám chẹn

Thượng tiêu còn tức nghẹn hơi ngăn

Hãn vì biểu thực tà căn

Mồ hôi dàn dụa nằm lăn ra giường

Càng vật vã bất thường gập bụng

Hạ vì tà mà trúng âm kinh

Đớn đau cũng bởi do mình

Tà như xen nửa thực tình vào trong

Nghề thuốc giỏi thong dong hòa giải

Y thuật cao phải trái giãi bày

Biểu hư phép hãn mới hay

Hợp làm thanh giải cho tày kinh dương

Lý hư kia bất lương phép hạ

Cố hợp đường tiêu bổ kinh âm

Phải chăng mấy bệnh u thâm

Hạ lầm âm thoát hãn lầm vong dương

Ôi cũng lắm sách phương thuốc khác

Bổ hòa, công, tán, xác thân cho

Tổ sư căn dặn nguyên do

Chứng coi tận mắt mạch dò ngoài trong

Còn dốt nát chẳng thông sách thuốc

Đáng bổ thì tả, gốc công làm hòa

Khiến ai mở cửa dắt tà

Chứng khinh làm trọng học ra hại người

Ngư than thở cảnh đời trôi nổi

Học thuốc sai lạc lối chân trời

Bám theo kiến thức lỗi thời

Tầm chương trích cú nhiều nơi mịt mù

Cõi hoàng tuyền âm u khí lạnh

Chốn dương trần oán trách chi ai

Nỗi buồn mãi chẳng nguôi ngoai

Cứu người một mạng xây đài vinh quang

Câu kinh luận ngỡ ngàng đâu đó

“Cang hại thừa chế” ở khí  vần

Nhãn quan chưa rõ máy thần

“Cang hại” hai chữ cổ nhân muộn phiền.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 47

Nhân chứng tự dương sai âm đấy

Trong y khoa phương ấy dễ lầm

Bỏ qua quy luật âm dương

Biện câu “cang hại“ giết lầm người đau

Chẳng có thuốc dễ mau chuyển bệnh

Ngẫm câu thừa chế chểnh mà khinh

Lạnh qua nóng lại khuyên mình

Hoặc chờ ngày đến truyền kinh tự lành

Thể theo ý mà nhanh khỏi bệnh

Xét hợp thời mà tính cho ra

Khí cang làm hại người ta

Khí thừa trách cứ nôm na vội vàng

Ngư cho rằng xênh xang tạng phủ

Lắm nguyên nhân bệnh ủ khác xa

Chúng sinh muôn cõi quan hà

Âm dương chứng ấy sao mà giống nhau

Bởi con tạo trước sau tuần tự

Máy âm dương thứ tự dãi dầm

Thị phi điều tiếng dễ lầm

Nhập Môn: Dương chứng tự âm phơi bày

Trong nóng ran ai hay lạnh ngắt

Phía ngoài da con mắt đỏ vàng

Xa xôi giọng nói mơ màng

Miệng khô lưỡi rát hai đàng nguy nan

Mạch Sác nhảy đái tràn ỉa bón

Nước tiểu vàng dương lộn giả hàn

Trùm chăn chiếu đắp kêu than

Hợp cùng thuốc mát trấn an kịp thời

Tự âm vốn bao người lầm tưởng

Chẳng phải hàn bởi trướng khí lâu

Bốc thang giải độc hàng đầu

Bớt đau đỡ nhức một câu ghi lòng

Cũng như âm tự dương ái ngại

Nóng ngoài da trong lại lạnh tanh

Đùn ra nước dãi đã đành

Dộp môi, nhớt miệng, mục thanh, mạch trì

Trùm mền kín bố vi che đậy

Nước chẳng đòi ỉa thấy bã hèm

Nói năng lảm nhảm quấy sàm

Nên dùng thuốc ấm tự làm khí dương

Thuốc ôn trị thông thường mắc chứng

Thành lý trung, tứ nghịch các phương

Chao ôi sao lắm tục công

Âm dương tương khắc chẳng thông sẽ lầm

Tự phản nhau dương âm cang cực

Cổ chí kim y chước lẽ thường

Cao nhân học tập từng chương

Bao lời ca quyết tìm đường lần ra

Dương tựa âm dễ mà lường trước

Chân tay run thao thức chẳng yên

Phều phào táo bón phân đen

Dầm dề nước tiểu bao phen đỏ hồng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

25.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 48

Ngư tiều nghĩ ngóng trông hòa khí

Thuốc chẳng cần tự trị bệnh lành

Cang kia thừa chế đã đành

Âm dương sinh tử mong manh phận người

Cả bốn mùa đất trời vần vũ

Theo ngũ hành khí tụ muôn nơi

Nắng mưa phải biết tùy thời

Đại phu bốc thuốc ở đời làm chi?

Đường Nhập Môn suy vi nhân thế

Bao danh y cứu tế độ trì

Thuốc hay chẩn mạch tương tri

Nghìn năm bia đá đền nghì thánh nhân

Thân xác bởi tinh thần khí tượng

Máy huyền vi tưởng thưởng ý trời

Than ôi vật dục khổ người

Hoặc vì tửu sắc khí hơi bất đồng

Hoặc đói lạnh sức nông lực cạn

Lao tâm nhiều ngao ngán chán sao

Nhọc nhằn thời thế lao đao

Chiến tranh bệnh dịch cường hào sai nha

Thân gầy yếu hư hao năm tháng

Hạn hán dài cay đắng làm sao

Trách trời, trời ở trên cao

Đất dày ai oán nghẹn ngào sương sa

Bởi cớ sao sơn hà tang tóc

Dân đau thương nheo nhóc sớm hôm

Triều đình quan lại đầu tôm

Hôn quân hủ bại nằm ôm mộng vàng

Miền lâm y mênh mang thảo dược

Nhen nhóm lò cứu trước chúng sinh

Khen thay y thuật thánh minh

Đủ phương pháp trị bệnh tình người ta

“Trí trung hòa” vị tha giải họa

Sách “tham thiên tán hóa” vân vi

Trọn hay:“ bất dược trúng y“

Ứng nhau nhân bệnh thiên ly cảm lòng

Ngược xuôi mãi long đong ảm đạm

Biết đi đâu trời thảm đất sầu

Mưa phùn gió bấc thân đau

Dựa theo vận khí theo sau mà lành

Bởi vận khí hoành hành ngang ngược

Bậc đại phu biết trước nhân sinh

Đến như dục vọng hại mình

Đau không uống thuốc sao bình máu hơi

Cũng đành rằng do trời vận khí

Cũng có khi vận khí nơi mình

Từ hai lẽ ấy phân minh

Đâu là y biến bệnh tình y nguyên

Biết y nguyên dễ quên thiên hạ

Bệnh gia tăng chẳng há theo trời

Mới hay y biến theo người

Thuốc hay công dụng trọn lời vấn vương

Âm dương vẫn mạch thường ba bộ

Thốn xích quan ấy đủ ra vào

Hai phương nam bắc chia sao?

Thiên hòa bất ứng năm nào bộ chi?

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

26.4.2020 Lu Hà

26.4.2020 Lu Hà

Song Thất Lục Bát Chùm Số 272

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 38

Sách y học nhân tri bách bộ

Gía gương hình theo đó kê toa

Ngư khen như gấm thêu hoa

Nhớ lời Đạo Dẫn dạy ta rành rành

Nguồn cội ấy sáng danh trời đất

Phải dựa theo vẽ thật giống ta

Đại huynh giảng lại rõ ra

Máy trời trọn lọc trong ba hình người

Từ cổ kim bao đời truyền thụ

Mười can sinh chi hóa mười hai

Nội kinh luận ngữ chẳng sai

Âm dương tứ đại muôn loài hữu sinh

Dần ứng phổi thơ minh đường đó

Ruột già kia với mão đứng nhìn

Dạ dày lại ứng với thìn

Cho hay lá lách tỵ gìn giữ cho

Mùi ruột non tim dò đường ngọ

Bọng đái thân thận dậu màng tim

Tuất đừng mải miết đi tìm

Tam tiêu ứng hợi cánh chim hải hồ

Tý với mật sửu vô gan đó

Âm với dương thân có trẻ già

Ngũ hành tuần tự phân chía

Mười hai kinh lạc trau tria góp phần

Nhiều khoa thuốc thế nhân liệu tính

Tiều chưa rành minh định ra sao?

Dẫn từng chỉ bảo khi nào

Sơ qua mấy vị hư hao tháng ngày

Học phải hành xưa nay kinh nghiệm

Đường Nhập Môn màu nhiệm sách thày

Kỳ Nhân Sư, vốn thẳng ngay

Biết bao tinh túy hàng ngày truyền cho

Đường dẫn kinh cần lo thang thuốc

Cân từng ly mà bốc cho tường

Bàng quan kinh túc thái dương

Thuận theo kinh thủ tiểu trường đọc tên

Đường cao bản dẫn lên khương hoạt

Hoàng bá thì phải thoát chớ lầm

Đừng quên kinh ấy thiếu âm

Hợp thành túc thận thủ tâm hai phần

Trong hoàng bá tế tân tri mẫu

Khương hoạt coi thận dẫu đã chuyên

Thiếu dương kinh hỏa biểu truyền

Túc thành phủ đảm nối liền tam tiêu

Vị xuyên kung là điều ghi nhớ

Với sài hồ để trợ thanh bì

Trị tiêu xuống dắt một khi

Nhờ chàng túc quyết tới thì âm can

Hai đàng kinh gian nan môn hỏa

Thủ mệnh kia chuyển hóa thanh bì

Sài hồ rễ thoát kinh đi

Xuyên khung y lý nhâm nhi một đường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

18.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 39

Kinh thủ đại đồ trường ăn chứa

Dương minh hương vị ứá cát căn

Thăng ma bạch chỉ dâng tràn

Thạch cao lên xuống dịch toan dẫn truyền

Thái âm kinh dĩ nhiên thủ phế

Túc tỳ kia hai thể đường y

Thăng ma bạch thược vào tỳ

Thung đi cát cánh vân vy phế đình

Vào bạch chỉ dẫn kinh các vị

Nhận trong ngoài chứng chỉ khỏi lầm

Ba dương rồi lại ba âm

Sáu kinh dón lại chứng nhầm thì sao?

Nhập Môn bệnh mới vào cảm cúm

Sáu kinh kia co cụm rõ ràng

Thái dương nóng huyết mê sàng

Cứng đơ xương sống đau ngang ống quần

Thiếu dương cũng phân vân nóng lạnh

Phải coi chừng từ nách xuống hông

Tai ù miệng đắng biết không?

Dương minh khát cổ hơi nồng miệng hôi

Mắt sưng tấy ôi thôi mũi đỏ

Táo bón ngồi nhăn nhó khó tiêu

Chẳng nằm từ sáng tới chiều

Nhấp nha nhấp nhổm liêu xiêu hãn dầm

Thấy nước vàng da ngâm ban mọc

Vào ra càng khó nhọc đôi chân

Thiếu âm họng lưỡi khô khan

Rên la khát nước góc màn nằm co

Quyết âm càng hung no gân giật

Dái thụt vào bần bật lưỡi cong

Nhăn nheo âm hộ co vòng

Thái âm đau bụng lưng còng gối ôm

Không ỉa được chồm hôm nhà xí

Rách hậu môn tắc bí vô cùng

Tái xanh thảm hại não nùng

Ban ngày mê ngủ hãi hùng Phong Đô

Để lâu ngày dồn xô đủ dạng

Đường truyền kinh, phủ tạng chẳng tinh

Mang câu “ dẫn khẩu nhập đình “

Làm sao tránh khỏi bệnh tình phát to

Thoát sao khỏi vòng vo y học

Bậc đại phu biết trước chăm lo

Học y muốn khỏi tội to

Lâm sàng triệu chứng phải dò căn nguyên

Viết lời ca thày truyền bí quyết

Kỳ Nhân Sư khẩn thiết yêu cầu

Ta xin đọc lại từ đầu

Sẵn đây giấy mực từng câu chép vào

Trong ngoài hợp làm sao chứng tỏ

Lẽ hằng nhiên thấu rõ đổi dời

Theo niên năm vận tiết trời

Ứng cùng sáu khí ở người mà ra.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

19.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 40

Có bốn mùa ngày qua tháng lại

Trong một năm quan tái giang san

Tránh sao cảm lạnh thương hàn

Hoành hành dịch cúm lan tràn đó đây

Cũng lắm kẻ còn gây dịch bệnh

Lợi ích riêng toan tính tà quyền

Mưu đồ hủy diệt thiên nhiên

Bán hồn cho quỷ đảo điên nhân loài

Khí nào hơn nguôi ngoai trăm nỗi

Lạị vẽ bùa tội lỗi đua nhau

Thương thiên hại lý khổ đau

Ngũ hành xung khắc bạc màu tang thương

Biết bao cảnh thê lương ảm đạm

Bệnh nội thương ngoại cảm khí trời

Ngoài tiêu trong bản chơi vơi

Lần vào sáu phủ mạng người mong manh

Trong năm tạng ngũ hành chi phối

Phải phòng ngừa lạc lối tinh thần

Toàn thân co rật bất an

Phải chăng bởi chứng thương hàn thì sao?

Ta cũng biết tạng nào mạch thể

Từ tâm can tỳ phế thận danh

Tử sinh xung khắc năm hành 

Gỉa như tâm hỏa sao đành bỏ qua

Cũng tùy theo từng mùa khí tượng

Bệnh nảy sinh theo hướng hỏa tà

Xem ra trong cõi người ta

Phải chăng thận thủy đắm sa lăng loàn

Hai tạng ấy mà bàn tận gốc

Thổ tỳ kim phế mộc chi can

Ai hay từ đệ nhất quan

Chứng nào tật ấy thương hàn gây ra

Không hiểu biết cho là quỷ ám

Bệnh nội tâm lại cảm trúng thương

Sách ghi chữ “trúng” chữ “thương”

Cho hay tà độc khí thường nhiễu nhương

Cơn mưa gió bất thường u uất

Hơi độc bay cảnh thật thê lương

Núi đầm khe suối ruộng nương

Bản làng xơ xác chán chường heo may

Bệnh phong thấp tới nay nhân thế

Thở khò khè thân thể lừ đừ

Gật gà buồn ngủ ậm ừ

Mạch phù uể oải đau nhừ chân tay

Bệnh ôn độc nổi ngay như gấm

Thân phát vằm lảm nhảm thường xuyên

Nhức đầu nóng sốt liên miên

Mồ hôi như tắm uống liền thần sa

Ngư nghĩ bụng thật là cay đắng

Dưới vòm trời  bệnh trạng khác nhau

Sư huynh cửa đạo đã lâu

Mấy tầng nhà kín buồng sâu tận tường.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 41

Chứng nan giải mọi phương cứu chữa

Kỳ Nhân Sư chan chứa tình người

Không hề nhầm lẫn tới nơi

Kê đơn bắt mạch trọn đời lương y

Đường Nhập Môn Đan Kỳ theo học

Suối nai cười chim chóc thiết tha

Âú trùng thảo mộc bao la

Nho sư dạy bảo thơ ca lưu truyền

Lắm chước hay thiên nhiên ưu đãi

Pho sách dày để lại hậu sinh

Tôn sư y thuật cao minh

Sang hèn chẳng kể tận tình thuốc men

Các đệ tử luyện rèn năm tháng

Sáu phủ cùng năm tạng coi chừng

Mạch phân chớ có lừng khừng

Chỉ ưa thực tế chưa từng biện minh

Môn giảng giải khí sinh cam chịu

Phải chăm lo bìu ríu gia đình

Ốm gầy béo chắc dáng hình

Khác nhau tạng phủ cảnh tình đớn đau

Chứng hư thực ló màu từa tựa

Thày thuốc cần phải dựa như từ

Thực là khí thịnh có dư

Hư làm bất túc lừ đừ co ro

Tròng mắt đỏ hay lo tức giận

Can thực thời sân hận sảy sần

Can hư dưới nách giựt gân

Móng tay khô biếc toàn thân mỏi mòn

Thần thức lại héo hon ủ rũ

Cười dằng dai lụ khụ vô duyên

Nhức đau vai nách nối liền

Hông càng ê ẩm sầu miên u hoài

Tâm sợ sệt vật nài sướt mướt

Lưỡi cứng đờ thườn thượt âu lo

Vị tỳ khí trướng bụng to

Nặng nề mình mấy ốm o xanh rờn

Chẳng khác gì thờn bơn méo miệng

Nói không nên tắt tiếng nửa chừng

Tỳ hư âm khí chẳng dừng

Ỉa nhiều ăn ít lừng khừng vào ra 

Ruột lồi đỏ rên la đại tiện

Phế quản khan ho xuyễn mãi thôi

Hồn mây ngơ ngác nổi trôi

Lưng đau vế nhức mồ hôi ướt đầm

Nghe hơi thở vắn trầm đứt quãng

Bước chân đi loạng choạng vách tường

Miệng khô đắng chát thất thường

Đái vàng ỉa rót thảm thương vô cùng

Mặt thâm tím nổi hung vô cớ

Thận hoại thư nhăn nhó tai kêu

Chứng trong năm tạng chẳng đều

Bệnh ngoài sáu phủ tiêu điều kiệt suy

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

20.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 42

Kê đơn thuốc phải tùy thể trạng

Đảm thực thời bộ dạng khác chừng

Xem ra phủ mộc hừng hừng

Thân tâm phờ phạc lừng khừng bất an

Cũng bởi tại dịch toan hư ẩu

Vẫn thất thường bậu xậu hoài nghi

Mơ màng nhăn nhó bí dì

Tiểu trường đắng miệng li bì hỏa xung

Mấy lèo ruột bùng nhùng sôi sục 

Dãi nhớt ra lục cục dưới đì

Cơm rau hành tỏi xầm xì

No phình báng bụng thầm thì chẳng tiêu

Đại trường tụ kim nhiều khí độc

Ruột dao bào phút chốc quặn đau

Dạ dày ắt phải trước sau

Khí hàn tràn ngập mau mau ỉa liền

Thận bàng quan dẫn truyền khí trước

Cổ nóng ran khác nước liên miên

Mồ hôi nhớp nhúa đan điền

Bào trơn đái dắt ứ dền chảy tuôn

Tam tiêu chỗ hơi luồn là phủ

Ba luồng hơi tiêu hóa uống ăn

Sững hơi da sủi khô khan

Đái vàng táo bón khó khăn vô cùng

Bệnh lắm khi mịt mùng khó đoán

Phải xiêng năng kỳ hạn coi chừng

Hư dồn khoảng trống hàn ngưng

Đái dầm ỉa són lừng khừng chậm tiêu

Nơi tạng phủ tật nhiều lắm chứng

Khí âm dư chẳng những khác nhau

Huống chi bệnh mới bệnh lâu

Bệnh già bệnh trẻ gan cầu thực hư

Bệnh mãn tính khó trừ tận gốc

Bệnh người già trẻ bốc hơi tà

Từng phần biểu lý chia ra

Khi hàn lúc nhiệt như ta luận bàn

Câu biểu lý nhiệt hàn nẻo ấy

Dù thực hư phải thấy mới thôi

Lời ta đâu phải xa xôi

Thực thì tả thực hư rồi bổ hư

Cổ chí kim nhân từ y thuật

Bậc đại phu chân thật mọi thời

Chứng hư làm thực lỗi ngươi

Thực hư thày thuốc giết người không dao

Hồn tức tưởi âm hao ôn dịch

Độc dữ hơn phải tính thiệt hơn

Bệnh nhân chớ để oán hờn

Xế chiều đom chập chờn bóng ma

Lời Nhân Sư khuyên ta ghi nhớ

Thày dạy khôn tạng phủ sánh coi

Trong ngoài hư thực rạch ròi

Phẩm bình đối chứng mặn mòi tha nhân.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 43

E tả thực phân vân bối rối

Dễ sai ngoa tội lỗi sa bà

Các kinh đều có hỏa tà

Thuốc dùng xung khắc gây ra mọi đằng

Bùa linh thày rõ ràng vẽ đủ

Các đạo thường tra cửu hỏa tìm

Sài hồ bạch thược im lìm

Hỏa tà lá lách bệnh dìm mất tiêu

Vị thuốc đắng đúng chiêu gan mật

Tri mẫu kia chẳng trật đi đâu

Hỏa còn ở thận bao lâu?

Mộc thông mới thật nhiệm mầu ruột non

Hoàng cầm lại sắt son công dụng

Bệnh ruột già trị đúng căn nguyên

Sài hồ ta vẫn thường xuyên

Tam tiêu bệnh khỏi thiên nhiên lạ kỳ

Hoàng bá trị chứng suy bọng đái

Kỳ Nhân Sư vạn đại thời gian

Ngư Tiều bệnh tật nguy nan

Biết đâu ngoại cảm vô vàn nội thương?

Phải phân biệt bất thường nội ngoại

Chốn dân gian quan tái xa xôi

Nhập Môn đủ cách trị rồi

Nội thương ngoaị cảm hai hồi phân minh

Nội thương bởi thất tình lục dục

Chẳng giữ gìn phàm tục sa đà

Bệnh từ năm tạng gây ra

Ngoại thương nổi hứng xông pha cát lầm

Khiến sáu phủ tà dâm hủy hoại

Thói lăng loàn cuồng dại ăn chơi

Thâu canh sàm sỡ lả lơi

Bán nhà đổi lấy trận cười phá gia

Để ngàn năm khắc bia đội đá

Tiếng còn lưu xuân hạ thu đông

Cờ đen quạ mổ trên đồng

Vành tang nấm mộ bềnh bồng khí âm

Coi mạch lý âm dương tương khắc

Khí âm nhiều xơ xác thân tâm

Ai hay ngoại cảm mạch trầm

Mạch phù thấy rõ âm thầm khổ đau

Bệnh nội thương đua nhau ăn uống

Nhậu nhẹt nhiều mộng tưởng mê man

Mạch cường bụng trướng xưng gan

Rên la nóng lạnh than van mãi hoài

Ngoại thương cũng dằng dai nôn mửa

Chứng ố hàn bếp lửa lạnh lùng

Nội thương rét cũng vô cùng

Toàn thân lẩy bẩy mền mùng còng queo

Chứng ố phong hắt heo gió thoảng

Sợ bắn người loạng choạng cửa nhà

Ngoại thương hơi thở phì phà

Mũi thì tắc cứng hoặc ra nước bồi.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

21.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 44

Nội thương ở lưỡi môi thấy rõ

Vị giác không chứng tỏ bất hòa

Cần coi thật kỹ da xoa

Lưng bàn tay nóng ấy là ngoại thương

Chứng nội thương khác thường phải biết

Lòng bàn tay nóng thiệt chẳng sai

Ngoại thương đầu nhức nhối hoài

Tĩnh tâm truyền lý nguôi ngoai nhức đầu

Nội thương cũng nỗi đau buồn bực

Trước tưởng êm sau nhức không chừng

Ngoại thương giọng nói ngập ngừng

Lời ra trước nhẹ lừng khừng nặng hơi

Nội thương dễ tuôn lời hăm hẹ

Trước hay sau nặng nhẹ ít hơi

Đã đành dương khí đất trời

Lây lan mấy chứng bệnh thời đua nhau

Phép kìm hãm chỗ đau mà trị

Phải trước sau phối trí bao điều

Coi chừng bởi nội thương nhiều

Trị tiêu ngoại cảm mấy chiêu quen dùng

Chầy hoặc kíp cùng chung biện pháp

Phát tán ra bản hạp hữu dư

Thời chuyên tận gốc bổ hư

Gọi là bất túc chứng từ chỗ đau

Nội ngoại đều như nhau thế đó

Bản tiêu kia thuốc có màu phân

Ngoài thăng trong giáng chẳng cần

Sáu phần trị ngoại bốn phần trị trong

Ta cũng biết chẳng đồng chầy kíp

Ít phần ngoài chữa kịp phần trong

Nếu không tính mệnh long đong

Xưa nay trị liệu theo vòng kỷ cương

Học sơ sài dễ thường cùng quẫn

Lang băm hay sân hận chữa liều

Thói dơ học lỏm mấy chiêu

Trong thì bất túc ngoài đều hữu dư

Bởi hai chữ thực hư lạc lối

Y chẳng thông thuật rối tơ vò

Bất cần mạng sống chữa mò

Tốn tiền bệnh nặng ốm o dật dờ

Tiều cho rằng dễ dò sông biển

Bệnh thật tình ẩn hiện mịt mờ

Phép y thổ hãn hạ chờ

Làm sao thoát khỏi dật dờ hồn ma

Tránh sai thuốc cảnh nhà tan tác

Bệnh càng tăng xơ xác nhân tâm

Sách coi tường tận kẻo lầm

Nhân Sư truyền dạy rừng lâm giúp đời

Môn giảng giải trong người nóng lạnh

Khắp toàn thân kinh mạch hầm hầm

Gỉa hàn giả nhiệt dễ lầm

Bệnh tình phát tác ngấm ngầm dung y.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 45

Ngoài giả lạnh tứ chi khô họng

Nước đái vàng nhiệt nóng ngoài da

Trùm không khát nước đái ra

Nước trong hàn giả rõ là ấm chân

Hơi nóng giả phân vân thời lạnh

Âm đới dương chứng cách cho tường

Ngoài rờ hầm hập trong thường

Bên trong thấy lạnh chán chường khí âm

Phép y trị chớ lầm hàn nhiệt

Chàng chớ quên nhất thiết” ôn lương”

Hai bên chân giả tận tường

Vọng, văn, vấn, thiết nhiều đường âm dương

Không định kiến mọi đường cứu chữa

Phép thổ y hãn hạ ai hay

Đại phu bốc thuốc khéo tay

Cao nhân chứng thực đạo thày sáng danh

Thổ vì tà thực hành dám chẹn

Thượng tiêu còn tức nghẹn hơi ngăn

Hãn vì biểu thực tà căn

Mồ hôi dàn dụa nằm lăn ra giường

Càng vật vã bất thường gập bụng

Hạ vì tà mà trúng âm kinh

Đớn đau cũng bởi do mình

Tà như xen nửa thực tình vào trong

Nghề thuốc giỏi thong dong hòa giải

Y thuật cao phải trái giãi bày

Biểu hư phép hãn mới hay

Hợp làm thanh giải cho tày kinh dương

Lý hư kia bất lương phép hạ

Cố hợp đường tiêu bổ kinh âm

Phải chăng mấy bệnh u thâm

Hạ lầm âm thoát hãn lầm vong dương

Ôi cũng lắm sách phương thuốc khác

Bổ hòa, công, tán, xác thân cho

Tổ sư căn dặn nguyên do

Chứng coi tận mắt mạch dò ngoài trong

Còn dốt nát chẳng thông sách thuốc

Đáng bổ thì tả, gốc công làm hòa

Khiến ai mở cửa dắt tà

Chứng khinh làm trọng học ra hại người

Ngư than thở cảnh đời trôi nổi

Học thuốc sai lạc lối chân trời

Bám theo kiến thức lỗi thời

Tầm chương trích cú nhiều nơi mịt mù

Cõi hoàng tuyền âm u khí lạnh

Chốn dương trần oán trách chi ai

Nỗi buồn mãi chẳng nguôi ngoai

Cứu người một mạng xây đài vinh quang

Câu kinh luận ngỡ ngàng đâu đó

“Cang hại thừa chế” ở khí  vần

Nhãn quan chưa rõ máy thần

“Cang hại” hai chữ cổ nhân muộn phiền.

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

22.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 47

Nhân chứng tự dương sai âm đấy

Trong y khoa phương ấy dễ lầm

Bỏ qua quy luật âm dương

Biện câu “cang hại“ giết lầm người đau

Chẳng có thuốc dễ mau chuyển bệnh

Ngẫm câu thừa chế chểnh mà khinh

Lạnh qua nóng lại khuyên mình

Hoặc chờ ngày đến truyền kinh tự lành

Thể theo ý mà nhanh khỏi bệnh

Xét hợp thời mà tính cho ra

Khí cang làm hại người ta

Khí thừa trách cứ nôm na vội vàng

Ngư cho rằng xênh xang tạng phủ

Lắm nguyên nhân bệnh ủ khác xa

Chúng sinh muôn cõi quan hà

Âm dương chứng ấy sao mà giống nhau

Bởi con tạo trước sau tuần tự

Máy âm dương thứ tự dãi dầm

Thị phi điều tiếng dễ lầm

Nhập Môn: Dương chứng tự âm phơi bày

Trong nóng ran ai hay lạnh ngắt

Phía ngoài da con mắt đỏ vàng

Xa xôi giọng nói mơ màng

Miệng khô lưỡi rát hai đàng nguy nan

Mạch Sác nhảy đái tràn ỉa bón

Nước tiểu vàng dương lộn giả hàn

Trùm chăn chiếu đắp kêu than

Hợp cùng thuốc mát trấn an kịp thời

Tự âm vốn bao người lầm tưởng

Chẳng phải hàn bởi trướng khí lâu

Bốc thang giải độc hàng đầu

Bớt đau đỡ nhức một câu ghi lòng

Cũng như âm tự dương ái ngại

Nóng ngoài da trong lại lạnh tanh

Đùn ra nước dãi đã đành

Dộp môi, nhớt miệng, mục thanh, mạch trì

Trùm mền kín bố vi che đậy

Nước chẳng đòi ỉa thấy bã hèm

Nói năng lảm nhảm quấy sàm

Nên dùng thuốc ấm tự làm khí dương

Thuốc ôn trị thông thường mắc chứng

Thành lý trung, tứ nghịch các phương

Chao ôi sao lắm tục công

Âm dương tương khắc chẳng thông sẽ lầm

Tự phản nhau dương âm cang cực

Cổ chí kim y chước lẽ thường

Cao nhân học tập từng chương

Bao lời ca quyết tìm đường lần ra

Dương tựa âm dễ mà lường trước

Chân tay run thao thức chẳng yên

Phều phào táo bón phân đen

Dầm dề nước tiểu bao phen đỏ hồng

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

25.4.2020 Lu Hà

Y Đức Hai Họ Mộng Bào

cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 48

Ngư tiều nghĩ ngóng trông hòa khí

Thuốc chẳng cần tự trị bệnh lành

Cang kia thừa chế đã đành

Âm dương sinh tử mong manh phận người

Cả bốn mùa đất trời vần vũ

Theo ngũ hành khí tụ muôn nơi

Nắng mưa phải biết tùy thời

Đại phu bốc thuốc ở đời làm chi?

Đường Nhập Môn suy vi nhân thế

Bao danh y cứu tế độ trì

Thuốc hay chẩn mạch tương tri

Nghìn năm bia đá đền nghì thánh nhân

Thân xác bởi tinh thần khí tượng

Máy huyền vi tưởng thưởng ý trời

Than ôi vật dục khổ người

Hoặc vì tửu sắc khí hơi bất đồng

Hoặc đói lạnh sức nông lực cạn

Lao tâm nhiều ngao ngán chán sao

Nhọc nhằn thời thế lao đao

Chiến tranh bệnh dịch cường hào sai nha

Thân gầy yếu hư hao năm tháng

Hạn hán dài cay đắng làm sao

Trách trời, trời ở trên cao

Đất dày ai oán nghẹn ngào sương sa

Bởi cớ sao sơn hà tang tóc

Dân đau thương nheo nhóc sớm hôm

Triều đình quan lại đầu tôm

Hôn quân hủ bại nằm ôm mộng vàng

Miền lâm y mênh mang thảo dược

Nhen nhóm lò cứu trước chúng sinh

Khen thay y thuật thánh minh

Đủ phương pháp trị bệnh tình người ta

“Trí trung hòa” vị tha giải họa

Sách “tham thiên tán hóa” vân vi

Trọn hay:“ bất dược trúng y“

Ứng nhau nhân bệnh thiên ly cảm lòng

Ngược xuôi mãi long đong ảm đạm

Biết đi đâu trời thảm đất sầu

Mưa phùn gió bấc thân đau

Dựa theo vận khí theo sau mà lành

Bởi vận khí hoành hành ngang ngược

Bậc đại phu biết trước nhân sinh

Đến như dục vọng hại mình

Đau không uống thuốc sao bình máu hơi

Cũng đành rằng do trời vận khí

Cũng có khi vận khí nơi mình

Từ hai lẽ ấy phân minh

Đâu là y biến bệnh tình y nguyên

Biết y nguyên dễ quên thiên hạ

Bệnh gia tăng chẳng há theo trời

Mới hay y biến theo người

Thuốc hay công dụng trọn lời vấn vương

Âm dương vẫn mạch thường ba bộ

Thốn xích quan ấy đủ ra vào

Hai phương nam bắc chia sao?

Thiên hòa bất ứng năm nào bộ chi?

*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp

26.4.2020 Lu Hà

26.4.2020 Lu Hà

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: