Thơ cổ kim “ xưa nay “ phiếm luận * chuvươngmiện

Thơ cổ kim “ xưa nay “

phiếm luận * chuvươngmiện

*

Xin thành thật mà noí thẳng ra rằng “ Thơ chỉ có thơ hay và thơ dở “ chứ hoàn toàn không bao giờ có thơ cũ và thơ mới ? từ những bài ca dao không có tác giả được Khổng Phu Tử cho vaò sách Tứ Thư cùng những bài thơ nổi danh cuả Khuất Nguyên trước công nguyên và khúc ca qui ẩn của Đào Tiềm thơì nhà Đông Tấn thế kỷ thứ năm sau công nguyên  , sau đó thì đến đơì nhà Đường , thì thơ đã lẫy lừng “ không có không được “ bài viết này có tính cách góp vui thêm mắm thêm muối cho cái cuộc đơì này nó đỡ tẻ nhạt vô vị , vì sức học có giơí hạn , tầm nhìn cũng rất là hạn hẹp , nên trong bài viết này hoàn toàn ở phạm trù thi ca Việt Nam mà thôi , đôi khi có leo sang vài quốc gia khác chẳng qua lien hệ là phải viết như thế , hoàn toàn không dám khoa đại khoác lác .

Cái bài thơ mà có lẽ moị ngươì đều có thể biết và công nhận là bài thơ lẫy lừng “ Con Cóc “đại khái là có ba anh thầy khoá , thầy đồ đi thi ? thi Hương , trên đường từ nhà tới trường thi , cùng một lộ trình nhiều ngày , ba thầy vưà đi vưà trao đổi kiến thức và làm thơ “ ngẫu hứng “tức cảnh sinh tình , đề tài được chọn ngay tức thơì, trước mặt là “ Con Cóc”

Thầy thứ nhất đọc :

-Con Cóc trong hang , con Cóc nhẩy ra .

Thầy thứ hai đọc tiếp :

-Con Cóc nhẩy ra , con Cóc ngồi đó .

Thầy thứ ba đọc tiếp :

-Con Cóc ngôì đó , con Cóc nhẩy đi ?

Ba thầy vịnh xong bài thơ tức cảnh” con Cóc “ bèn thay áo thụng và vái lẫn nhau , bài thơ rất là cao minh và có vẻ

triết lý sâu xa về cái cuộc đơì này ? ta từ đâu tới ? nhìn ngó lòng đời một lúc , một thơì gian ngắn hoặc dài rồi chúng ta đi ? mà đi đâu ? nơi nào là bờ ? nơi nào là bến , đi và về ? ôi cái nhân sinh quan [ nhân sinh dân] . Ba thầy ngưỡng mộ lẫn nhau , và nghĩ họ toàn là ba thiên tài ? mà đã là thiên tài ? thì thọ rất là iểu , nên ba thầy sai một chú tiểu đồng đi cấp kỳ order ba cỗ quan tài ? chú tiểu đồng này lại là ngừơì không kín đáo miệng mồm ? đi đến đâu cũng bù lu bà loa khoe khoang cái câu chuyện vĩ đại cuả ba ông thầy mình , và cũng có một ông khách hiếu kỳ , đưa tiền nhờ anh tiểu đồng , tiện thể mua dùm cho ông ta một cỗ quan tài nưã là bốn ? anh tiểu đồng bỡ ngỡ thắc mắc quá bèn hoỉ lại :

-Vậy cái nhà bác này , chưa chết mà mua sẵn quan tài để dành làm cái thứ gì cơ chứ ?

-Nghe chuyện ba thầy đồ cuả nhà anh , tôi “ buồn cươì quá “ hiện bây giờ thì chết một nửa thật rồi ? chờ anh mua quan tài về là vào ngay trong đó mà nằm chết luôn nưả nữa đấy thôi ?

*

Cổ nhân thường hay noí “ Những đầu óc vĩ đại thường gặp nhau “chỗ này đây chúng tôi chỉ xin noí sơ sài về bộ môn thi ca mà thôi ? những vấn đề khác thú thiệt là itờrít , và để cho bài phiếm dễ hiểu xin đi ra ngoài lề một chút xíu , chả là năm 1958 , ở miền Nam có một thi si thơì danh là Hà Liên Tử , thi sĩ cho xuất bản một tập thơ mỏng cỡ trăm trang có tựa đề là “ Tiếng bên Trời “ , tập thơ này thì thôi bị đủ thứ tình và tội , từ tạp chí Mơi nhất như Sáng Tạo , cổ điển thứ thiệt như Nhân Loại , và các lọại tạp chí chung chung , đều mang thi sĩ Hà LiênTử và tập thơ Tiếng bên Trơì ra mà “ cạo gió “ ra mà “chà xà bông ,” ra mà “duã te tua ?” sau đó thì thi sĩ chưà không dám làm thơ kiểu đó nữa ? mãi sau năm 1972 thì thi sĩ Buì Giáng mơí dám có can đảm đi tiếp con đường kỳ khôi này ? còn bây giờ thì loại thơ này tràn hà ? và cũng đựợc liệt cho vào loại thơ cũ , thơ như vầy :

-10 năm xưa

10 năm sau

1 hình bóng cũ

xoá mầu thơì gian .

Sau này thì thi sĩ Buì Giáng lý giải thơ Kiều :

“ Nửa chừng xuân thoát gẫy cành thiên hương “

[ câu 62 – Đoạn Trường Tân Thanh ]

Thi sĩ Buì Giáng san định lại cho hợp lý câu thơ này phải như thế này  :

nửa chừng xuân

thoát

gẫy cành thiên hương

chúng tôi chỉ trình bày một cách vô tư và khách quan không dám có một câu khen hoặc chê nào ?

Bây giờ trở lại vấn đề cuả đầu bài , thơ Cổ Kim , cuối thế kỷ thứ mươì tám sang đầu thế kỷ thứ mươì chín thì cụ bà chuá thơ Nôm Hồ Xuân Hương có làm bài thơ “Đèo Ba Dội “ có những câu :

-Một đèo một đèo lại một đèo

Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo .

[Đèo Ba Dội – Hồ Xuân Hương ]

Viết lại cho đúng cung cách thơ cuả thi sĩ Hà Liên Tử :

-1 đèo

1 đèo

lại 1 đèo

khen ai khéo tạc

cảnh cheo leo

Và đến cuối thế kỷ thứ mươì chín thì đại thi hào Cao Bá Quát làm bài phú có câu  như sau ;

-Nhà trống ba gian một thầy một cô một chó cái

Học trò dăm đưá nửa ngươì nửa ngợm nửa đươì ươi

Sắp xếp câu thơ theo loại hình cuả thi sĩ Hà Liên Tử :

-Nhà trống 3 gian

1 thầy

1 cô

1 chó cái

học trò dăm đứa

nửa ngươì

nửa ngợm

nửa đươì ươi

thơ Việt Nam hồi đó thuộc vào loại số một , chỉ có thua thơ Tàu và thơ Tây thôi ? thấy thơ cuả cụ bà Hồ xuân Hương và Nguyễn Du cùng Cao Bá Quát hay quá , tuyệt vơì quá ,vĩ đại vĩ tiểu quá ,  vượt không gian và thơì gian quá xá , mấy quan toàn quyền nhu Dumơ , Bát Kê bèn cho thư ký chép tay rồi mang về bên Tây phổ biến cho dân mâũ quốc sợ chơi ? và đặc biệt là giòng doĩ nhà thơ Paul E’luard có sang Việt Nam làm công chức hay chủ đồn điền cao su cà phê chi đó , mà cho đến năm 1946-1947 thì thi sĩ làm thơ ảnh hưởng quá nặng thơ cuả cụ bà Hồ Xuân Hương và thi hào Cao Bá Quát , thơ bên Tây như vầy ;

-1 ly cà phê

2 ly cà phê

3 ly cà phê

ly lạnh

ly nóng

ly ấm

tôi ngôì

tôi uống

[ thơ Paul E’luard ]

Đến năm 1956-1957 , nhóm Sáng Tạo sợ mấy thi sĩ Tây mang hết thơ Việt Nam về Tây và thơ Việt Nam sẽ bị tiệt nòi mất giống , nên thi sĩ Thanh Tâm Tuyền cấp kỳ làm ngay :

-1 cưả sổ

2 cưả sổ

3 cưả sổ

1 đóng

1 mở

1 nưả đóng , nưả mở

[Thanh tâm Tuyền ]

Và để hổ trợ tinh thần cho thi sĩ  Thanh Tâm Tuyền , và cho chắc ăn thi sĩ Tô Thuỳ Yên cũng làm ngay tức thì  một bài thơ tự do có nhan đề là “ Cánh đồng con ngưạ và chiếc tàu “

Trên cánh đồng xanh thuần một mầu

ngựa rượt tàu rượt tàu rượt tàu

tàu chạy mau tàu chạy rất mau

chuyển chữ cho hiện đại thì như sau ;

-Ngựa rượt tàu

rượt tàu

rượt tàu

tàu chạy mau

tàu chạy rất mau

Ôi những đại thiên tài ? xưa sau thì cũng chỉ là một  mà thôi ? thành ra thơ hay thì không có trước và cũng không có sau ? không có già và cũng không có trẻ , không có về hưu [ phục viên để đuổỉ gà cho vợ ] .

chuvươngmiện

 

Thơ Tập Thể

 

văn chương ngoài lề

 

chuvươngmiện

 

Thơ tập thể là thơ thường được nhiều người làm , ít nhất là hai người trở lên, nhưng toàn bộ cùng một đề tai [và nội dung] trườc sau thuần nhất như một , trước khi giới thiệu bài thơ [công trình tập thể sau đây , chúng tôi xin được trích dẫn một bài thơ Đường luật bát cú của nữ sĩ Hồ xuân Hương , Bài thơ này có nhan đề chung là lấy chồng chung.

 

kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng

chém cha cái kiếp lấy chồng chung

năm thì mười họa chăng hay chớ

một tháng đôi lần có cũngkhông

cố đấm ăn xôi xôi lại hẩm

cầm bằng làm mướn mướn không công

thân này ví biết dường này nhỉ?

thà trước thôi đành ở vậy xong

hồ xuân hương]

 

Có một gia đình đathê , một chồng hai vợ , một ông chồng , một bà vợ lớn và một bà vợ nhỏ, nếu họ ở trong tìnhtrạng bìnhthuờng thì không nói làm gì? đằng này họ lại là một giađình làm thơ [có chút hưdanh ] ông chồng làm thơ , bà vợ lớn làm thơ và bà vợ nhỏ cũng làm thơ nốt, làm thơ này là làm ở nhà quê , làm cho nó vui nó khuây khỏa , chứ hoàntòan không phải làm ra để đăng báo chợ như bâygiờ.

Tìnhtrang đathê thì cũng là một tệtrạng xãhội dễ thương của cái thời phongkiến thủa bấygiờ, nhưng cái tiểu giađình nhà thơ thường xuyên thấtnghiệp thì nó trở thành dễ ghét chi lạ , thương xuyên thấtnghiệp thì không có tiền , thì cái chuyện nhịn ăn nhịnuống , nhịn đoi nó cũng là cái chuyện thường ngày ở huyện nhà, mà đã thiếu ăn thì cái [chuyện kia] cũng kể như thiếu thốn dữ lắm ,

Xin mô tả  là giađình của đại thisĩ được sắp xếp bài bản như sau: căn nhà lá ba gian ọp ẹp , bà nhỏ được bố trí một gian bên góc, gian giữa là bàn thờ và chỗ tiếp khách , ông chồng va bà cả năm chung một phòng đối diện bà hai,

nhưng bà cả không năm chung giường với ông , mà căng một chiếc võng ngay cái cửa ra vào phòng ông chồng  ma nằm , có nghĩa ông chồng đi ra hoặc đi vào đều phải bjớc qua cái võng của bà vợ cả , ngày cũng như đêm ,cái vịtrí chiếnlưọc này không baogiờ thayđổi.

y như câu lãnhtu dỏm nói:

-sông có thể cạn ,núi có thể mòn

song chânlý đó không bao giờ thay đổi

 

Vịtrí chiếnlưọc thì bất di bất dịch , nhưng còn về phần đài phátthanh thì tựdo , tùy tiện muốn thu muốn phát lúc nào cũng đặng , ví âm thanh là vôn vô biêgiới , cứ bắt đúng tần số là no nói , nó hát , no ngâm thơ, nó bìnhlụân….

Một đêm trăng sáng vào lúc giờ Tý, canh ba, bà thisĩ vợ nhỏ , nhìn trời nhìn đất , ngán ngẫm về cái thânphận làm nhỏ của mình, trằntrọc lăn qua lăn lại , cố nhắm mắt nhưng không làm sao ngủ được, bèn xúc cảnh sinh tình mà ngậm tướng lên , giọng samạc :

 

bây giờ sông lặng sóng yên

sào ơi nhớ bến chống thuyền lại chơi?

 

bà ngâm lại một lần nữa nhấn mạnh vào bốn chữ đầu của câu dưới [sào ơi nhớ bến].

Ông chồng thisĩ , nhiều tháng bị lay off  , cũng nằm thaothức mà không ngủ được, ba miệng ăn đã thường xuyên đọi , mà cứ [sào ơi nhớ bến] đẻ đều đều  dài dài thì lại càng khổ hơn nữa , nên thường xuyên là mũ ni che tai, tu là cõi phúc , tình là dây oan , nhưng cuộc đời nó cứ như là một món nợ , cái gì thì có thể im được chớ cái MỤC thơ  thẩn thì làm sao mà im cho nổi , thế là thisĩ chồng bèn hắng giọng ho to lên một tiếng trổi giọng âm ấm ngâm:

 

Sào thì nhớ bến ai ơi

cách đồn quan phủ không xuôi được đò

 

hai câu lúc bát của thisĩ chồng được ngâm theo điêu đò đưa , hơi vẻ vẻ đaukhổ , trên cạn thời có quan ải , dưới sông thì có trạm hảiquan của quan phủ , nguoì ta chứ có đâu là chim trời [mây trên trời] muốn bay qua baylại dễ ợt , cai hay và thâmthúy của câu thơ này nghe qua rất là kháchquan , lạcqaun, nhưng lắng nghe thật kỹ , hình như ngâm xong có kèm theo một tíếng thở dài nãonuột , y như tâmtrạng của các bộlạc thiểusố MôngCổ muốn vào trungthổ lắm lắm , nhưng làm sao ? mà vượt qua được vạn lý trường thành,

Nằm một lúc tưởng như đã ngủ , chỉ còn chiếc đồnghồ thỉnhthoảng rơi vài giột nước lõm bõm , bà cả đâu có thể imlìm bỏ qua , đâu có thể im ru bà rù cho nổi ,thế là hôn thơ nhập vào bà , bà bèn hắng giọng ngâm theo thể ru em:

 

SDông kia ai cấm ai dò?

muốn xuôi cuj nộp thuế đò mà xuôi

 

nghe xong câu thơ này , bà hai kéo chiếu lên cổ nằm ngủ thẳng cẳng, không còn tơ vương thathiết một ly ông cụ nào? hai câu thơ của bà cả vừa rồi mang theo tính hiệnthực phêphán xãhội , thực tế phũphàng , không một chút tếnhị tìnhcảm , nghe xong [đốitượng choángváng cả mặt mày , hai cậu thơ này đọc tướng lên cho cả hai người [là ông chồng và bà hai nghe]  nhưng chudề nghiêng về phía ông chồng nhiều hơn, cái cau thơ này nó đánh nagy vào chỗ sâu thẳm của ông chồng , thương xuyên nghèo mà ham , tuy nhiên gừng càng già càng cay , điếc không sợ súng , ông chồng cũng gắng sức pháo lại:

chẳng buôn chẳng bán thì thôi?

nộp quan hết vốn còn xuôi nỗi gì?

 

Thế là từ lúc đó mội chuyện đều im lặng , , mạnh ai nấy ngủ , hôm sau giadình nhà thơ ba người ai cũng dậy muộn cả

 

Chuvươngmiện

 

THƠ XƯỚNG HỌA

Phiếm luận Chu Vươn Miện

Thơ Xướng Họa là một loại hình thơ giao tế đời thường , ca hát hò vè thì có hát Đối Đáp , ngoài ra còn câu Đối , đối ý và đối chữ , chả rõ thơ Xướng Hoa phát xuật từ bao giò , ở xứ nào ? nhưng đai khái là thơ Xướng Hoa không phổ thông trong quảng đại quàn chúng , mà chỉ thu gọn lại trong một vài nhóm nhỏ nào đó , chả hạn thơi Trung Đường có một nhòm tài tử mệnh danh l “Trúc Lâm Thất Hiền “

Bẩy vị thời danh lúc bây giờ như Lý Lhái Bạch . Hạ Tri Chương … về hưu ở không trong rừng trúc , kẻ đàn người  hát ,  ngâm thơ uống rươu và làm thơ Xướng Họa với nhau [ không phổ biến ra ngoài ] sau đó thì có Tao Đàn của vua Lê Thánh Tông lập ra đời nhà Lê những sáng tác của thi viên thu gom lại trong “ Quốc Âm thi tập “ rồi đến đời nhà Nguyễn thì có Thi Xã Hương Bình của Tuy Lúy Vương và Tùng Thiện Vương “ vai em của vua Thiệu Trị “ , tho văn trong Thi Xã này không ai được đọc , chỉ có thi hào Cao Bá Quát là có phước phận để thường thức  và ngài có phát biểu về thơ của Thi Xã này như sau :

  • Ngán cho cái mũi vô duyên

Câu thơ Thi Xã con thuyền Nghệ An

Hai câu thơ này ám chỉ là Thi Xã Hương Bình này có tới hai địa điểm Văn Học  , một trụ ở Thứa Thiên , và một trụ ở Nghệ An. Thơ thẩn giao lưu tới 2 tỉnh , những sáng tác phẩm được ghi trên giấy hoa tiên hay tập vở để các thi nhân hai tỉnh đọc và ngưỡng mộ lẫn nhau ? mà phải chở bằng thuyền vì nhiều lắm lắm ,nghe đâu Thi Xã này muốn triển khai  tới tỉnh Phan Thiết và Đảo Phú Quốc mỗi nơi một địa điểm Thi Xã nữa , nhưng tình hình lúc bấy giờ gặp khó khăn chung nên không có điều kiện đành dẹp , đến thời nhà Hồ thì có thơ Việt Nam lần đầu Xướng Họa được xuất hiện , năm đó Nguyễn Trãi hai mưới sáu tuổi làm quan nhà Hồ , ông gặp giai nhân Thị Lộ  người Vũ Lăng , đang hành nghề bán chiếu , ông xuất khẩu thanh thơ như sau :

-Ả ỏ đâu mà bán chiếu gon ?

Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn

Xuân thu khoảng độ bao nhiêu tuổi ?

Đã có chồng chưa ? được mấy con ?

Và bài họa ứng khẩu tức thời của Thị Lộ như sau :

Tôi ở Tây Hồ bán chiếu gon

Can chi ông hỏi hết hay còn ?

Xuân Thu khoảng độ trăng tròn lẻ

Chồng còn chưa có ? hỏi chi con ?

Kế đó thì có một ông quan Phủ , thường xuyên là không có việc chi làm , ngài ở không vuốt ve và chùi cái mũ cánh chuồn rồi hứng lên ngài làm bài thơ khẩu khí như sau :

“ Mạo là mũ

Để thì còn

Đội thì cũ

Không đội thì thôi

Đội vào thành quan phủ “

Ngài ngâm nga rồi rót trà ra ly tự thưởng thức , chưa đạt yêu cầu , quan Phủ bèn gọi chú lính Lệ đang quét sân vào ban cho ly nước và đọc cho chú nghe bài thơ tức cảnh của mình ,để chú ngán chơi ? chú lính Lệ nghe xong bài thơ đoản cú bèn tủm tỉm cười , quan Phủ bèn nói :

Chú mày có họa được không ? mà cười ?

Chú lính Lê khoanh tay bẩm :

-Nếu quan cho phép , con xin kính họa .

-Được , họa đi .

Bài họa như sau :

“ T..là lồn

Để thì méo

Đéo thì tròn

Không đéo thì thôi ?

đéo vào thì có con .”

*

Vào giữa thê kỷ thứ 19 , Thực Dân Pháp đã chiếm trọn Việt Nam và đặt nền đô hộ, có nhiều vị trí thức theo Pháp , thôi thì theo Pháp tức là phò thịnh , thức thời chim khôn tìm cành mà đậu , người khôn chọn Chúa mà thờ là chuyện tầm bình thường , chống Pháp hay theo Pháp là cái quyền tự do của con người ,  nhưng nếu chỉ làm tay sai cho đế quốc để kiếm miếng cơm manh áo như những thứ phàm phu tục tử thì thôi chả nói tới bọn “ Giá áo túi Cơm “  đó mà làm cái gì ?

Đằng này đã trở cờ theo giặc , mà cũng làm thơ làm thẩn thanh minh thanh nga cái sự trở cờ theo Pháp của cái bản thân mình, điển hình cho loại bán nước này có thi nô Tôn Thọ Tường , làm bai thơ để đời như sau :

Tôn Phu Nhân Qui Thục

Cật ngựa thanh gươm vẹn chữ tòng

Ngàn thu rạng tiết gai Giang Đông

Lìa Ngô bịn rịn chòm râu bạc

Về Hán trau tria mảnh má hồng

Son phấn thà cam dầy gió bụi

Đá vàng chi để thẹn non sông

Ai về nhắn với Chu Công Cẩn

Thà mất lòng anh , đặng bụng chồng.

[ Tôn Thọ Tường ]

Và sau đây là bài Bút Chiến Họa để đời của nhà chí sĩ Phan Văn Trị .
Cài trâm sửa áo vẹn câu tòng

Mặt ngả trời chiều biệt cõi Đông

Ngùi tỏa đổi ngô ùn sắc trắng

Duyên về đất Thục đượm mầu hồng

Hai vai tơ tóc bền trời đất

Một gánh cương thường nặng núi sông

Anh Hỡi Tôn Quyền anh có biết ?

Trai ngay thờ Chúa , gái thờ chồng

“ Tôn Quyền đây lá ám chỉ TônThọ Tương “

Hai bai thơ Xướng tai Họa trên lưu danh thiên cổ ,

Không bàn góp thêm làm gì ?
Có một điều là “ Giấy Rách Phải giữ lấy Lề “ thơ Xương Họa là loại thơ chỉ làm riêng với bạn bè “ như trường hợp cụ Dương Kbuê vơi cụ Nguyễn Khuyến “ hoặc chỉ Xướng Họa với người tình [ hay vợ] ngoài ra không có Xướng Họa lung tung .

Có những loại Văn  như Văn Tự [ giấy tờ bán Ruộng đất] Văn Khế là Giấy nợ Vay Tiền ] Văn Tế là bài văn viết để cúng các công thần , danh thần đã hi sinh vì nước  ,” vị quốc vong thân “ và sau chót là Điếu Văn

Đọc trước huyệt người chết .những thứ Văn này không bao giờ đăng báo . và nhất là thơ Xướng Họa chỉ có giá trị khi đăng ở một blog hay web [ cố điịnh ] chứ những bài thơ Xướng Hoa mà cũng chỉ bấy nhiêu tác giả mà gửi đăng tùm lum thì nó mất ý nghĩa của thơ Xướng Họa .

 

 

 

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: