Việt Dương: Trên Đường Tự Học Chữ Nho Của Hai Nho Sinh Đào Mộng Nam và Phạm Xuân Hy – Phần 2 (Tiếp theo và hết)

Việt Dương: Trên Đường Tự Học Chữ Nho Của Hai Nho Sinh Đào Mộng Nam và Phạm Xuân Hy – Phần 2 (Tiếp theo và hết)

Tôi đem 3 tập Chữ Nho Tự Học về Đà Lạt đọc kỹ tập I và nhận ra phương pháp học chữ Hán của Đào Mộng Nam giúp người học dễ nhớ bằng mấy điểm:
– Phân tích cấu tạo của mỗi chữ ra những thành phần đơn giản và nói lên sự tương quan giữa các phần.
– Chữ tượng hình thì tác giả vẽ hình.
– Còn những chữ khác tác giả tìm ra một chuyện liên quan đến nghĩa của chữ.
– Đi từ dễ đến khó với những bài ngắn, gồm cả văn ngôn (cổ văn) và bạch thoại. Có phần văn phạm cho cả 2 loại văn.
– Nói chung, tác giả đã vận dụng 6 phép cấu tạo chữ Hán, gọi là lục thư, với sự sáng tạo riêng để tìm ra cách học cho dễ nhận, dễ nhớ. Còn những bài học ngắn là sử dụng những chữ đã học để học luôn 2 loại văn ngôn và bạch thoại. Như thế tác giả giúp người học, sau khi học xong 3 cuốn Chữ Nho gồm 1882 chữ thông dụng căn bản có thể đọc sách Trung Hoa và hiểu được cả văn ngôn như văn Liêu Trai Chí Dị hay văn bạch thoại như truyện của Quỳnh Dao.
Năm 1964-65 là đỉnh cao của truyện chưởng Kim Dung ở Việt Nam. Hàng ngày tôi cũng chờ báo để đọc tiếp Tiếu Ngạo Giang Hồ, nên truyện Kim Dung đã thúc đẩy tôi học chữ Hán và trong mấy tháng tôi đã học xong tập I. Nhưng giai đoạn này chính trị miền Nam hỗn loạn với chỉnh lý và đảo chánh đi cùng với việc đấu tranh cực đoan đem bàn thờ Phật ra đường của Phật Giáo Ấn Quang. Đà Lạt là thành phố yên tĩnh cũng không thoát được thứ đấu tranh này. Trên đường Đà Lạt –Sài Gòn đã thường xuyên bị du kích của Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam chặn xe ở khoảng đèo Chuối hay phía dưới Madagoui. Thời cuộc bất an, nên tôi không học tiếp, rồi tới tháng 4 năm 1966 tôi phải trình diện để đi vào trường Bộ Binh Thủ Đức. Suốt thời gian 9 tháng ở Thủ Đức, những ngày thứ Bảy, chủ Nhật đi phép, tôi đã không tìm gặp Đào Mộng Nam, nhưng qua báo chí, tôi biết Nam đã mở rộng được nhiều cơ sở dạy chữ Nho như Viện Đại Học Vạn Hạnh, Phật Học Viện Quảng Đức, Phật Học Đường Huệ Nghiêm và Hội Khổng Học Việt Nam… Trong khi chiến tranh tiếp diễn ngày một dữ dội trên khắp miền Nam, tôi hình dung Nam với bộ bà ba trắng, chân đi guốc mộc, đang nỗ lực thực hiện một cuộc vận động văn hóa về nguồn bằng chữ Nho, xây dựng thế chân vạc Nho-Nôm-quốc ngữ ABC thành một nguồn văn tự dân tộc Việt mà không quốc gia nào có. Nhưng tôi sợ chiến tranh sẽ phá hủy, cắt đứt dòng vận động của họ Đào.
Tôi đã đi vào cuộc chiến ở vùng I Thừa Thiên, Quảng Trị, nên không trở lại được với bộ Chữ Nho của Đào Mộng Nam, nhưng hẹn sẽ có ngày trở lại với nó. Khoảng năm 1970, từ đơn vị xa trở về Huế, tôi ghé vào nhà sách Ưng Hạ, gần đầu cầu Trường Tiền trên đường Trần Hưng Đạo để coi mua vài cuốn sách và tạp chí. Khi đứng trước kệ sách giữa nhà, tôi lóa mắt vì 3 quyển Chữ Nho Tự Học, khổ lớn bìa đỏ, cạnh 3 cuốn đó là bộ Nho Văn Giáo Khoa Toàn Thư, bìa màu tím của Nguyễn Văn Ba, rồi tới mấy cuốn Dịch Kinh Linh Khảo, Triết Lý Cái Đình.. của Kim Định. Tất cả những cuốn này đều do nhà xuất bản Nguồn Sáng xuất bản, một nhà xuất bản mới ra đời. Tôi lấy cả những cuốn này, rồi ra ngoài nhặt 2 số Bách Khoa. Khi ngồi trên đò Đông Ba – Đập Đá để về Vĩ Dạ, giở coi trang trong của bộ Nho Văn Giáo Khoa Toàn Thư, tôi thấy hàng chữ: Nhà xuất bản Nguồn Sáng – Giám Đốc Đào Mộng Nam. Tôi kêu thầm: A! anh bạn quần áo bà ba, đi guốc này đã đi thêm một bước nữa trong cuộc vận động văn hóa. Tôi đã đọc một số sách của linh mục Kim Định, biết linh mục quảng bá tư tưởng Việt Nho qua việc viết sách và dạy học, và luôn luôn đề cao chữ Nho là một linh tự. Ngài Kim Định quảng bá tư tưởng bằng sách và môi trường đại học. Nay Mộng Nam kết với ngài thì Nam có nguồn tư tưởng Việt Nho và linh mục Kim Định có mũi nhọn xung kích phát triển linh tự Nho văn là Đào Mộng Nam. Đọc sách của linh mục Kim Định, tôi có cảm tưởng linh mục chịu ảnh hưởng của Lý Đông A. Nếu cảm tưởng của tôi đúng thì việc vận động văn hóa của Mộng Nam có nền tư tưởng Việt Nho và xa hơn thấp thoáng có họ Lý với Duy Dân Thảo Án Quốc Sách Toàn Pho.
Lần ấy tôi đem cả số sách của Nguồn Sáng ra căn cứ Vinh An, bên sông Ô Lâu, gần Mỹ Chánh. Ba cuốn Chữ Nho Tự Học in lại đẹp, sáng sủa, nhưng dưới 3 chữ Đào Mộng Nam có thêm mấy chữ Giảng Sư Đại Học Huế. Tôi học lại cuốn I và đọc sách của linh mục Kim Định. Thời gian này, từ 1971 trở đi, Cộng quân lại gia tăng đánh phá ở nhiều nơi. Đêm ngày nhìn mấy cuốn sách với tiếng đại bác và ánh hỏa châu gần xa, tôi thấy người làm văn hóa cứ lặng lẽ đi bên cạnh sự tàn phá của chiến tranh. Người làm, người phá! Số phận của đất nước như thế. Việt Nho, linh tự Nho văn – Thế chân vạc Nho – Nôm – chữ ABC của văn tự Việt Nam. Đến một lúc học sinh trung học thông thạo chữ Nho thì nội lực văn hóa Việt Nam sẽ khác. Đào Mộng Nam đã say sưa nói với tôi những lời này và Nam đã đem thân vào cuộc vận động đó. Nếu đất nước hòa bình thì đây là cuộc vận động tuyệt vời. Nhưng đất nước đang chiến tranh. Làm thì lâu, nhưng phá thì chỉ cần một tiếng nổ là tan tành tất cả. Tôi vẫn tiếp tục học sách của Nam, dù không đều cho đến mùa hè đỏ lửa thì phải ngừng, vì Cộng quân chiếm Quảng Trị (1972) và sông Ô Lâu trở thành tuyến phòng thủ của quân lực Việt Nam Cộng Hòa với thủy Quân Lục chiến và Nhảy Dù. Mặc dù cuối năm 1972, quân Cộng Hòa đã giải phóng Quảng Trị, nhưng từ đó, miền đất địa đầu đã không còn yên với lính và tới tháng 3/1975 thì quân Việt Nam Cộng Hòa tan rã với lệnh di tản của tổng thống Thiệu, đã tạo ra những thảm kịch cho quân và dân ở bãi biển Thuận An và cửa Tư Hiền khi Cộng quân pháo kích vào hai nơi này.

**

Năm 1981 tôi ra tù cải tạo, đến năm 1986 được người quen giới thiệu cho chuyến vượt biên. Tháng 4 tôi tới đảo Galang và được vào Mỹ định cư ở Chicago tháng 4/1987. Khoảng đầu năm 1989, tôi sang California để dự cuộc họp của những văn nghệ sĩ để thành lập Hội Văn Nghệ Sĩ Tự Do do nhóm vận động gồm một số nhà văn, nhà thơ như Chu Tấn, Đào Văn Bình, Hồ Công Tâm… Ở cuộc họp này tôi gặp lại Đào Mộng Nam sau 25 năm. Nam cho biết có người em ở Hải Quân nên đã đem gia đình xuống tàu đi từ ngày 29/4/75. Nam không thay đổi gì mấy vẫn nho nhã, chỉ khác là mái tóc đã để dài buộc sau gáy. Buổi tối ấy, Nam đã mời tôi và Chu Tấn đến một nhà hàng ở Bolsa, nổi tiếng với món tiết canh vịt. Sau bữa ăn, Nam chở Chu Tấn về lại ngôi nhà của một thân hữu cho mượn dùng làm trung tâm họp thành lập Hội Văn Nghệ Sĩ Việt Nam ở Fountain Valley. Còn tôi đi với Nam về nhà Nam. Nam lái chiếc Pickup truck cỡ nhỏ, trên xe có thang và nhiều thùng sơn, đi qua mấy con đường với những ngôi nhà thấp để về nhà. Nam sống một mình trong ngôi nhà nhỏ, một phòng ngủ, phòng khách khá rộng, sách báo để khắp nơi với nhiều tập sách chữ Hán. Đêm ấy tôi hỏi Nam:
– Qua đây, ông sống bằng nghề gì?
Nam đáp:
– Đi sửa nhà và sơn nhà.
– Tôi thấy ở Mỹ có nhiều nhà xuất bản đã in lại nhiều sách của Miền Nam, sao ông không cho in lại 3 cuốn Chữ Nho Tự Học?
Nam trả lời:
– Khi nào đời sống ổn định thì sẽ in lại. Việc đó dễ.
– Ổn định với ông hay với những người tỵ nạn nói chung.
– Với cả hai.
– Vậy là qua đây từ 75 đến giờ, ông đã bỏ văn chương chữ nghĩa?
Nam lắc đầu:
– Bỏ sao được. Làm việc khác. Tôi đã dịch hàng trăm bài thơ Đường, hàng trăm bài thơ của những nhà cách mạng chống Pháp như Phan Bội Châu, Nguyễn Thượng Hiền, Trần Quý Cáp, Phan Chu Trinh… và nay thì dịch thơ chữ Nho của Cao Bá Quát. Trước kia đi học, chúng ta chỉ được học ít bài thơ, phú chữ Nôm của Cao Bá Quát mà không biết là Cao Bá Quát làm nhiều thơ chữ Nho, hàng ngàn bài. Tôi đã thu thập được mấy trăm bài và đang dịch. Số lượng thơ chữ Nho của Cao Bá Quát không kém hơn thơ của Lý Bạch. Có điều thơ họ Lý thì đẹp ở rượu, trăng, hoa và mỹ nhân còn thơ của họ Cao động hơn với đời sống huyết lệ của con người. Đọc thơ chữ Nho của Cao Bá Quát tôi mới thấy tư tưởng cách mạng, mới thấy sự hùng vĩ của ông.
Tôi nói:
– Trước kia thời gặp ông ở ấp Cả Trắc, mỗi lần ông đến tôi đều nói cho nghe Bài Hành Phương Nam của Nguyễn Bính hay cho nghe Nguyện Cầu của Vũ Hoàng Chương. Tôi nhớ sau khi chính quyền Ngô Đình Diệm bị lật đổ, hai chúng ta đã tham dự một buổi ca nhạc mừng chiến thắng của Phật Giáo ở chùa Hưng Long, hương lộ 14, Phú Thọ Hòa của thầy Thích Tâm Thông. Ban tổ chức đã yêu cầu ông lên ngâm bài thơ Lửa Từ Bi của Vũ hoàng Chương, nhưng khi lên sân khấu ông đã không ngâm Lửa Từ Bi mà ngâm bài Nguyện Cầu. Khi ông xuống, tôi hỏi:
– Sao không ngâm Lửa Từ Bi?
Ông trả lời:
– Đã thắng rồi thì phải trở về với thân phận con người, chớ ngâm bài đó làm gì – rồi đọc:
Ta còn để lại gì khôngKìa non đá lở, này sông cát bồi.Lang thang từ độ luân hồi,U minh nẻo trước, xa xôi dặm về.…….
Nam ngừng lại, cười nhìn tôi:
– Thuở 16, 17 đã in sâu bài thơ vào tâm trí. Nay đã gần 50 tuổi, lại vẫn ngâm nó trên đường đi sửa nhà, sơn nhà. Bài thơ tuyệt vời, tôi đã coi nó là một trong những bài thơ hay nhất của Vũ Hoàng Chương.
– Ông cao kiến và luôn nghĩ xa hơn tôi. Bây giờ ông cho nghe ít bài thơ Đường và thơ Cao Bá Quát ông dịch.
Đào Mộng Nam đi vào phòng ngủ lấy ra một xấp giấy, đọc cho tôi nghe chừng chục bài thơ Đường và chục bài thơ Cao Bá Quát. Đào Mộng Nam dịch thơ Đường ở những bài chuyển sang thể lục bát có âm điệu của Tản Đà…
Sáng hôm sau chở tôi đến ngôi nhà dùng làm nơi hội họp của văn nghệ sĩ, Nam đưa cho tôi một phong bì lớn, trong có mấy tờ báo có bài của Nam và 2 xấy giấy đánh máy gồm chục bài thơ Đường và chục bài thơ Cao Bá Quát do Nam dịch.
Cuối thập niên 1990, Nam gọi tôi cho biết là đã về Việt Nam mấy lần.
Tôi hỏi:
– Về với mục đích gì?
Nam đáp:
– Về Phú Thị, Gia Lâm, quê của Cao Bá Quát, để tìm thêm tài liệu về họ Cao và đã tìm thêm được mấy trăm bài thơ chữ Nho của Cao Bá Quát.
Có một điều do nói chuyện lan man, tôi quên hỏi Nam là tìm kiếm thơ ở đâu, ai giữ được thơ của một tử tội bị chu di tam tộc và làm cách nào biết được thơ đó là thơ Cao Ba Quát.
Sau lần nói chuyện đó, Nam không liên lạc với tôi nữa, nhưng qua báo chí, tôi biết Nam tiếp tục về Việt Nam.
Đến đầu tháng 9/2006, bỗng nhiên báo Thời Luận và Người Việt loan tin là Đào Mộng Nam đã từ trần. Vì Nam sống một mình trong một apartment, chung cư ở đường McFadden, Tustin, California, nên không ai biết Nam mất vào ngày nào. Chỉ khi người cùng chung cư báo cảnh sát là có mùi hôi từ apartment của Nam, cảnh sát phá cửa vào thì thấy Nam nằm gục dưới sàn nhà, một phần thân đã bị phân hủy. Tang lễ đã được thực hiện trong vài tiếng đồng hồ từ 9 đến 12 giờ ngày thứ Bảy 2 tháng 9/ 2006 tại Peek Family Funeral.
Sau khi Đào Mộng Nam từ trần, tôi đọc được một số bài viết về Nam, nên đã biết rõ hơn về những việc làm của Đào Mộng Nam từ cuối thập niên 1960 trở đi. Tôi xin ghi lại đây một số đoạn từ những bài viết đó
“Tóc thường cột sau gáy, trang phục thường xuề xòa, mắt nhìn ngây thơ, cử chỉ dịu dàng, tính trầm mặc, ưa lặng lẽ, khi lên tiếng thì lời vi diệu, đầy ẩn mật, cho thấy những suy nghĩ lạ lẫm nhưng cổ kính, ngôn ngữ trau chuốt nhưng thơ mộng… và cũng bất ngờ khi anh chợt đến, khi anh chợt đi. Đó là hình ảnh của giáo sư và cũng là nhà thơ Đào Mộng Nam.
Đào Mộng Nam đã sống một cuộc đời đầy những hồn thơ, kể cả khi lặng lẽ từ trần trong thư phòng, chất đầy quanh tường và các kệ sách là thơ của Cao Bá Quát và Bùi Giáng.
Những công trình anh muốn làm thì nhiều hơn việc làm của một đời người. Khi gặp nhau, khi được hỏi về các vấn đề cổ học, về Hán học hay cả về văn chương hiện đại, chúng ta thường nghe anh nói với những kiến thức ít gặp, ít thấy… Anh đọc nhiều hơn rất nhiều người và đọc một cách sâu sắc lạ thường…
Nhưng dấu ấn lớn nhất của Đào Mộng Nam đối với văn học Việt Nam chính là vai trò một nhà Hán học của anh. Rất nhiều sinh viên của các Đại Học Văn Khoa Sài gòn, Đại Học Vạn Hạnh thời trước 1975 không thể nào quên về công trình quảng bá chữ Nho của Đào Mộng Nam.
Giáo sư Đào Mộng Nam có một phương pháp dạy và học chữ Hán mới hơn, giúp học sinh tiếp cận văn học chữ Nho nhanh hơn và nhớ hơn các lối học truyền thống. Trước đây, nhà văn Hoàng Hải Thủy từng viết rằng chỉ nhờ học chữ Hán theo phương pháp của Đào Mộng Nam trong 5 tháng là đã có thể đọc được Tam Quốc Chí bằng Hán tự.
Báo Văn Nghệ ở Hà Nội, trong một số báo gần hai năm trước, có ghi nhận về công trình nghiên cứu và dịch thuật của Đào Mộng Nam về thơ văn Cao Bá Quát với người viết là Nguyễn Huy Thuận và tựa bài viết là “Biết thêm về Cao Bá Quát”, trích như sau:
“Trong khoảng 10 năm trở lại đây có rất nhiều nhà nghiên cứu, nhà báo, sinh viên đại học, cao học về Phú Thị (Gia Lâm, Hà Nội) tìm tài liệu về Cao Bá Quát và quê hương Phú Thị. Đặc biệt có giáo sư Đào Mộng Nam, nhà nghiên cứu Đông Phương ở hải ngoại về Phú Thị thăm và giới thiệu công trình của ông đã dịch trên 1400 bài thơ chữ Nho của Cao Bá Quát ra quốc ngữ. Ông đã phát hiện ra “thần lực” trong thơ Cao Bá Quát và từ khởi điểm này ông đang xây dựng một công trình văn hóa: “Nét đặc trưng văn hóa Việt Nam và tiến bộ khoa học hiện đại”. Ông đã đánh giá rất cao Cao Bá Quát:
– Nhà thơ vĩ đại nhất Á Đông.
– Bậc thi bá duy nhất tập đại thành cả 3 nghìn năm tư tưởng thi ca Đông Á.
– Thi sĩ, chiến sĩ cách mạng, thi sĩ tiên tri.
Ông có đọc cho nghe bài thơ Nguyên Tiêu Khóc Cao Bá Quát, trong đó có hai câu:
Vạn thuở văn chương còn chẳng nátMuôn đời thần khí lẽ nào tan.
Phải chăng hình ảnh Đào Mộng Nam thương khóc Cao Bá Quát cũng là một cái nhìn tiên tri về chính cuộc đời của nhà thơ Đào Mộng Nam, người cũng y hệt như họ Cao, “suốt đời chỉ cúi đầu chào hoa mai” như một dòng thơ cổ lưu lại của họ Cao…”
(vietbao.com/vinh-biet-dao-mong-nam)
2. Trong bài Đào Mộng Nam, Về..., nhà nghiên cứu Nguyễn Tiến Văn, người đã cùng Đào Mộng Nam viết bản tiểu luận “Thế chân vạc của ngôn ngữ văn tự Việt”, đăng trên tạp chí Tân Văn số tháng 4 và 5/1969, đã viết về Đào Mộng Nam như sau:
“Đào Mộng Nam vừa qua đời tại California, hoàn toàn đơn độc tại trai phòng, chỉ có bồ đoàn, máy vi tính, ấm trà, những bản thảo dịch thơ Cao Bá Quát và những tập bản thảo sưu tập các giai thoại về Bùi Giáng…
Đào Mộng Nam học tiểu học ở Bắc, trung học ở trường Chu Văn An, năm chót của niên khóa 1960, sau đó có lên Đại Học Văn Khoa, nhưng bỏ ngang để theo đuổi chí hướng riêng là học và truyền bá việc học chữ Nho. Anh bắt đầu vận động qua Hội Khổng Học Việt Nam cùng những nhân vật như Hà Huy Liêm, Hoàng Nam Hùng và sau nữa là Nguyễn Văn Tụ từ đầu thập niên 1960 đến 1975.
Từ giữa thập niên 1960, anh mở lớp dạy chữ Nho cho các sinh viên Y Khoa Đại Học Huế trong chương trình kết hợp Đông Tây, dưới sự tôn vinh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác và lời thề với y tổ này thay cho lời thề Hippocrate của Tây Y. Đồng thời anh cũng phát triển các khóa học dạy chữ Nho tại Đại Học Vạn Hạnh, Đại Học Minh Đức, dạy tự do cho công chúng tại trường Đức Trí, đường Cao Thắng, quận 3, mỗi Thứ Bảy, Chủ Nhật. Cũng như xuất hiện trên truyền hình để quảng bá việc học chữ Nho theo cách mới đến mọi tầng lớp.
Năm 1966 (năm 1970 thì đúng hơn – người viết) cùng với thân hữu, anh chủ trương nhà xuất bản Nguồn Sáng, phát huy quốc học và chủ trương dung hóa Đông Tây. Nhà xuất bản Nguồn Sáng, ngoài việc xuất bản bộ Chữ Nho Tự Học của Đào Mộng Nam, còn cho ra đời những bộ sách giá trị như Nho Văn Giáo Khoa Toàn Thư của bác sĩ kiêm Đông y sĩ Nguyễn Văn Ba, tủ sách Việt Nho của Lương Kim Định, những sách dịch như Ấu Học Quỳnh Lâm, tiểu thuyết của Dostoievski như Anh Em Nhà Karamazov, Lũ Người Quỷ Ám, Đầu Xanh Tuổi Trẻ, tiểu thuyết của Han Suyin (Hàn Tố Âm) của Heinrich Boll, thơ Tagore, Kahlil Gibran… và tủ sách thiếu nhi gồm các danh tác thế giới và Việt Nam, trong đó đặc sắc là bộ Phiêu Lưu Trên Lưng Ngỗng của Selma Lagerloff do Lý Quốc Sỉnh dịch…” (talawas.org/1/9/06)
3. Trong bài “Tưởng nhớ Đào Mộng Nam” bác sĩ Bùi Duy Tâm đã viết:
“Hồi đó là là cuối năm 1964, mới du học ở Mỹ về, tôi tìm đến nhà Đào Mộng Nam ở trong hẻm bên hông bệnh viện Bình Dân, đường Phan Thanh Giản, Sài Gòn, để học chữ Nho. Dáng người nho nhã, trong bộ bà ba trắng, anh tiếp tôi rất kiểu cách, gọi tôi bằng Vị: Mời Vị ngồi chơi, mời Vị xơi nước…
Tôi rất thích lối dạy chữ Nho của Đào Mộng Nam, từ dễ đến khó, không làm nản lòng người học. Trong 3 cuốn Chữ Nho Tự Học gồm 1882 chữ. Chữ nào cũng được giải tự rõ ràng có nghĩa lý. Bài học gồm hai loại: văn ngôn và bạch thoại. Học viên phải tuân theo kỷ luật là phải thuộc bài trước mới được học bài sau. Tuy nhiên nếu quên thì tác giả đã đánh số bộ hay số chữ để học viên tìm lại bài cũ. Lối học chữ Nho của Đào Mộng Nam là luôn luôn dùng từ điển như từ điển Thiều Chửu.
Bộ Chữ Nho Tự Học của Đào Mộng Nam được phong trào thanh niên văn hóa Gió Khơi quay ronéo để phổ biến vào những năm 1965-1969. Đến năm 1970, bộ chữ Nho Tự Học gồm 3 cuốn đầu mới được xuất bản gọn gàng đẹp đẽ và đã thành công rực rỡ (15.000 cuốn được tái bản trong năm đầu). Một số đại học Mỹ, Pháp, Đức, ngay cả Trung Hoa đã điều đình phiên dịch làm sách giáo khoa. Tôi đưa Đào Mộng Nam vào dạy chữ Nho trong các sinh hoạt ngày Chủ Nhật cho đoàn Gió Khơi và trong chương trình văn hóa của Gió Khơi trên Đài Truyền Hình Sài Gòn. Sau này tôi đưa anh ra dạy chữ Nho cho Viện Đại Học Huế.
Tôi còn nhớ một hôm, khoảng năm 1972-73, anh lái xe hơi chở đầy sách đến nhà tôi trong viện Pasteur, khoe với tôi rằng anh mới mua xe hơi, bây giờ anh có nhiều tiền nhờ xuất bản sách. Trong những sách mà anh xuất bản dưới danh hiệu Việt Nam Văn Hiến, có một cuốn sách rất có giá trị là Nho Văn Toàn Thư của Nguyễn Văn Ba. Ông Nguyễn Văn Ba là một bác sĩ Tây y, cùng khóa với giáo sư Phạm Biểu Tâm, sau chuyển sang nghiên cứu về triết Đông và hành nghề Đông y châm cứu. Sự hiểu biết về triết học Đông phương của ông Nguyễn Văn Ba rất uyên thâm, vượt mức lý trí lên tới Duệ trí. Tôi thường đưa anh Nam đến học hỏi ông Ba. Anh Nam nhận ra ngay được kỳ nhân và hàng ngày ngồi với ông Ba để giúp ông viết xong phần Duệ trí cho cuốn Nho Văn. Hiểu được Lão Tử, Khổng Tử, Trang Tử, Mạnh Tử, Liệt tử tới trình độ Duệ trí, hiếm người được như Nguyễn văn Ba. Ghi lại và in thành sách để mọi người chung hưởng là công của Đào Mộng Nam. Ba thầy trò hay ba anh em chúng tôi thường bàn với nhau về cái thế chân vạc giữa ngôn ngữ và văn tự của dân tộc Việt Nam. Thế chân vạc đó là tiếng Việt, chữ Nho và chữ ABC (thường gọi là quốc ngữ).
Sự tổng hợp kỳ diệu đó sẽ là dụng cụ tuyệt vời để người Việt sinh động với thực tại bằng tiếng Việt, kết nối với quá khứ và các nước Đông phương (Trung Quốc, Nhật Bản) bằng chữ Nho và phổ biến trong quần chúng đương đại bằng chữ ABC.
Thời gian khoảng 72-73, thủ tướng Trần Văn Hương có ý trao cho tôi phụ trách văn hóa, giáo dục và thanh niên, nên ba anh em chúng tôi rắp tâm ước vọng đem Nho văn dạy các lớp bậc trung học như một môn học cơ bản bắt buộc.
Đào Mộng Nam viết: “Thực vậy, nếu ném một cái nhìn bao quát toàn thế giới, chúng ta sẽ không thấy một quốc gia nào lại có được cái thế chân vạc giữa ngôn ngữ và văn tự, vừa bác học vừa giản đơn tới mức tuyệt đối, thỏa mãn cho cả bình dân lẫn trí thức như ở Việt Nam. Với chữ ABC, dù một người Việt Nam ngu tối tới đâu chỉ cần vài tháng là đã có thể đọc thông viết thạo. Thứ chữ này để dành riêng cho giới bình dân và các trẻ thơ cấp tiểu học. Từ cấp trung học trở lên, ta bắt đầu dạy chữ Nho bằng phương pháp khoa học, vì nếu siêng năng vài năm là học sinh có thể đọc được chữ Nho làu làu. Như vậy sau 7 năm trung học, học sinh nào cũng đọc và hiểu được chữ Nho. Thiết tưởng bộ mặt văn hóa của ta chắc chắn sẽ đổi thay nhiều chứ không vong bản như hiện giờ. Chúng ta sẽ nối tiếp lại với truyền thống bốn ngàn năm lịch sử của mình, cùng nền văn minh Đông phương sâu thẳm, vốn được coi là gốc rễ của cả nhân loại”.
Đào Mộng Nam có nhiều tác phẩm thơ dịch:
– Dịch và giới thiệu ngàn bài thơ Đường.
– Dịch và giới thiệu kho tàng thơ Nho của các nhà cách mạng kháng Pháp (thơ huyết lệ)
– Dịch và giới thiệu toàn tập thơ Cao Bá Quát từ nguyên bản chữ Nho.
– Dịch và giới thiệu trường ca Rama.
– Dịch và giới thiệu Khúc Hát Dâng Tình (thánh thi của vua Salomon có ghi trong Cựu ước) từ tiếng Anh và tiếng Pháp “The song of love).
4. Trong bài “Đào Mộng Nam, Giấc Mộng Văn Hóa Không Thành”, nhóm bằng hữu gồm Bùi Ngọc Tuấn, Cao Bá Minh, Phạm Quốc Bảo, Phan Nhật Nam và Trần Lam Giang đã viết:
“Năm 1964, khi chưa đến tuổi 30, Đào Mộng Nam đã khởi thảo biên soạn Chữ Nho Tự Học, bộ sách hữu ích, đầy tính sáng tạo trong quá trình học chữ Nho, mà ông và những nhà giáo dục chuyên ngành Dân Tộc Học (Việt Học) trong tủ sách Việt Nam Văn Hiến như cố linh mục Kim Định gọi đấy là một linh tự – Thứ chữ, chứa đựng tinh thần Việt tộc, đã giúp người Việt tồn tại qua hằng thế kỷ tương tranh, va chạm với những nền văn hóa, văn minh khác (Trung Hoa, Ấn Độ, Tây phương). Không phải chỉ lý thuyết, Đào Mộng Nam diễn đạt phương pháp Tự Học Chữ Nho qua trình bày một cách có hệ thống về cấu trúc chữ Nho (diễn tiến sự hình thành, biến đổi, canh tân của mỗi từ, ý nghĩa của mỗi từ đó trong từng văn pháp, qua các thể văn ngôn, bạch thoại). Năm cuốn Chữ Nho Tự Học hẳn là một công trình hoàn chỉnh nhất về phương pháp tự học chữ Nho kể đến năm 1975, hoặc cho đến bây giờ ở hải ngoại, bao gồm cả trong nước.
Không chỉ biên soạn về linh tự dân tộc không thôi, Đào Mộng Nam còn quảng diễn tác động, chức năng quan yếu của chữ Nho trong quá trình giảng dạy tại các cơ sở giáo dục: Viện Đại Học Vạn Hạnh, Viện Đại Học Huế, Phật Học Viện Quảng Đức, Phật Học Đường Huệ Nghiêm và Hội Khổng Học Việt Nam. Đào Mộng Nam và những người hằng quan tâm đến tiền đồ Việt Học không chỉ giảng dạy chữ Nho trong giới hạn của một môn học thuộc giáo trình của những khóa học bậc đại học, nhưng còn ôm ấp ước vọng xây dựng lại chữ Nho ở cấp trung học để những thế hệ người Việt mai hậu lớn lên, hành xử, vận động được sức mạnh tổng hợp của ngôn ngữ dân tộc trên ba cột trụ Nho – Nôm – quốc ngữ ABC. Các tác phẩm Nho-Nôm-ABC tự điển và Chữ Nho Linh Tự của Văn Minh (hợp soạn cùng Nguyễn Tiến Văn) đồng nằm trong chủ đích làm sống lại một cách có hệ thống nguồn lực bất diệt ngôn ngữ của tiền nhân. Tiếc thay, ước vọng của Đào quân cũng như cố linh mục Kim Định nhằm xây dựng một nền Việt Lý với chữ Nho vẫn chỉ là giấc mộng… như giấc mộng lớn của dân tộc Việt bị phá vỡ trong cuộc chiến hủy diệt dấy lên từ ngày 19 tháng 12 năm 1946. Sáu mươi năm trước mà nay dấu vết tàn hại vẫn nguyên tác động với chế độ gọi là “Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa” ở quê nhà”.

Kết luận
Bao lâu nay, mỗi lần thấy bộ sách Chữ Nho Tự Học trên mạng, tôi lại hình dung Đào Mộng Nam trong bộ quần áo bà ba trắng, đi guốc mộc ở Ngã Bảy, Sài Gòn. Con người nhỏ bé ấy mới mười mấy tuổi đã nuôi hoài bão lớn – Tìm thầy học chữ Nho để có thể thực hiện cuộc vận động phục hưng văn hóa Việt. Năm 1964, thay đổi trang phục, có lẽ Nam muốn ghi dấu việc học thành tựu và trở thành thầy dạy chữ Nho, bước đầu đi vào cuộc vận động. Chắc hẳn cuộc vận động ấy đã đáp ứng nhu cầu của dân tộc, nên Mộng Nam đã nhận được sự đồng tình nồng nhiệt của nhiều quý nhân như nhà nghiên cứu Nguyễn Tiến Văn, các nhà sư, những người lãnh đạo Hội Khổng Học Việt Nam, bác sĩ Bùi Duy Tâm, bác sĩ Nguyễn Văn Ba và nhiều người trẻ khác để cùng đi vào tiến trình vận động. Vì thế chỉ trong 10 năm từ 1964 đến 1974, cuộc vận động ấy đã đi được những bước dài mà trong phần trên đã đề cập. Nhưng cuộc vận động đã đi cùng với cuộc chiến tranh và biến cố 30/4/1975 đã kết thúc cuộc vận động của Đào Mộng Nam. Tuy vậy, chúng tôi không coi đây là Giấc Mộng Văn Hóa Không Thành mà chỉ là Cuộc Vận Động Văn Hóa bị dang dở, vì Đào Mộng Nam đã định được một nội dung, một hướng đi phải làm gì cho cuộc phục hưng văn hóa Việt. Chúng tôi nhìn vấn đề như thế, vì nghĩ rằng chế độ độc tài toàn trị của đảng Cộng Sản Việt Nam đã đi đến chỗ cùng của sa đọa thối nát với sự tàn phá văn hóa và con người thì chế độ ấy phải đi tới tan rã để dân tộc và con dân Việt phục hồi thế sống quân bình với giá trị làm người.
Năm 1989, trong một cuộc phỏng vấn, nhà báo Pháp đã hỏi tổng thống Vaclav Havel:
– Việc ưu tiên hàng đầu của tổng thống là gì?
Tổng thống Havel đã trả lời:
– Việc đầu tiên phải làm là phục hồi nhân cách, nhân phẩm cho dân Tiệp Khắc.
Dân Việt dưới sự thống trị của đảng Cộng Sản cũng lậm vào căn bệnh trầm kha mất nhân cách, nhân phẩm như dân Tiệp, vì thế khi Cộng Sản Việt tan rã, dân Việt cũng cần phục hồi nhân cách, nhân phẩm mà giải pháp có thể tìm thấy ở con đường vận động văn hóa của Đào Mộng Nam là phục hưng văn hóa truyền thống với giá trị làm người mà Mộng Nam đã khởi đầu trong cuộc chiến tranh tương tàn của đảng Cộng Sản.

Việt Dương

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: