Quảng Ngãi Nghĩa Thục

 

 

                         CA DAO VÀ THI CA THỜI CỔ ĐẠI

                                                

                                                             Thinh Quang

 

Hầu hết các bài ca dao thời cổ đại ghi chép trong Kinh Thi nói lên các tình huống trong xã hội lúc báy giờ. Từ các bài Cửu Họa (Cửu hạn phùng cam thủy…) đến các lời lẽ trong các bài Sâm si hạnh thái, Quan quan thư cưu hay Hành lộ tam chương v.v… cho ta thấy người xưa rất bộc trực và thiết tha với tình cảm giữa người nam và người nữ…

 

Ngoài chuyện tình cảm cổ nhân rất chú trọng về  đạo nghĩa của con người. Cổ nhân quan niệm bậc quân tử lấy cái đạo làm đầu,còn kẻ tiểu nhân thì xem cái danh dự của mình còn thua hơn “phấn thổ”. Trong bài Quân Tử cổ nhân đã ví von:

 

                          Quân tử ái tài

                          Thủ chi hữu đạo

                          V6 đạo chi tài

                          Tái đa dã thị phấn thổ.*

Bài này có nghĩa:

                           Quân tử thích tài

                           Lấy điều đứng đắn  làm trọng.

                           Dù cái tài có hơn đi nữa

                           Thì…cũng chẳng khác nào như phấn thổ*

 

Các điều này trong lời lẽ của bài ca dao cho thấy những kẻ vô đạo thường dám hy sinh cả danh dự, sinh mệnh và luôn cả gia gia đình để đánh đổi lấy kim tiền.

 

Bài “Vệ Nhất Chi” trong Kinh Thi đưới đây nói lên cái khí tiết của người quân tử:

                     

                       Chiêm bái kỳ ức

                       Lục trúc y y

                       Hữu phi quân tử

                       Như thiết như tha

                       Như trúc như ma

                       Đắt hề giảm hề

                       Chung bất khả luyến hề/

Cụ Tản Đà đã dịch:

                        Kìa xem khóm trúc xanh xanh

                        Trúc non xinh tốt mọc quanh sông Kỳ                 

                        Người sao quân tử nhường kia

                        Nhường như chuốt gọt ngọc khuê rủa mài

                        Lẫm liêt thay rực rỡ thay

                        Hỡi người quân tử biết ngày nào quên.

 

Nói về cái mối giềng tôn ti cũng như cái chí làm trai theo tinh thần đạo nho của Vương Hà trong bài LƯƠNG CHÂU TỪ:

 

                                Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi

                                Dục ẩm tì bà mã thượng thôi.

                                Túy ngọa sa trường quân nhạc tiếu

                                 Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi!

 

Nhà biên khảo Nguyễn Thế Đại đã dịch:

 

                                    BÀI HÁT LƯƠNG CHÂU

 

                              Bồ đào cạn chén dạ quang

                          Muốn say,ngại nỗi tì đàn giục cương.

                              Say nằm,xin chớ coi thường

                          Mấy ai chinh chiến mà mong trở về!