Xâu xé nhau vì Trump ? – Nguyễn Gia Kiểng

Xâu xé nhau vì Trump ?

Ở một mức độ nào đó Trump đã tiết lộ chân dung thực sự của người Việt.Cũng tốt. Nhận ra những khuyết điểm của mình bao giờ cũng là một may mắn.

Image en ligne

Tổng thống Donald Trump vận động cử tri trong một cuộc mít-tinh ngày19/06/2020 ở bang Florida – Ảnh minh họa

Hai năm trướctôi có dịp thảo luận với một nhóm bạn bè về Donald Trump. Họ đều là những ngườitốt, có tinh thần dân chủ, có trình độ hiểu biết và lý luận cao. Họ đều đánhgiá thấp Trump nhưng đều dự đoán ông ấy sẽ tái đắc cử vào cuối năm 2020. Lúc đótỷ lệ tín nhiệm của Trump còn cao và Đảng Dân chủ cũng chưa bắt đầu tiến trìnhbầu cử sơ bộ để chọn ứng cử viên tổng thống. Tôi đánh cuộc với họ rằng Trump sẽthua và không những thế sẽ thua ít nhất 5 triệu phiếu bất kể ứng cử viên Dânchủ là ai.
Các bạn tôi nhận đánhcuộc với hy vọng sẽ thua. Họ đều coi Trump là một tai họa cho nước Mỹ, thế giớivà dân chủ. Giờ đây, sau những thăm dò dư luận, họ đang vui mừng vì sẽ thua(chúng tôi chỉ đánh cuộc cho vui) nhưng vẫn còn phập phồng lo âu tình hình cóthể đảo ngược từ đây đến ngày bầu cử. Theo tôi họ không cần lo ngại. Tình hìnhkhông thể đảo ngược.

Nhân vật chính trị Donald Trump

Lý luận của tôi lúc đó làmột mặt, như một hài kịch kéo dài quá lâu, Trump sẽ mất dần sức thu hút, mặtkhác vì không có tài mà lại thiếu khiêm tốn Trump chắc chắn sẽ phạm những sailầm lớn và mất tín nhiệm.

Tôi đã biết đến Trump từkhá lâu, khoảng 30 năm về trước, khi một số báo chuyên về kinh tế tài chínhloan tin ông ta phá sản, vừa phải bán chiếc Boeing cá nhân. Trump được mô tảnhư một tỷ phú địa ốc trẻ, đẹp trai và ăn chơi phóng đãng. Tôi cũng xem mộttrận đấu quyền Anh do Trump bình luận và một vài chương trình giải trí TheApprentice do Trump hoạt náo trên các đài truyền hình đại chúng. Lúcđó không ai nhìn Trump như một chính trị gia. Tôi chỉ chú ý đến Trump về mặtchính trị từ năm 2015 khi ông ta bắt đầu tranh cử tổng thống Mỹ và nhất là saukhi ông ta đắc cử.

Image en ligne
Chương trình giải trí The Apprentice do Trump hoạt náo từ năm 2004trên các đài truyền hình đại chúng. Ảnh minh họa

Trước khi thảo luận xahơn, phải nói ngay rằng cho tới bây giờ, sau tất cả những gì Trump đã nói vàlàm, tôi vẫn nghĩ rằng việc Trump đắc cử tổng thống Mỹ thay vì Hillary Clintoncòn đỡ tệ hơn cho nước Mỹ. Ít ra Trump còn có tác dụng cảnh giác về sự xuốngcấp của nền dân chủ Mỹ. Hillary Clinton chỉ tiếp tục ru ngủ người Mỹ cho đếnkhi các vấn đề đã quá trầm trọng để còn có giải pháp.

Tôi giải thích với cácbạn rằng Mỹ là nước giầu mạnh, quan trọng và phức tạp nhất thế giới nên trướcsau gì cũng sẽ gặp những vấn đề rất lớn và khó khăn mà Trump không biết giảiquyết. Tôi nghĩ như vậy vì chỉ một thời gian ngắn sau khi quan sát Trump tôi đãđi tới nhận xét rất rõ rệt là ông ta chẳng có tư tưởng và kiến thức chính trịnào cả, hơn nữa còn rất vô đạo đức và không biết lý luận. Trump có triệu chứngrõ rệt của một người có vấn đề tâm thần.

Bài diễn văn tuyên bố ratranh cử của ông tại Trump Tower, New York, là phát giác đầu tiên về nhân vậtchính trị Donald Trump. Trump đã nói một cách tương tự trong các cuộc mít tinhtranh cử sau đó. Bài diễn văn này tiết lộ con người của Trump. Thí dụ như ôngta nói về những người ra tranh cử sơ bộ của Đảng Cộng hòa như sau :
“Họ đi vào, họ khôngbiết máy lạnh không chạy. Họ toát mồ hôi như những con chó. Họ không biết phònghọp quá lớn bởi vì họ chẳng có ai ở đó. Họ làm sao có thể thắng được Nhà nướcHồi giáo ?”.

(They went in, theydidn’t know the air-conditioner didn’t work. They sweated like dogs. Theydidn’t know the room was too big because they didn’t have anybody there. Howare they going to beat ISIS ?).

Câu nói này, ngay đầu bàidiễn văn, vớ vẩn đến nỗi tôi phải chép lại nguyên văn tiếngAnh vì sợ nhiều người không thể tin là tôi đã dịch một cách trung thực. Chẳngcó một ngữ pháp nào, một học sinh trung học mà viết hay nói như vậy cũng khôngchấp nhận được. Tuy vậy phòng họp vỗ tay ran vì Trump có cách trình bày hấp dẫnvà đầy tự tin. Ông ta thuyết phục bằng giọng nói, dáng điệu và cử chỉ. Về nộidung, câu nói này thô lỗ một cách quá đáng.

Tại sao có thể ví các ứngcử viên Cộng hòa khác với những con chó ? Họ cũng là những nhân vật lớn củaĐảng Cộng hòa như ông, tình đồng chí và sự tương kính đâu ? Đáng nói hơn làcách lý luận. Trump thấy các đối thủ của mình họp mít tinh bao giờ và ở đâu ?Làm sao biết họ không biết máy lạnh không chạy ? Làm sao biết họ đổ mồ hôi ?Toàn là chuyện bịa đặt, coi thường trình độ của cử tọa. Và có liên hệ gì giữaviệc không biết máy lạnh không chạy với những khả năng cần thiết để đánh bạiquân khủng bố ISIS ? Trong ba phút đầu của bài diễn văn này, kênh giáodục Teach Argument đã đếm được 15 lỗi lý luận (logicalfallacy). Đó là họ chỉ kể những lỗi lớn.

Các phát biểu của Trumpnói chung đều như thế. Điều mà mọi người có thể nhận xét là Trump không bao giờlý luận. Ông ta chỉ khẳng định và huênh hoang. Cũng như khi Trump khoe khoang: “Tôi là một thiên tài rất ổn vững” (I am a verystable genius). Cuốn sách Too much and never enough (Quánhiều và không bao giờ đủ) của người cháu gái của Donald Trump, bà Mary Trump,tiến sĩ tâm lý học, đã giải thích : đó là do giáo dục gia đình. Trump được nhàonặn bởi một ông bố vô học, hung dữ và độc đoán.

Hai năm trước tôi đã córất đủ lý do để kết luận Donald Trump hoàn toàn không có khả năng của một chínhtrị gia, chưa nói một cấp lãnh đạo. Việc ông ta đắc cử tổng thống Mỹ chỉ chứngtỏ một điều : chính trị nước Mỹ đã quá bệnh hoạn và cần được chữa chạy khẩncấp. Thực ra vào lúc đó Trump đã phạm rất nhiều sai trái. Chỉ sau vài tháng ôngđã phá mọi kỷ lục của mọi tổng thống Mỹ trong suốt thời gian tại chức của họ vềsố lần thay đổi các cộng sự viên thân cận và về số cộng sự viên bị kết án tù vìgian trá. Ông ta nói dối trên mười lần mỗi ngày và khiến nước Mỹ chia rẽ và bịcô lập như chưa bao giờ thấy. Tất cả các tổng thống khác chỉ cần mắc vào mộttrong vô số những bê bối của Trump cũng đủ tiêu tan danh dự và sự nghiệp nhưngTrump cứ trơ ra, các sai phạm và tai tiếng chồng chất lên nhau, vụ sau làm quênđi vụ trước. Nhưng vẫn tích lũy và chỉ chờ giọt nước làm tràn ly.

Tới đây một câu hỏi cầnđược đặt ra là, tại sao sau những sai lầm rất nghiêm trọng cả về chính trị lẫnđạo đức, chỗ đứng của Trump vẫn khá vững vàng, chỉ hơi lung lay một chút, trướcdịch Covid-19. Các dân biểu và nghị sĩ Cộng hòa vẫn phải ủng hộ Trump, dù nhiềungười ghét ông một cách cay đắng, như trường hợp thượng nghị sĩ Lindsey Graham.Lý do là vì Trump có một khối cử tri ủng hộ ông gần như không điều kiện mà họcần để giữ ghế.

Trong gần ba thập niênqua, nước Mỹ đã quá mải miết chạy theo lợi nhuận và tăng trưởng kinh tế mà quênlãng liên đới xã hội cũng như giáo dục chính trị, khiến chênh lệch giầu nghèogia tăng quá đáng trong khi dân trí ngày càng xuống cấp. Trong 30 năm qua, số1% những người giầu nhất đã giầu thêm 21.000 tỷ USD trong khi khối 50% thuộc”nửa dưới” đã nghèo đi 900 tỷ USD. Tăng trưởng kinh tế đã chỉ phục vụcho người giầu. Bất công xã hội đã tạo ra một khối người ngày càng đông cảmthấy rằng nước Mỹ không còn là của họ nữa. Một số bất mãn đến độ muốn đập phávà nhìn thấy ở Trump con người để đập phá cái nước Mỹ này và tìm lại nước Mỹ màhọ cảm thấy đã mất. Trong thâm tâm, họ không ưa gì Trump. Ông ta là một tỷ phúăn chơi không quan tâm tới những người thiếu thốn như họ, ông ta còn đòi bỏ cảbảo hiểm sức khỏe cho người nghèo. Những tín đồ Tin Lành Kinh Điển Evangelicals khôngthể không biết Trump chẳng có đức tin tôn giáo nào.

Một lý do khác là trướcdịch Covid-19 tăng trưởng kinh tế của Mỹ có vẻ vẫn khả quan, ở mức 3%. Có vẻthôi vì đây chỉ là một sự hiểu lầm, hậu quả của tình trạng dân trí xuống thấp.Trong ba năm cầm quyền của Trump, kinh tế Mỹ đã tăng trưởng sấp sỉ 8%, tươngđương với 1.600 tỷ USD nhưng khối nợ công của Mỹ đã tăng thêm 3.000 tỷ USD, nóichung nước Mỹ đã nghèo đi. Vấn đề chỉ là khối tăng trưởng 1.600 tỷ có thể cảmnhận được ngay bây giờ trong khi món nợ thêm 3.000 tỷ chỉ là gánh nặng mai sau.

Nhưng rồi Covid-19 đã tớivà đảo lộn tất cả. Kinh tế suy sụp và tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt, Trump khôngcòn gì để khoe khoang và trở thành đáng ghét vì vẫn tiếp tục khoe khoang. Càngkhông may cho Trump, giữa lúc ông đang phơi bày sự tồi dở trong việc đối phóvới đại dịch thì lại xẩy ra vụ một viên  cảnh sát da trắng –với cái tênđịnh mệnh Chauvin gần đồng nghĩa với “kỳ thị chủngtộc”- cố tình đè cổ đến chết một người da đen tên George Floyd. Vụ nàythực ra không quan trọng nhưng Trump đã biến nó thành một chấn động lớn vìnhững phát biểu ngu xuẩn. Uy tín của Trump tuột dốc. Hiện nay trong tất cả cácbang được coi là đong đưa (swing states) và quyết định kết quảcuộc bầu cử tổng thống các thăm dò dư luận đều cho thấy là Trump thua xa Biden.Trên cả nước, Trump thua Biden hơn 10% về ý định bầu. Thực ra Covid-19 tự nókhông phải là lý do khiến Trump mất tín nhiệm. Nó là một tai họa toàn cầu vàkhông thể khiến các chính quyền bị quy trách. Trump đã mất uy tín vì quá dở vàquá tệ, gây phẫn nộ ngay cho cả những người thuộc thành phần mà ông nghĩ làkhông thể mất.

Image en ligne

Các thăm dò dư luận đềucho thấy là Trump thua xa Biden hơn 10% về ý định bầu.

Tình thế không thể đảo ngược

Câu hỏi mà nhiều ngườiđặt ra trong lúc này là liệu có biến cố nào giúp Trump đảo ngược được tình thếkhông ? Câu trả lời là không. Tại sao ? Những ai quan sát kỹ tình hình nước Mỹ trong lúc này đều cóthể nhận xét hai điều :

Một là, cuộc bầu cử ngày3 tháng 11 sắp tới không còn là cuộc tranh cử giữa Donald Trump và Joe Bidennữa mà đã trở thành một cuộc trưng cầu dân ý ủng hộ hay chống Trump. Cá nhânBiden không còn quan trọng nữa, dù ông là một người tài đức và kinh nghiệm.

Hai là, hai phe chốngcũng như ủng hộ Trump không còn cố gắng thuyết phục và tranh thủ nhau nữa. Họđã phân cực thành hai phe Ta và Địch, không khác một cuộc nội chiến. Riêng pheTrump còn bỏ luôn cố gắng tranh thủ những người chưa có chọn lựa ; họ chỉ cốthủ trong hàng ngũ những người kiên trì.

Tình hình như vậy chỉ cóthể xấu đi cho phe Trump mà thôi. Sau ngày 03/11/2020 sẽ không còn tiếng nói cótrọng lượng nào bảo vệ Trump. Không chừng các chức sắc đảng Cộng hòa con đuanhau kể tội Trump. Cá nhân Donald Trump sẽ biến mất vĩnh viễn khỏi chính trườngvà sẽ rất may mắn nếu không bị truy tố, để sống những ngày cuối đời như một kỷniệm đáng xấu hổ của nước Mỹ. Cuộc nội chiến sẽ chấm dứt nhanh chóng với sựthất bại của Donald Trump. Đóng góp quan trọng nhất của Trump cho nước Mỹ, vàmột phần nào đó cho thế giới dân chủ, là cảnh giác rằng phải xét lại mô hình xãhội và cải tiến khái niệm dân chủ, dành một quan tâm lớn cho liên đới xã hội.Con người không phải chỉ có quyền mà còn cần có phương tiện để sử dụng quyền.Nước Mỹ sẽ đẹp hơn và mạnh hơn sau một cố gắng xét lại nhức nhối nhưng cầnthiết. Trật tự dân chủ trên thế giới cũng sẽ vững chắc hơn. Một lần nữa dân chủchứng minh khả năng nhận ra và giải quyết những vấn đề của nó.

Người Việt Nam và Trump

Điều chắc chắc 100% làquan hệ Mỹ – Việt sẽ không thay đổi. Một cách lặng lẽ Việt Nam sẽ thoát dầnkhỏi ảnh hưởng Trung Quốc và sáp lại với Mỹ và các nước dân chủ, dù tổng thốngMỹ là ai, tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam là ai. Diễn tiến và hậu quả sẽ nhưthế nào là chuyện khác nhưng hướng đi vẫn thế. Đó là một tiến trình đã bắt đầutừ lâu trong khuôn khổ một chiến lược ngăn ngừa mối nguy Trung Quốc, không phảicủa riêng Mỹ mà của tất cả các nước dân chủ. Với những ai quan sát kỹ, nó đãđược khẳng định trong chuyến thăm Mỹ của Nguyễn Phú Trọng tháng 7/2015. ChínhJoe Biden chứ không phải ai khác đã dùng hai câu thơ Kiều để reo mừng mối liênminh Mỹ

– Việt vừa thành hình :

“Trời còn cho có hôm nay

Tan sương đầu ngõ vén mây giữa trời”.

Image en ligne
Chính Joe Biden chứ không phải ai khác đã dùng hai câu thơ Kiều để reomừng mối liên minh Mỹ – Việt vừa thành hình

Rồi năm sau Barack Obama đến Việt Nam để cam kết Mỹ sẽ luôn luôn có mặtbên cạnh Việt Nam và cũng trích hai câu thơ Kiều :

“Rằng trăm năm cũng là đây,

Của tin gọi một chút này làm ghi”

như một lời thề thốt.Trong mọi tình huống quan hệ đồng minh Mỹ – Việt sẽ không thay đổi và chỉ cóthể ngày càng chặt chẽ hơn.

Điều có thể thay đổi,trong chiều hướng hòa dịu và hạ nhiệt mà mọi người dân chủ Việt Nam đều phảimong muốn, là quan hệ giữa người Việt Nam với nhau.

Nhiều bạn tôi nói rằngTrump đã là một tai họa cho phong trào dân chủ Việt Nam. Quả thật vậy, ngườiViệt Nam nói chung và những người dân chủ Việt Nam nói riêng đã chia rẽ mộtcách trầm trọng, đã xâu xé nhau vì Trump. Cá nhân tôi cũng khá thấm thía nhữngđổ vỡ giữa người Việt do Trump gây ra. Nhiều người trước đây rất quý mến tôibỗng dưng trở thành hung dữ và mạt sát tôi thậm tệ chỉ vì tôi phê phán Trump,dù tôi chỉ phê phán ông ta một cách khách quan bằng lý luận và chứng liệu.

Điều ngược đời là ngườiViệt, kể cả người Việt tại Mỹ, lại ủng hộ một tổng thống Mỹ chống di dân và kỳthị chủng tộc, hơn thế nữa còn ủng hộ một cách cuồng nhiệt với một đa số ápđảo. Nhưng sự ngược ngạo không chỉ dừng lại ở đó.

Người Mỹ ủng hộ Trumpkhông phải vì họ ngưỡng mộ Trump mà vì họ nhìn Trump như là dụng cụ để biểu lộsự phẫn nộ của họ, trong khi đa số người Việt ủng hộ Trump vì thực sự ngưỡng mộTrump. Có lẽ vì ông tiêu biểu cho giấc mơ giầu sang và quyền lực mà họ ấp ủđồng thời cũng là mẫu người lãnh đạo chính trị mà họ hình dung. Người Mỹ ủng hộTrump vì họ phản đối nước Mỹ hiện nay trong khi đa số người Việt ủng hộ Trumpvì thỏa mãn với nước Mỹ. Đa số những người Mỹ ủng hộ Trump thuộc thành phần íthọc, trong khi nhiều người Việt Nam có học vị cao mà vẫn ủng hộ Trump. Khốingười Mỹ ủng hộ Trump chỉ là một thiểu số trong khi khối người Việt ủng hộTrump chiếm đa số.

Phải giải thích như thếnào ? Chúng ta có thể nhận diện ba lý do chính.

Lý do đầu tiên là ngườiViệt Nam còn thiếu tinh thần dân chủ, ngay cả những người tự nhận là dân chủ.Một người dân chủ thực sự không có lý do nào để không chống một người nhưTrump, chưa nói là ủng hộ ông ta một cách cuồng nhiệt. Trump hoàn toàn không cómột tình cảm nào với các giá trị dân chủ và nhân quyền, hơn nữa còn dị ứng.

Lý do thứ hai là một ngộnhận rất lớn và tai hại về bản chất của chính trị. Hầu hết người Việt, kể cảtrí thức, cho rằng chính trị không liên quan gì với đạo đức, thậm chí còn đốichọi. Nhiều người còn nói rằng nếu muốn giữ đạo đức thì đừng làm chính trị.Nhiều người nói một cách đầy tự hào rằng mình không làm chính trị và coi đó nhưmột bằng chứng rằng mình là người lương thiện. Thực ra chính trị và đạo đức chỉlà một, chỉ khác nhau ở quy mô ; đạo đức là chính trị trên quy mô cá nhân, chínhtrị là đạo đức trên quy mô quốc gia. Ngộ nhận này đã là nguyên nhân của thảmkịch mà dân tộc ta đã và đang phải chịu đựng. Hình như chúng ta vẫn chưa rútđược bài học đúng.

Lý do thứ ba là vì do disản văn hóa, trí thức Việt Nam có thành kiến sai rằng chính trị không cần phảihọc. Hậu quả là kiến thức chính trị của những người khoa bảng Việt Nam cũngkhông khác quần chúng bao nhiêu. Vì thế họ không đảm nhiệm được vai trò hướngdẫn quần chúng, đôi khi còn đẩy quần chúng vào sai lầm.
Ở một mức độ nào đó Trumpđã tiết lộ chân dung thực sự của người Việt. Cũng tốt. Nhận ra những khuyếtđiểm của mình bao giờ cũng là một may mắn.

Xâu xé nhau vì Trump ?

Ngoặc đơn Donald Trumpsắp đóng lại nhưng nhiều người nghĩ rằng vết thương mà Trump để lại cho ngườiViệt sẽ khó hàn gắn. Tôi chia sẻ một phần sự lo âu này nhưng không bi quan. Dĩnhiên không thể chờ đợi những người cuồng Trump nhìn nhận sai lầm. Nhận lỗi làmột văn hóa mà chúng ta còn cần nhiều thời gian và cố gắng mới có được. Tuy vậymột cách âm thầm họ sẽ rút kinh nghiệm.

Tôi lo ngại một cáchkhác. Cho tới gần đây những người chống Trump đã cố gắng biện luận và giảithích trong khi tuyệt đại đa số những người ủng hộ Trump chỉ mỉa mai và mạtsát. Bây giờ nhiều người chống Trump đã bắt đầu tỏ ra mất bình tĩnh và ngàycàng dùng những lời lẽ nặng nề.

Không nên. Điều mà chúngta phải quyết tâm tránh cho bằng được trong lúc này là xâu xé nhau vì Trump.Chỉ nên coi ông ta như một kinh nghiệm để chúng ta suy nghĩ, thay đổi và vươnlên.

Nguyễn Gia Kiểng

(30/07/2020)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: