Quảng Ngãi Nghĩa Thục

Báo Giấy • Tháng 4 năm 2014 • Năm thứ 1 • Số ra mắt

Email: tanhinhthuc@yahoo.com • http://www.thotanhinhthuc.org

P.O. Box 1745, Garden Grove, CA 92842

___________________________________________________________________________

Thư Tòa Soạn

Trong tiến trình hình thành, thơ Tân hình

thức Việt là một thể thơ không vần thuần

Việt, được kết hợp hài hòa giữa truyền thống và

hiện đại. Bước tiếp theo, chúng tôi nối kết cách

đọc trên trang giấy theo truyền thống, và trên

online. Điều này được khai triển từ phong cách

tân chiết trung của Tân hình thức Việt. Đây là tờ

báo giấy gọn nhẹ của thời công nghệ mới, có lẽ

cũng chỉ thích hợp với thơ Tân hình thức, và là

một trong những ưu thế của dòng thơ này. Trên

thực tế, sau nhiều năm đọc trên online, chúng

ta nhận ra rằng, đọc trên trang giấy vẫn là một

cái thú không thể từ bỏ. “Thơ Tân hình thức” là

một hình thức tối giản của báo giấy, đáp ứng nhu

cầu chuyển tải qua các phương tiện truyền thông

hiện đại. Với 8 trang khổ A4, quí bạn nhận được,

save vào CD hay USB, rồi đem ra tiệm copy, in

ra giấy, vừa tiện lưu giữ, vừa đọc trên trang giấy.

Vì ít trang, nên tờ báo chú trọng vào những sáng

tác và bài viết phê bình, tiểu luận ngắn và chọn

lọc. Tờ báo giấy “Thơ Tân hình thức” dự trù,

mỗi tháng 1 số, bắt đầu từ tháng 4 – 2014. Mong

quí bạn ủng hộ, bằng cách copy ra và giới thiệu

tới những bạn đọc khác. Xin thành thật cảm tạ.

Vương Ngọc Minh

BIỂN CẠN CỢT

tôi hỏi con chim bói cá

mày có thấy tao ở đây

hôm qua nó đáp hôm qua

chả có đám mây nào ở

đây hết mẹ rượt cái cọc

nhọn tôi nói hừm có lẽ

nào mày quên rồi ư nó

đáp suýt nữa tôi té nhào

lộn cổ từ cái cọc nhọn

đấy tôi hỏi lại gằn từng

chữ mày có thấy tao ở

đây hôm qua con chim bói

cá ra vẻ nghĩ ngợi nó

đáp hôm qua anh có muốn

như vậy đâu anh mơ thì

có mẹ rượt cái cọc nhọn

tôi nói có lẽ nào mày

quên rồi ư nó đáp có

một thằng điên cắm cái cọc

nhọn kêu tôi đứng trên đó

suýt nữa tôi té nhào lộn

cổ tôi đưa mắt nhìn con

chim bói cá hỏi gằn từng

chữ hôm qua mày có thấy

tao ở đây ra vẻ nghĩ

ngợi con chim bói cá đáp

hôm qua có cái gì đáng

để nhớ lại chứ suýt nữa

tôi té nhào lộn cổ từ

cái cọc nhọn đấy tôi đảo

mắt nhìn quanh mẹ rượt

cái cọc nhọn con chim bói

cá cứ chực đổ nhào tôi

nói mày chưa bao giờ chú

ý đến điều gì cả cuộc

đời có bao giờ hết chuyện

chứ tốt hơn mày trả lời

tao là mày có thấy tao

ở đây nghĩa là trên đời

này hôm qua con chim bói

cá hết còn ra vẻ nghĩ

ngợi nó lưỡng lự đáp tôi

đã nhìn lên đầu thấy mây

nhiều vô kể có phải hôm

qua anh là mây? suýt nữa

tôi té nhào lộn cổ đấy!

sao thôi thì cứ để

nó đó để nó bay

bay trong gió dầu gì

cũng phải dàn cho xong

trang thơ rồi đi chứ

nấn ná biết đến bao

giờ trời đã khuya trời

đã khuya từ lâu.

TRỜI ĐÃ KHUYA

loay hoay dàn trang “thơ

tân hình thức” ngẫm nghĩ

ngẫm nghĩ làm cách nào

phân hai cột song song

cho hai khuôn mặt hai

bài thơ hai hiện thực

hiện hình bắt mắt người

đọc mà người đọc thì

khó tính đấy chợt động

tâm đánh rớt một bài

thơ trên trang thơ vội

bôi bôi xóa xóa ngẫm

nghĩ ngẫm nghĩ trong phút

giây một bài thơ rớt

trên trang thơ thì có

gì đáng nói sao lại

cứ băn khoăn về một

chuyện chẳng ra đâu chẳng

phải trong đời đã đầy

nỗi hẩm hiu hẩm hiu

Tín Trường

TIẾNG BÊN KIA

Tiếng thì thào không phải không

phải tiếng đang thì thào nhưng

cứ thì thào ở bên kia

khi bên này với tôi chỉ

là bên im lặng bởi chung

quanh chỉ là bốn phía tường

và chỉ có tôi làm động

đậy mọi thứ chung quanh mà

thôi dù tiếng rất nhỏ như

tiếng lầm bầm của tôi như

tiếng sột soạt có vẻ mệt

mỏi trong căn phòng buổi chiều

mà bên kia bên đó vẫn

tiếng thì thào đó tiếng nói

không nói về tôi mà sao

tôi lại nghe làm gì khi

kéo dài liên tục qua một

thứ không gian buổi chiều khi

không phải tiếng thì thào mà

sao tôi lại cứ lắng nghe.

Nguyễn Thói Đời

ĐÁM GIỖ

Có những cuộc đời dài dài

đến tận đời con đời cháu đời chít

có những cuộc đời ngắn ngắn

đến chưa kịp thấy mặt người … có những

3 • Tân Hình Thức

bữa tiệc đông đông đến độ

đầy cô hồn ngạ quỷ có những bữa

tiệc vắng vắng đến độ

chẳng thấy mình ngồi ở đâu … đám giỗ!!!

Thiền Đăng

BÀI THƠ, TÔI & NHÂN VẬT THỨ BA

Đó là bài thơ kể về nhân vật

thứ ba bài thơ kể về nhân vật

thứ ba như là chính tôi vì khi

tôi đọc bài thơ kể về nhân vật

thứ ba thì tôi nhận ra tôi trong

chính nhân vật thứ ba đó hắn có

mái tóc giống mái tóc của tôi hắn

có nỗi niềm giống nỗi niềm của tôi

hắn có những cơn mộng mị giống những

cơn mộng mị của tôi hắn có nỗi

đau giống nỗi đau của tôi mỗi tối

tôi thấy hắn trở về người dính đầy

cát và một ít hơi men lẫn mùi

nước biển hắn đẩy cửa và tôi thấy

hắn bước vào rồi lại là hắn bước

vào tiếp theo lại chính là hắn bước

vào bước vào bước vào bước vào như

những cái bóng vâng như những cái bóng

hắn bước vào bước vào bước vào như

những cái bóng như những cái bóng hắn

bước vào tôi.

Nguyễn Hoài Phương

PHIÊN CHỢ

Những con người cũ và những mặt

hàng cũ những người bán hàng cũ

bán những mặt hàng cũ cho những

người mua cũ những người mua cũ

mua lại những mặt hàng cũ của

những người bán cũ cả phiên chợ

rộng mênh mông toàn những đồ cũ

được trao qua đổi lại giữa những

con người cũ chẳng có cái gì

mới vì tất cả những cái tưởng

chừng rất mới đều là những cái

rất cũ tất cả những cái tưởng

chừng rất mới ấy đều là những

cái rất cũ từ những cái rất

cũ thuộc về những cái rất cũ

được sản xuất lại bằng những dây

truyền cũ công nghệ cũ con người

cũ trông cứ như là mới thật

ra là mới nhưng thật ra lại

vẫn rất cũ những mặt hàng cũ

từ những nơi cũ được bán qua

bán lại mua qua mua lại giữa

những con người cũ rồi lại trở

về những nơi cũ chẳng có cái

gì mới từ phiên chợ này đến

phiên chợ khác từ tuần này đến

tuần khác tháng này đến tháng khác

năm này đến năm khác những mặt

hàng cũ đã bán rồi vẫn bán

lại những mặt hàng cũ đã mua

rồi vẫn mua lại chẳng ai bán

được cái gì mới cũng chẳng ai

mua được cái gì mới và cũng

chẳng có ai mới ai cũng rất

cũ vô tình cũ cố tình cũ

bị bắt ép phải cũ tình nguyện

cũ cũ đến nhàm chán đến chẳng

thể cũ hơn được đến càng cũ

lại càng tưởng rằng rất mới càng

đi về phía cũ thì lại tưởng càng

đi về phía mới và cứ thế ngày

lại ngày các phiên chợ diễn ra

3 – 12 – 06

Xuân Thủy

CHO ANH

Mặt trời làm mỗi việc mọc lên

rồi lặn xuống mặt trăng mọc lên

rồi tắt ngấm cứ thế cứ thế

như trái đất quay không dừng lại

chán phèo như anh đang nhớ em

xa em buồn lạm dụng thơ thay

ma túy để quên dần một động

tác chán phèo của em nhấc điện

thoại rồi đặt xuống dù đã hứa

ăn kẹo mà nàng dành

cho trẻ con khi chàng

vẫn vui vẻ ăn kẹo,

chợt chàng reo: “A! Con

thỏ kìa!”

06/5/2013

Hoàng Huy Hùng

CHUYỆN CỦA CHÀNG VÀ NÀNG

Chuyện của chàng và nàng

sẽ chẳng có gì hơn

để nói như chuyện ngày

xưa biển chưa có cát

như bây giờ và chuyện

của chàng và nàng sẽ

luôn là câu hỏi vì

sao sóng cứ vỗ vào

bờ cát trắng mà chàng

háo hức ngỡ như chàng

là con sóng biếc vỗ

vào bờ của nàng để

lộ lên những con dã

tràng trắng phớ cặm cụi

cặm cụi trên bờ cát

trắng lạnh như băng

khi chàng vui vẻ ăn

kẹo dẻo dành cho trẻ

con mà nàng mời chàng

rồi chuyện của chàng và

nàng sẽ có thêm thứ

để nói như ngày nay

biển đã có cát như

bây giờ và vì sao

sóng cứ vỗ vào bờ

của nàng – êm ru – êm

ru khi chàng vui vẻ

Hạc Thành Hoa

GIẤC MƠ CỦA ĐÁ

Không còn tảng đá nào được yên

thân bởi tiếng búa và tiếng đục

vang lên vang lên ngay dưới chân

nàng đang nuôi một giấc mơ đến

thành đá từ khi có đá dù

trơ trọi một mình vẫn đứng cho

bầu trời bớt trống nàng tối sầm

những khi trời chuyển mưa lại xanh

ngay khi trời vừa tạnh nếu một

ngày nàng âm thầm bước xuống thì

cả bầu trời trống trài vô cùng

giấc mơ cũng không còn nữa nàng

đã thật sự chết ngay khi vừa

sống … khi tôi rời thị xã ra

đi thì nàng đã hóa đá hôm

nay dưới mầu trời xanh ngày đó

không biết nàng có còn là đá

những nhát búa cuộc đời và chiếc

đục thời gian có để cho nàng

được yên với giấc mơ của đá.

Lê Hưng Tiến

LU LU

đêm qua con chó Lu Lu ru

rú ngọn gió độc mộc làm khối

âm thanh được đúc bằng ống khí

nhòn nhọn nhưng chẳng ai dám chĩa

5 • Tân Hình Thức

vào khu bảo tồn đồng tiền tiếng

nói khi mặt trăng gối mộng Lu

Lu mang giấc khuya bên lề hoang

mang bằng âm thanh vữa ra từng

khối đá trắng dã như lời nói

khống hu hú những linh hồn bảo

tàng. Và đêm nay con chó Lu

Lu cũng ru rú ngọn gió độc

mộc khi chiếc mặt nạ bày biện

những hợp âm át giảm khiến Lu

Lu nhảy khỏi cái bóng nó rùng

rục linh cảm từ những sợi đêm

chằng bẵng rung lên nhưng chẳng ai

dám đóng cửa khu bảo tồn đồng

tiền tiếng nói …

qua cùng cái mũ và cái mũ

đi qua cùng áo mưa và cái

mũ áo mưa chiếc ô đi qua

và cả cô gái để đầu trần

đi dưới mưa mái tóc ướt như

một bản hòa tấu puppet on a

trong làn mưa xuân những li ti

giọt nước đang vô vàn chuyện kể

về những lời tỏ tình đã chảy

thành sông hôm qua đổ vào để

string của Poul Mauriat

sáng nay đổ vào biển khơi thành

những đợt sóng triều dâng hôn khẽ

khàng lên những dấu chân chim trên

bờ cát vắng trong làn mưa xuân

trong những câu chuyện tình như có

lửa như chúng đang nở hoa

Hồ Đăng Thanh Ngọc

TRONG MƯA XUÂN

trong làn mưa xuân vòm long não

kể câu chuyện một ngàn lẻ một

về chiếc ô đi qua chiếc áo

mưa đi qua về chiếc ô đi

Sách Nhận Được

______________

Đại Nguyện Của Đá, tập thơ Tân hình thức của Đoàn Minh Hải do nhà xuất bản Thanh niên,

2013, 175 trang. Nói với “Đá” hoặc nghe “Đá “ nói, đều là thái độ rất khiêm cung và chân thành

của Đoàn Minh Hải. Đọc những trang bản thảo “Đại Nguyện Của Đá” tôi chợt ngộ ra, Đoàn

Minh Hải không hề nhân cách hóa cho “Đá”. Anh chỉ phát hiện nhân cách vốn có của “Đá”. Một

nhân cách tự nhiên tự tại, một nhân cách bất dịch bất biến, một nhân cách tồn tại vĩnh hằng. Dù

sinh vật có hóa thạch hay không! (Trần Yên Thảo)

Ký Ức Của Bóng, Thơ Nguyễn Thị Khánh Minh, 175 trang, Phố Văn xuất bản 2013.

“Những con chữ được sinh thành từ tình yêu Thi Ca / Nguyễn thị Khánh Minh, khoác nơi tay

những hình tượng mới mẻ. Hắt trên dặm trường nhân thế, những chiếc bóng lấp lánh thương

yêu và, những nhịp chuyển, di đầy tách, thoát hôm qua. Dù cho đôi lúc, nghỉ chân nơi dọc

đường gập ghềnh trí tuệ cam go, đôi bạn tình Thi ca / Nguyễn Thị Khánh Minh chợt thấy:

“Thương niềm đau từng mặc chữ long lanh …” (Du Tử Lê)

TRÒ CHƠI TÂN HÌNH THỨC: MỘT DIỄN GIẢI

________________________________________________

Luân Nguyễn

Thơ Tân hình thức (new formalism verse) là hiện tượng tuy không còn “hot”, nhưng vẫn tân

kỳ. Bài này chỉ lẩy ra vài ý (gọi là) như một liên hệ ngang về tính tư tưởng của thơ Tân hình

1. Tân hình thứcViệt – Trường phái thơ đầu thế kỷ XXI

Thơ Tân hình thức (new fomalism) là một trường phái thơ khởi phát ở Mỹ thập niên 80 thế kỷ

trước. Tiếp thu trường phái thơ Mỹ này, trường phái thơ Tân hình thức Việt được thành lập bởi một

nhóm nhà thơ Việt kiều với Tạp chí Thơ, thập niên đầu thế kỷ XXI. Theo Đặng Tiến 1

hành thơ Tân hình thức đầu tiên là “số 18, xuân 2000”. Sau, những nhà thơ Tân hình thức gồm cả

những nhà thơ trong nước. Khế Iêm vừa là người thực hành thơ tích cực nhất, vừa là nhà lập ngôn

cho Tân hình thức Việt cùng với hàng loạt ấn phẩm và sân chơi Thotanhinhthuc.org. Khế Iêm nêu

ra mấy đặc trưng của thơ Tân hình thức: 1, Vắt dòng, 2, Lặp lại, 3, Tính truyện, 4, Ngôn ngữ đời

thường (để đưa cuộc sống thông tục vào thơ). Nếu căn cứ vào 4 tiêu chí này, thơ Tân hình thức

đã xuất hiện trước khi có Tạp chí Thơ rất lâu. Ngôn ngữ dung tục và lối kể đã có trong thơ Nôm

Nguyễn Trãi, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến (thơ trung đại) (kê khoai, phì phạch, sướng, cọc,

lỗ, đĩ, chợ búa, dưa muối,…); kỹ thuật vắt dòng trong Tiếng sáo thiên thai của Thế Lữ (Trời cao

xanh ngắt ô kìa /Hai con hạc trắng bay về bồng lai), trong nhiều bài thơ Bích Khê (thơ Mới trước

1945). Nhưng đó, theo tôi, không phải là thơ Tân hình thức. Lý do nằm ở nền tảng tư tưởng.

Nỗ lực đưa cuộc sống hàng ngày vào văn chương ở thơ Nôm trung đại rõ ràng là một tiến bộ lớn:

chứng minh khả năng trở thành chất liệu nghệ thuật của ngôn ngữ dân tộc, góp phần thay đổi điểm

nhìn của nhà thơ trước cuộc sống, qua đó, hình thành bộ phận văn học mới song hành với văn học

quan phương: dùng chữ Hán, nặng về chuyển tải chữ nghĩa Thánh hiền. Văn học, có thể nói, trở nên

dân chủ hơn. Tuy nhiên, điểm tựa tư tưởng không đổi nhiều: ý thức về địa vị ngoại biên của mình.

Từ đây, nhà thơ dù thản thiên hay diễu cợt, cuối cùng cũng vẫn thừa nhận một trật tự đã định. Tư

tưởng và thực hành thơ của Tân hình thức khác: ý thức mình như một trung tâm. Tôi gọi là trò chơi

tư tưởng, xin trình bày cụ thể ở phần kế sau.

2. Tân hình thức- trò chơi tư tưởng

2.1. “Bóng ma” của thơ cũ; sự hóa giải của Tân hình thức

Thơ, trước Tân hình thức có thể gọi là thơ cũ. Thơ cũ là thơ của sự ước thúc. Ước thúc của ngữ

pháp và tư duy, sâu hơn, của tư tưởng.

Ngữ pháp thơ đương nhiên không tuân thủ theo luật thường của ngôn ngữ giao tiếp và câu văn xuôi.

Bản thân thơ là sự “viết sai” ngữ pháp. Tuy nhiên, đến trước khi có thơ tân hình thức, ngữ pháp

vẫn rất được thi nhân chú trọng trong đặc trưng của thể loại. Từ thơ cổ điển đến thơ mới giai đoạn

1932 – 1945, thơ Miền Nam và thơ thời chiến ở Miền Bắc, nhà thơ bao giờ cũng quan tâm đến ngữ

pháp. Ngữ pháp được xác lập bởi các thành phần câu và trật tự của chúng. Điều được coi là thơ

nhất nằm ở hệ thống ngôn từ giàu chất thơ. Ước lệ, trừu tượng, tu từ trở hành xác quyết cho thơ.

, số báo phát

7 • Tân Hình Thức

Thơ Tân hình thức không thỏa mãn với các quy chuẩn vốn có. Các nhà chủ trương và những nhà

thực hành thơ xác lập dạng thức tồn tại mới cho thơ nhằm đưa thơ vượt lên quy ước ranh giới thể

loại trong cách chia ba cổ điển: tự sự – trữ tình – kịch. Song, nhà thơ không viết thơ như thực hiện

thú tiêu khiển thuần túy: “đằng sau mỗi bài thơ là lý luận thơ để từ đó đẩy thơ tới chỗ phi luận lý”

(Khế Iêm). Thơ Tân hình thức cũng là thơ tân – tư tưởng. Tân hình thức xuất phát bằng một điểm

tựa khác, một góc nhìn hoàn toàn khác thơ cũ. Nó đặt lại vị trí của các quy chế thẩm mĩ – ngôn ngữ

tưởng đã là tối ưu, là chân lý. Sáng tạo thơ Tân hình thức có giá trị của hành động tìm một đời sống

khác, đời sống của riêng nó, tránh nguy cơ hòa tan do “quán tính” thơ (quan điểm, sáng tác) từ quá

khứ. Thơ là tiếng nói sinh động, mới mẻ, không lệ thuộc. Từ điểm nhìn của thời trung đại, người ta

sẽ không thể hình dung được đến một khi người ta viết thơ không cần vần điệu, người ta thoải mái

phơi bày nỗi khát thèm ái tình, người ta đòi chốn chạy, ca thán cuộc đời. Nhưng điều đó vẫn xảy ra,

và được gọi là “cuộc cách mạng”. Cách mạng tức là tiến bộ (trái với phản động: chống lại sự vận

động khách quan). Cuộc cách mạng ấy diễn ra đã gần trăm năm. Dĩ nhiên, tiến hóa tinh thần của

người Việt không thể dừng lại ở điểm mốc hàng thế kỷ trước. Một/những “cuộc cách mạng” tinh

thần (văn học) luôn có nhu cầu bùng nổ là điều tất yếu. Thơ Tân hình thức, theo tôi, đang muốn

trở thành cuộc cách mạng như thế. Đó cũng là tiến trình tất yếu của tinh thần mọi xã hội trên đà tới

văn minh.

Lịch sử thơ Việt đã (sẽ) có diện mạo mới với thơ Tân hình thức. Đầu tiên, thơ Tân hình thức là điểm

mút chưa hoàn kết của lịch sử thơ. Điều đó có nghĩa, lịch sử thơ đang làm một cuộc chơi bằng Tân

hình thức, sau khi đã làm những cuộc chơi tương tự với thơ Mới 1932 và thơ Miền Nam. Lịch sử

thơ là lịch sử không dừng các cuộc chơi tân – hình thức (new fomalism) để qua đó, thực hiện cuộc

chơi tân – tư tưởng (new thought). Tiếp nữa, lịch sử thơ (văn học nói chung) là lịch sử được nhìn

tổng quát, công bằng và dân chủ. Tân hình thức có khả năng vạch ra rằng, không gì hài hước và

phản động (theo nghĩa chân chính – nghĩa triết học) bằng việc chỉ xem lịch sử thơ chỉ là “sân chơi”

của bộ phận đương nhiên chính thống.

Tân hình thức chưa hoàn toàn vô hiệu hóa ngữ pháp. Ngay cả ở những nhà thơ cách tân nhất, người

ta vẫn phải dựa vào quan hệ ngữ pháp biến thể để luận ngữ nghĩa. Ở Khế Iêm và các nhà Tân hình

thức, giới hạn của ngữ pháp – câu bị phá rỡ, nhưng quan hệ trật tự từ vẫn có ý nghĩa quan trọng để

lý giải thơ. Khế Iêm coi vắt dòng là lối diễn ngôn đặc trưng của tân hình thức. Nói rộng ra, vắt dòng

cũng chỉ là một trong nhiều cách thức của diễn ngôn thơ Tân hình thức, cùng với lối nói không vần,

hạn chế chấm phẩy, … Như thế, ngữ pháp Tân hình thức là một thứ ngữ pháp của sự chơi, hay, nhà

thơ tỏ rõ quyền lực ở trò chơi ngữ pháp. Nhà thơ giải thiêng ngữ pháp (cũ) quy chuẩn và uy quyền

để xác lập một ngữ pháp khác không có quy tắc. Tổ chức câu thơ rất mờ nhạt, nếu không muốn nói

là bị vô hiệu hóa. Mỗi dòng thơ, qua thủ pháp vắt dòng (enjambement), mất toàn bộ tính tự trị, phải

hòa vào bối cảnh. Trước, bối cảnh ngữ nghĩa của bài, sau, bối cảnh của sự đọc (reading). Ngôn ngữ

Tân hình thức đang thực hành quan niệm ngôn ngữ của Wolfgang Huemer: “Bằng việc tập trung

vào nhu cầu khẩn thiết được nói ra những gì khó diễn đạt và tìm những cách thức mới để thể hiện

điều đó, nhà thơ đã đưa ngôn ngữ đến những giới hạn của nó, thậm chí có khi còn vượt qua nó” 3

Thơ Tân hình thức là thơ của những sự vụ “tầm thường”. Lối kể miên man, có khi không logic, ít

có trọng tâm, nội dung khá “lặt vặt”. Cái gì cũng có thể đem vào thơ, khái quát hơn, “thơ có ở mọi

nơi” (Khế Iêm). Điều này có nghĩa gì? Lối tư duy biện biệt là “bóng ma” hãi hùng nhất của thơ cũ

(tạm gọi thế). Biện biệt là cội nguồn của cái nhìn nhị phân: chính – phụ, chính thống – ngoại lề,

sang quý – bình phàm,… Nó, bao giờ cũng kèm một kiểu theo thái độ, hành động văn hóa – xã hội

– chính trị tương thích, trong đó, nhất định phải loại bỏ hay ít ra, gạt bỏ bộ phận được cho là kém

giá trị văn hóa và thiếu tư cách xã hội cần có. Một thực tế rằng, như M. Foucault nói, “Mỗi một

xã hội có cái chế độ về chân lí (regime of truth) của nó”. Chân lý không độc lập tuyệt đối và vĩnh

cửu. Nên, mỗi thời đại – quyền lực tự chọn lấy chân lý, qua đó, có một diễn ngôn (discourse) của

riêng nó. Diễn ngôn thi ca Tân hình thức (discourse of new formalism verse) là diễn ngôn, trước,

vốn thuộc ngoại vi, nay, được đẩy vào trung tâm trong khát vọng trở thành diễn ngôn thời đại. Loại

“ca dao tân thời” (Đặng Tiến) ấy, trước, là ngôn từ nơi xóm làng, vỉa hè, xó bếp, tóm lại, là ngôn từ

hàng ngày (thứ diễn ngôn phù sinh – ephemeral discourse – trong quan điểm M. Foucal), đến nay,

đòi trở thành quyền lực trong bối cảnh tinh thần xã hội đa trung tâm. Nó đòi hỏi chân lý mới, tức là

bác bỏ thứ diễn ngôn đầy uy quyền đã được xác lập địa vị trung tâm. Khi không có điều gì là trung

tâm, một trung tâm trở thành đa trung tâm, uy quyền tuyệt đối bị tước bỏ.

2.2. Tân hình thức, cuộc chơi của người đọc

Thơ dễ, thơ quen sẽ không “kén” độc giả. Thơ khó, thơ khác thì ngược lại, có thể làm nản độc giả.

Người đọc chỉ mới được “phát hiện” chưa đầy nửa thế kỷ, trong khi với người viết và văn bản là

hàng ngàn năm. Nhưng với Tân hình thức, người đọc nghiễm nhiên có chỗ đứng quan trọng của

cuộc chơi. “Các trò chơi ngôn ngữ không có những quy tắc trong bản thân chúng, mà được cấu tạo

nên từ sự thỏa thuận mặc nhiên hay minh nhiên giữa những người tham gia cuộc chơi”4

thơ Tân hình thức, người đọc bị phân hóa (ủng hộ – không ủng hộ). Những người quen với mĩ cảm

cũ sẽ gặp khó khi đọc “thơ khác”. Những người đọc “bằng vai” thì ra sức cổ súy. Cả hai nhóm đều

tạo nên đời sống cho thơ Tân hình thức, những vai trò quyết định thuộc về nhóm độc giả hiểu thơ.

Sự xuất hiện và khả năng tồn tại của thơ Tân hình thức được quy định bởi chính người đọc với ý

thức / kiến văn cá nhân độc lập: “bản sắc thơ không nhất thiết tùy thuộc vào ngôn ngữ mà tùy thuộc

vào cách nhìn, cách xử thế ở nhiều môi trường và cảnh khác nhau” 5

Người đọc Tân hình thức, có điểm chung nhất định với độc giả tri âm của thơ trung đại nói riêng,

độc giả của thơ cũ nói chung: nằm trong hệ giá trị với người viết. Tuy nhiên, chúng khác nhau ở ba

điểm: 1, Độc giả tri âm không chỉ phải hiểu thơ mà qua thơ, còn phải tri tâm, tức hiểu người (viết).

Độc giả Tân hình thức chỉ cần hiểu thơ theo năng lực văn hóa của mình. 2, trước thơ cũ, độc giả có

thể bằng lòng với quán tính thơ của mình, trước thơ Tân hình thức, độc giả phải “tự cách mạng”

chính mình. 3, Độc giả tri âm hiểu thơ chỉ để chia sẻ tâm sự tác giả; độc giả Tân hình thứcthấy phải

hành động cùng tác giả: hàng động tri thức và hành động văn hóa. Hành động ấy có giá trị cấp nghĩa

cho thơ. Người đọc, theo đó, bị đòi hỏi một tinh thần cấp tiến để không lảng tránh hay định kiến với

cái mới, cái khác, trước là trong khía cạnh sáng tạo thơ, sau, trong cuộc chơi ở đời.

(Trích Kỷ Yếu Sông Hương)

Tham khảo

1. Đặng Tiến, Tân hình thức, nhịp đập của thời đại, http://thotanhinhthuc.org/Thokhongvan/Introduction.html

2. Khế Iêm, Vũ điệu không vần, tứ khúc và những tiểu luận khác, Nxb Văn học, Hà Nội, 2011, trang 140.

3. John Gibson & Wolfgang Huemer, The Literary Wittgenstein, London & New York: Routledge, 2004, pp 6.

4. Jean-Francois Lyotard, Hoàn cảnh hậu hiện đại, Phạm Xuân Nguyên dịch, Nxb Tri Thức, Hà Nội, 2007, trang

5. Khế Iêm, Vũ điệu không vần, tứ khúc và những tiểu luận khác, Nxb Văn học, Hà Nội, 2011, trang 138.

. Đứng trước

.