Hiếu Kinh  Diễn âm Dịch nghĩa Phạm Huệ

 

Diễn âm :  Thánh trị                        Chương đệ cữu

Tăng tử viết : Cảm vấn thánh nhân chi đức vô dĩ gia ư hiếu hồ

Tử viết : Thiên địa chi tính, tính , nhân vi quí. Nhân chi hạnh mạc đại ư hiếu . Hiếu mạc đại ư nghiêm phụ Nghiêm phụ mạc đại ư phối thiên .

Tắc Chu Công Kỳ nhân dã tích giả. Chu công giao phối Hậu tắc dĩ phối thiên. Tông tự Văn Vương ư Minh đường, dĩ phối Thượng đế. Thị dĩ tứ hải chi nội các dĩ kỳ chức , lai tế.

Phù Thánh nhân chi đức , hựu hà dĩ gia ư hiếu hồ

Cố than sinh ư tất hạ dĩ dưỡng phụ mẫu viết nghiêm. Thánh nhân nhân nghiêm dĩ giáo kính . Nhân than dĩ giáo kính , nhân than dĩ giáo ái Thánh nhân chi giáo bất tiêu nhi thành kỳ chính bất nghiêm nhi trị. Kỳ sở nhân giả bản dã.

Phụ tử chi đạo thiên tính dã quân thần chi nghĩa dã

Phụ mẫu sinh chi  tục mạc đại yên

Cố bất ái kỳ than nhi ái tha nhân giả vị chi bội đức bất kính kỳ thân nhi kính tha nhân vị chi bội lễ. Dĩ thuận tắc nghịch dân . Vô tắc yên bất tại ư thiện, nhi giai tại ư hưng đức. Tuy đắc chi quân tử bất quí dã. Quân tử tắc bất nhiên Ngôn tư khả đạo hành tư khả lạc đức nghĩa khả tôn tác sự khả pháp dung thượng khả quan tiến thoái khả độ dĩ tâm kỳ dân Thị dĩ kỳ dân úy ai chi tắc nhi tượng chi. Cố năng thành kỳ đức giáo nhi hành kỳ chinh lệnh

Thi vân : Thục nhân quân tử, kỳ nghi bất thắc

 

Dịch nghĩa :  Chương thứ chin     Thánh trị

Tăng tử thưa với thầy rằng :

Thưa con có điều xin hỏi Cái đức của bậc thánh nhân thì còn gì ngoài chữ hiếu chăng.

Đức thánh Khổng đáp :

Trong tất cả những gì mà trời đất sinh ra, duy con người là cao quí nhất. Mà đức hạnh của con người thì chẳng gì qua được đức hiếu . Muốn được gọi là hiếu thì khôg gì bằng sự nghiêm kính đối với cha mẹ mình . Muốn được là kẻ biết lo nuôi nấng cha mẹ mình thì còn gì bằng làm cho cha mẹ mình được tiếp xúc cùng cõi Trời. Ông Chu công là người được như vậy

Ngày xưa ông Chu công đến đất Giao mà cúng bái ông Hậu tắc để tiếp giao với cõi Trời . Ông Chu công cũng tế ông Văn vương tại xứ Minh đường để thông công cùng Thượng đế

Vì thế mà người trong bốn biển tuỳ theo chức phận sau đó đã cùng về mà bái yết các vị tiên vương

Ấy cái đức hạnh của thánh nhân như thấy còn có gì hơn được long hiếu đâu

Vậy nên con cái do cha mẹ sinh ra quanh quẩn bên chân việc nuôi nấng cha mẹ phải là một điều Nghiêm . Thánh nhân dựa vào chữ Nghiêm mà dạy chữ Kính Thánh nhân dựa vào chữ Thân mà dạy chữ Ái .

Sự giáo huấn của thánh nhân chẳng những không mất bớt đi mà còn thêm lên

Do đó việc chính trị không cần đến điền Nghiêm mà trong nước vẫn yên trị. Điều mà thánh nhân đã tựa vào  là điều căn bản.

Cái đạo đã có giữa cha và con thì là do trời sinh ra . Cũng giống như cái Nghĩa đã có giữa vua và bề tôi vậy.

Cha mẹ sinh con cái, sự kế tục như vậy thì còn có gì bao la dằng dặc hơn

Mối rang buộc giữa vua với bề tôi, giữa cha với con, đã nặng dày còn gì nặng dày hơn.

Vì vậy nếu không yêu cha mẹ mà chỉ yêu ai khác thì là bội bạc với cái đức , nếu không kính cha mẹ mà chỉ kính ai khác thì là bội bạc đối với chữ Lễ. Đem thuận mà mua nghịch dân chúng sẽ không ai chịu làm như vậy.

Không ở cùng điều thiện mà chạy theo điều ác dù có thành công cách mấy người quân tử không quí trọng được. Người quân tử không làm như vậy

Khi nói năng thì cân nhắc lời lẽ mà nói lời phải đạo khi ăn ở thì cân nhắc nết na đủ khiến người vui . Biết tôn trọng đức nghĩa biết làm điều hợp pháp dáng vẻ đáng nhìn , đi lại thong dong , hòa cùng nhân dân . Thì là để cho dân tuy sợ mà thương, lấy đó làm gương. Do đó mà việc giáo hóa đức nghĩa thành tựu và chính lệnh được chấp hành

Kinh Thi có lời rằng : Bậc thục nhân quân tử đã nêu gương mẫu người dân noi theo đó lòng khỏi ngờ.

( Còn nữa )